Tây Ban Nha chinh phục Đế quốc Aztec

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Tây Ban Nha chinh phục México
Một phần của Tây Ban Nha xâm chiếm châu Mỹcác cuộc chiến tranh Da đỏ México
The Conquest of Tenochtitlan.jpg
Xâm chiếm México được vẽ bởi Cortés, sơn dầu[1]
tiếng Tây Ban Nha: Conquista de México por Cortés
.
Thời gian tháng 2 năm 1519 đến 13 tháng 8 năm 1521 chống lại Aztec,
sau 1522 đến 17 tháng 2 năm 1530 chống lại Tarasca
Địa điểm Đế quốc Aztec và các nhà nước bản địa khác (ngày nay là México)
Nguyên nhân bùng nổ Tây Ban Nha xâm chiếm Đế quốc Aztec
Kết quả Quân Tây Ban Nha và liên quân bản địa giành chiến thắng
Thay đổi lãnh thổ Thôn tín đế quốc Aztec, Tarasca và các xứ khác bởi Đế quốc Tây Ban Nha
Tham chiến
Tây Ban Nha Đế quốc Tây Ban Nha

TlaxcalaGlyph.jpg Liên minh Tlaxcala
Escudo de armas de Zempoala.gif Cempoala

hỗ trợ hoặc liên minh ngẫu nhiên:

Aztec Triple Alliance.png Liên minh Ba bên Aztec (1519–1521)

allied states:

independent states:

Chỉ huy
Tây Ban Nha Hernán Cortés
Tây Ban Nha Pedro de Alvarado
Tây Ban Nha Gonzalo de Sandoval
Tây Ban Nha Cristóbal de Olid
Tây Ban Nha Nuño de Guzmán
TlaxcalaGlyph.jpg Xicotencatl Trẻ 
TlaxcalaGlyph.jpg Xicotencatl the Elder
TlaxcalaGlyph.jpg Maxixcatl
Escudo de armas de Zempoala.gif Xicomecoatl
Tenochtitlan Glyph ZP.svg Motecuhzoma II 
Tenochtitlan Glyph ZP.svg Cuitláhuac 
Tenochtitlan Glyph ZP.svg Cuauhtémoc Hành quyết
Tetzcoco glyph.svg Cacamatzin 
Tetzcoco glyph.svg CoanacochtzinBản mẫu:Hành quyết
 Tlacopan glyph.svg TetlepanquetzalBản mẫu:Hành quyết
Tlatelolco glyph.svg Itzquauhtzin 
Glifo Michhuahcān.png Tangaxuan IIBản mẫu:Hành quyết
Lực lượng
Tây Ban Nha conquistador Tây Ban Nha:
  • 90–100 kị binh
  • 900–1.300 bộ binh
  • 6 súng
  • 13 thuyền buồm brigantine

TlaxcalaGlyph.jpg Tlaxcala: 80,000–200,000
Escudo de armas de Zempoala.gif Cempoala: 400

Aztec Triple Alliance.png Aztec: 300.000
Glifo Michhuahcān.png Tarasca: 100.000
Tổn thất
Tây Ban Nha 1.000 chết[2] Hàng ngàn Tlaxcalla và Đồng minh Bản địa [cần dẫn nguồn] 200.000 chết (bao gồm thường dân) [2]
300 chiến thuyền bị chìm[2]
.

Cuộc chinh phục Đế quốc Aztec của Tây Ban Nha, bắt đầu vào tháng 2 năm 1519, là một trong những sự kiện quan trọng nhất trong việc Tây Ban Nha thuộc địa hóa châu Mỹ. Sau khi Christopher Columbus thành lập khu định cư vĩnh viễn tại Caribê, các cuộc viễn chinh hoặc entradas được phép của Tây Ban Nha cho việc khám phá, chinh phục và chiếm đóng lãnh thổ mới, sử dụng các khu định cư hiện tại của Tây Ban Nha làm căn cứ.

Chiến dịch Tây Ban Nha bắt đầu vào tháng 2 năm 1519, sau khi Tây Ban Nha đến Yucatán năm 1517. Hai năm sau, chiếc thuyền buồm Tây Ban Nha bắt đầu chiến dịch chiếm đóng châu Mỹ.[3] Chiến dịch Tây Ban Nha tuyên bố chiến thắng vào ngày 13 tháng 8 năm 1521 khi quân đội liên minh của các lực lượng Tây Ban Nha và các các chiến binh bản địa Tlaxcalan dưới sự chỉ huy của Hernán CortésXicotencatl Trẻ đã bắt sống hoàng đế CuauhtemocTenochtitlan, kinh đô của Đế chế Aztec.

Trong chiến dịch, Cortés được hỗ trợ từ một số chi lưu và các đối thủ của người Aztec, bao gồm Totonacs, Tlaxcaltecas, Texcocans và các thành phố khác, đặc biệt là giáp với Lake Texcoco. Trong sự tiến bộ của họ, các đồng minh đã bị lừa và bị phục kích vài lần bởi những người mà họ gặp phải. Sau 8 tháng chiến đấu và vượt qua được cuộc kháng chiến ngoại giao của Hoàng đế Aztec Moctezuma II trong chuyến viếng thăm của ông, Cortés đến Tenochtitlan vào ngày 8 tháng 11 năm 1519, nơi ông lên ngôi, được Moctezuma chào đón. Khi tin tức tới Cortés về cái chết của một số người đàn ông của ông trong cuộc tấn công Aztec vào Totonacs ở Veracruz, ông đã nắm lấy cơ hội để bắt Moctezuma bị giam giữ, Moctezuma cho phép mình bị bắt như một cử chỉ ngoại giao. Việc bắt giữ kẻ cacique hoặc người cai trị bản địa là quy trình hoạt động tiêu chuẩn cho người Tây Ban Nha trong việc mở rộng của họ ở Caribê, vì vậy việc bắt Moctezuma có nhiều tiền lệ đáng kể, có thể bao gồm cả những người ở Tây Ban Nha trong cuộc phục hưng của người Kitô giáo về lãnh thổ do người Hồi giáo nắm giữ.[4]

Khi Cortés rời khỏi Tenochtitlan để trở lại bờ biển và đối phó với cuộc thám hiểm của Pánfilo de Narváez, Pedro de Alvarado đã được giao phụ trách. Alvarado cho phép một bữa tiệc lớn của người Aztec được tổ chức tại Tenochtitlan và trên khu vực cuộc thảm sát trước đó ở Cholula, đóng cửa quảng trường và tàn sát đám quý tộc Aztec đang dự tiệc. Tiểu sử của Cortés ghi chép bởi Francisco López de Gómara có mô tả cuộc thảm sát.[5] Cuộc tàn sát Alvarado tại Đền chính của Tenochtitlan đã gây ra cuộc nổi loạn bởi dân số của thành phố. Moctezuma đã bị giết, mặc dù các nguồn không đồng ý về việc ai đã giết ông ta.[6] Theo ghi chép, khi Moctezuma, lúc đó chỉ là một con rối của người Tây Ban Nha xâm chiếm, đã cố gắng trấn an người dân bị xúc phạm, ông ta đã bị giết chết bởi một viên đạn.[7] Theo một ghi chép bản địa, người Tây Ban Nha đã giết Moctezuma.[8] Cortés đã trở lại Tenochtitlan và những người đàn ông của ông trốn khỏi thủ đô trong suốt Noche Triste vào tháng 6 năm 1520. Người Tây Ban Nha, Tlaxcala và các viện trợ trở lại một năm sau đó vào ngày 13 tháng 8 năm 1521 để trở thành một nền văn minh bị suy yếu do nạn đói và bệnh đậu mùa. Điều này làm cho việc chinh phục Aztec còn lại dễ dàng hơn.[9]

Rất nhiều trong số những người trong cuộc thám hiểm Cortés năm 1519 chưa từng tham chiến bao giờ hết, kể cả Cortés. Một thế hệ người Tây Ban Nha sau đó tham gia các cuộc thám hiểm ở Caribê và Tierra Firme (Trung Mỹ), học tập chiến lược và chiến thuật của các sự nghiệp thành công. Cuộc chinh phục của Mexico ở Tây Ban Nha có tiền thân với những rèn luyện đã được thiết lập.[10]

Sự sụp đổ của đế chế Aztec là sự kiện quan trọng trong sự hình thành đế chế ở nước ngoài của Tây Ban Nha, với Tân Tây Ban Nha, sau này trở thành Mexico.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ “Indigeniso e hispanismo”. Arqueología mexicana. Truy cập ngày 20 tháng 10 năm 2015.  (Spanish)
  2. ^ a ă â Clodfelter 2017, tr. 32.
  3. ^ “Conquest of the Aztec Empire Part I”. www.spanishwars.net (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2017. 
  4. ^ James Lockhart and Stuart Schwartz,Early Latin America: A History of Colonial Spanish America and Brazil New York: Cambridge University Press, 1983, p. 80
  5. ^ Francisco López de Gómara, Cortés: The Life of the Conqueror by His Secretary, translated by Lesley Byrd Simpson. Berkeley: University of California Press 1964, pp. 207-08.
  6. ^ Schwartz, Stuart B. (2000). Victors and Vanquished: Spanish and Nahua Views of the Conquest of Mexico. Boston: Bedford/St Martin's. tr. 157. ISBN 978-0-312-39355-7. 
  7. ^ Ida Altman, et al. The Early History of Greater Mexico, Pearson, 2003, p. 59.
  8. ^ Schwartz, Stuart B. (2000). Victors and Vanquished: Spanish and Nahua Views of the Conquest of Mexico. Boston: Bedford/St. Martins. tr. 157. ISBN 978-0-312-39355-7. 
  9. ^ Egerton,, Douglas R. và đồng nghiệp (2007). The Atlantic World. Wheeling, Illinois: Harlan Davidson, Inc. tr. 100. ISBN 978-0-88295-245-1. 
  10. ^ James Lockhart and Stuart Schwartz, Early Latin America: A History of Colonial Spanish America and Brazil. New York: Cambridge University Press, 1983. See especially chapter 3, "From islands to mainland: the Caribbean phase and subsequent conquests."

Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Brandt, Anthony. "Perfect storm at Tenochtitlan 1521: How Cortes's band of hidalgos destroyed the Mexica Empire." MHQ: The Quarterly Journal of Military History (2014): 58.
  • Chasteen, John Charles. Born in Blood and Fire: A Concise History of Latin America. New York: W.W. Norton, 2011.
  • Daniel, Douglas A. "Tactical Factors in the Spanish Conquest of the Aztecs." Anthropological Quarterly (1992): 187–94.
  • Francisco Núñez de Pineda y Bascunan. “Happy Captivity.” In Born in Blood and Fire: Latin American Voices, edited by John Charles Chasteen. 42–48. New York: W.W. Norton, 2011.
  • Garofalo, Leo J., and Erin E. O'Connor. Documenting Latin America: Gender, Race, and Empire, vol. 1. Boston: Prentice Hall, 2011.
  • O'Connor, Erin, and Leo Garofalo. Mothers Making Latin America.
  • Raudzens, George. "So Why Were the Aztecs Conquered, and What Were the Wider Implications? Testing Military Superiority as a Cause of Europe's Pre-Industrial Colonial Conquests." War in History (1995): 87–104.
  • Townsend, Camilla. Malintzin's Choices: An Indian Woman in the Conquest of Mexico. Albuquerque: University of New Mexico Press, 2006.
  • White, John Manchip. "Cortes and the Downfall of the Aztec Empire: A Study in a Conflict of Cultures." The Hispanic American Historical Review (1972): 467–68.
  • Clodfelter, M. (2017). Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015 (4th ed.). McFarland. ISBN 978-0786474707.
  • Clodfelter, M. (2017). Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015 (ấn bản 4). McFarland. ISBN 978-0786474707. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]