Ngọc thạch

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Ngọc thạch sau khi đã mài
Ngọc thạch thô

Ngọc thạch (tiếng Anh: jade) là tên gọi chung của hai loại đá quý silicat có công thức hoá học khác nhau: ngọc bích (tiếng Anh: nephrite) và phỉ thuý (tiếng Anh: jadeite). Ngọc thạch thường được dùng để làm trang sức hoặc đồ trang trí.

Ngọc bích[sửa | sửa mã nguồn]

Ngọc bích (nephrite), hay còn gọi là ngọc thạch mềm, là khoáng vật silicat canxi và ma-giê. Công thức hóa học của ngọc bích là Ca2(Mg, Fe)5Si8O22(OH)2. Ngọc bích có độ cứng từ 5,5 - 6 Moh.

Màu sắc[sửa | sửa mã nguồn]

Ngọc bích có các sắc độ vàng, xanh lá, trắng. Trong đó, màu được đánh giá cao nhất là màu trắng mỡ cừu của chủng ngọc bích khai thác tại Hoà Điền.

Nhiều người vì nghe tên "ngọc bích" mà nhầm tưởng rằng loại ngọc này chỉ có màu xanh bích. Thực chất, chữ "bích" [璧] trong tên "ngọc bích" cũng là một từ chỉ ngọc. Trong bài thơ Tô Tần Đình kỳ 2, Nguyễn Du có viết: "Hoàng kim bách dật, bích bách song" (黄金百鎰百雙), dịch ra là "Hoàng kim trăm dật, ngọc bích trăm đôi."

Địa điểm[sửa | sửa mã nguồn]

Trung Quốc là cái nôi của văn hoá ngọc bích. Đa phần các chủng ngọc bích giá trị cao đều được khai thác tại đây. Hiện tại, Canada, Siberia cũng là một nguồn cung cấp ngọc bích lớn nhưng ngọc bích Trung Quốc vẫn được đánh giá cao nhất.

Phỉ thuý[sửa | sửa mã nguồn]

Phỉ thuý (jadeite) là khoáng vật silicat sodium và nhôm. Công thức hóa học của phỉ thuý là NaAlSi2O6. Phỉ thuý có độ cứng 6,5 - 7 Moh.

Nhìn chung, phỉ thuý hiếm hơn ngọc bích. Tuy nhiên, so sánh này không chính xác, bởi lẽ độ hiếm nói riêng và giá trị nói chung cần phải được so sánh giữa những chủng cụ thể của từng loại ngọc.

Màu sắc[sửa | sửa mã nguồn]

Phỉ thuý có các sắc độ xanh, xám, vàng, tím, đỏ, cam, đen, v.v. Trong đó, màu được đánh giá cao nhất là màu xanh lục thẫm (gần giống với màu ngọc lục bảo) và màu tím oải hương.

Địa điểm[sửa | sửa mã nguồn]

Hiện nay, Miến ĐiệnGuatemala là hai nguồn cung cấp chính của phỉ thuý. Phỉ thuý Miến Điện từ xưa đã được đánh giá cao.

Phân biệt với đá cẩm thạch[sửa | sửa mã nguồn]

Một số người gọi ngọc thạch là cẩm thạch. Thực chất, đá cẩm thạch là tên một loại đá hoa, thường được dùng trong xây dựng và điêu khắc tượng. Nó hoàn toàn khác với ngọc thạch.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Những tạo tác bằng ngọc thạch sớm nhất được khai quật từ các di chỉ thời tiền sử là những vật trang sức đơn giản mang hình hạt chuỗi, cúc áo, hoặc hình ống. Ngoài ra, ngọc thạch cũng từng được dùng làm đầu rìu, dao, và các loại vũ khí khác.[cần dẫn nguồn] Khi kĩ thuật gia công kim loại phát triển, ngọc thạch còn được dùng làm những vật trang trí và trang sức quý giá.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]