Đế quốc Aztec

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Đế quốc Aztec
Tam Đồng Minh
Ēxcān Tlahtōlōyān
Đế quốc
1428–1521
Nahuatl glyphs for Texcoco, Tenochtitlan, and Tlacopan.
Biểu tượng nhà nước Biểu tượng chiến tranh
Lãnh thổ Đế quốc Aztec lúc rộng lớn nhất
Thủ đô México-Tenochtitlan (trên thực tế)
Ngôn ngữ Nahuatl (lingua franca)

Ngoài ra còn có các thứ tiếng Otomí, Matlatzinca, Mazahua, Mazatec, Huaxtec, Tepehua, Popoloca, Popoluca, Tlapanec, Mixtec, Cuicatec, Trique, Zapotec, Zoque, Chochotec, Chinantec, Totonac, Cuitlatec, Pame, Mam, Tapachultec, Tarascan, vân vân...

Tôn giáo Đa thần giáo Aztec
Chính quyền Liên bang quan đội, Đồng minh của các thành bang
Huehuetlatoani của Tenochtitlan Danh sách
 •  1427–1440 Itzcoatl (thành lập đồng minh)
 •  1520–1521 Cuauhtémoc (cuối cùng)
Huetlatoani của Texcoco Danh sách
 •  1431–1440 Nezahualcoyotl (thành lập đồng minh)
 •  1516–1520 Cacamatzin (cuối cùng)
Huetlatoani của Tlacopan
 •  1400–1430 Aculnahuacatl Tzaqualcatl (thành lập đồng minh)
 •  1519–1524 Tetlepanquetzaltzin (cuối cùng)
Giai đoạn lịch sử Thời kỳ tiền Colombo
 •  Thành lập đồng minh 15 tháng 3 1428
 •  Bị người Tây Ban Nha chinh phục 19 tháng 8 1521
Diện tích
 •  1520 304.325 km² (117.501 sq mi)
Tiền tệ
Tiền thân
Kế tục
Tenochtitlan
Tlatelolco (altepetl)
Tlacopan
Azcapotzalco
Colhuacan (altepetl)
Texcoco (altepetl)
Chalco (altépetl)
Tân Tây Ban Nha
Hiện nay là một phần của  México

Đế quốc Aztec, hay Tam Đồng Minh (tiếng Nahuatl: Ēxcān Tlahtōlōyān,[1] [ˈjéːʃkaːn̥ t͡ɬaʔtoːˈlóːjaːn̥]), khởi đầu như một liên minh của ba "altepetl" (thành bang) người Nahua: México-Tenochtitlan, México-Texcoco, và México-Tlacopan. Ba thành bang này thống trị vùng trong và xung quanh thung lũng México từ năm 1428 cho tới khi bị đánh bại bởi lực lượng hợp sức giữa conquistador Tây Ban Nha và đồng minh dưới sự chỉ huy của Hernán Cortés năm 1521.

Tam Đồng Minh được thành lập từ một cuộc nội chiến giữa Azcapotzalco và những thành bang chư hầu.[2] Dù ban đầu là một liên minh của ba thành bang tự trị, Tenochtitlan nhánh chóng chiếm ưu thế về quân sự.[3] Khi người Tây Ban Nha đến năm 1519, lãnh thổ Tam Đồng Minh được cai trị từ Tenochtitlan, trong khi những thành bang còn lại chỉ có vai trò hổ trợ.

Tam Đồng Minh gây chiến và mở rộng nhanh chóng sau khi hình thành. Khi ở đỉnh cao, Tam Đồng Minh quan lý đa phần miền trung México và vài lãnh thổ xa hơn ở Trung Bộ châu Mỹ, như tỉnh Xoconochco, nằm gần biên giới Guatemala ngày nay. Sự thống trị của Aztec được các học giả mô tả là "mang tính lãnh đạo" và "không trực tiếp".[4] Aztec cho phép vua của các thành bang bị chinh phục duy trì quyền lực miễn là họ đồng ý cống nạp nửa năm một lần, cũng như cung cấp lực lượng quân sự cho Aztec khi cần thiết. Ngược lại, Tam Đồng Minh sẽ bảo vệ và giữ ổn định chính trị cho họ.

Đa thần giáo Aztecquốc giáo của đế chế này. Những vị thần được thờ cúng nhiều sẽ được thể hiện trong đền thờ trung tâm ở Tenochtitlan. Ví dụ, một trong những thần nổi tiếng nhất là Huitzilopochtli, một vị thần bảo trợ hiếu chiến. Người dân ở vùng đất bị chinh phục được phép duy trì tôn giáo cũ của họ, chỉ cần họ thêm thần Huitzilopochtli vào những đền thờ địa phương.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Alvarado Tezozomoc, Hernando de (1975). Crónica Mexicáyotl. Universidad Nacional Autonoma de Mexico, Mexico City. 
  • Calnek, Edward (1978). R. P. Schaedel, J. E. Hardoy, and N. S. Kinzer, biên tập. Urbanization of the Americas from its Beginnings to the Present. tr. 463–470. 
  • Davies, Nigel (1973). The Aztecs: A History. University of Oklahoma Press, Norman. 
  • Duran, Diego (1992). History of the Indies of New Spain. University of Oklahoma Press, Norman. 
  • Evans, Susan T. (2008). Ancient Mexico and Central America: Archaeology and Culture History, 2nd edition. Thames & Hudson, New York. ISBN 978-0-500-28714-9. 
  • Hassig, Ross (1988). Aztec Warfare: Imperial Expansion and Political Control. University of Oklahoma Press. ISBN 0-8061-2121-1. 
  • Leon-Portilla, Miguel (1963). Aztec Thought and Culture: A Study of the Ancient Náhuatl Mind. University of Oklahoma Press. 
  • Pollard, H. P. (1993). Tariacuri's Legacy. University of Oklahoma Press. 
  • Smith, Michael (1984). “The Aztec Migrations of Nahuatl Chronicles: Myth or History?”. Ethnohistory. 31(3): 153–168. 
  • Smith, Michael E. (1997). The Aztecs. Malden, MA: Blackwell Publishing. ISBN 0-631-23015-7. 
  • Smith, Michael (2001). “The Archaeological Study of Empires and Imperialism in Pre-Hispanic Central Mexico”. Journal of Anthropological Archaeology 20: 245–284. doi:10.1006/jaar.2000.0372. 

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ ēy(i)+kān tlahtō+lō+yān (3+lugar hablar+pasiva+lugar.usual) '[los] tres lugares en los que se parlamenta' Bản mẫu:Source needs translation
  2. ^ Smith 2009
  3. ^ Hassig 1988
  4. ^ Smith 2001