Tiếng Malagasy

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Tiếng Malagasy
Sử dụng tại  Madagascar
 Comoros
 Mayotte
Tổng số người nói 18 triệu
Ngữ hệ Hệ ngôn ngữ Nam Đảo
Hệ chữ viết

Latinh (biến thể tiếng Malagasy)

Hệ thống chữ nổi tiếng Malagasy
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1 mg
mlg (B)
mlg (T)
ISO 639-3 tùy trường hợp:
xmv – Antankarana
bhr – Bara
buc – Bushi
msh – Masikoro
bmm – Bắc Betsimisaraka
plt – Malagasy Cao nguyên
skg – Sakalava
bzc – Nam Betsimisaraka
tdx – Tandroy-Mafahaly
txy – Tanosy
tkg – Tesaka
xmw – Tsimihety
Glottolog mala1537

Tiếng Malagasy ( /mæləˈɡæsi/;[1] Malagasy:  [ˌmalaˈɡasʲ]) là một ngôn ngữ Nam Đảo và ngôn ngữ quốc gia của Madagascar. Hầu hết người dân tại Madagascar, cũng như người gốc Malagasy ở nhiều nơi khác, nói tiếng Malagasy như ngôn ngữ thứ nhất.

Phân loại[sửa | sửa mã nguồn]

Tiếng Malagasy là ngôn ngữ cực tây của nhánh Malay-Polynesia của ngữ hệ Nam Đảo,[2] Sự tách biệt của nó với các ngôn ngữ châu Phi lân cận đã được ghi nhận vào năm 1708 bởi học giả người Hà Lan Adriaan Reland.[3] Ngôn ngữ này có quan hệ với các ngôn ngữ tại Malaysia, IndonesiaPhilippines, và gần gũi nhất với nhóm ngôn ngữ Đông Barito ở đảo Borneo nếu không kể hình thái âm vị học Polynesia của ngôn ngữ này.[4]

Số đếm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Ngôn ngữ Tiền-Nam Đảo, khoảng 4000 TCN *isa *DuSa *telu *Sepat *lima *enem *pitu *walu *Siwa *puluq
Tagalog isá dalawá tatló ápat limá ánim pitó waló siyám sampu
Ilocano maysá dua talló uppát limá inném pitó waló siam sangapúlo
Cebuano usá duhá tuló upat limá unom pitó waló siyám napulu
Chamorro maisa/håcha hugua tulu fatfat lima gunum fiti guålu sigua månot/fulu
Malay satu dua tiga[5] empat lima enam tujuh lapan sembilan sepuluh
Java siji loro telu papat limo nem pitu wolu songo sepuluh
Fiji dua rua tolu lima ono vitu walu ciwa tini
Tonga taha ua tolu nima ono fitu valu hiva -fulu
Sāmoa tasi lua tolu lima ono fitu valu iva sefulu
Māori tahi rua toru whā rima ono whitu waru iwa tekau (archaic: ngahuru)
Tahiti hō'ē piti toru maha pae ono hitu va'u iva 'ahuru
Marquesan e tahi e 'ua e to'u e fa e 'ima e ono e fitu e va'u e iva 'onohu'u
Hawaii kahi lua kolu lima ono hiku walu iwa -'umi
Malagasy iray roa telo efatra dimy enina fito valo sivy folo

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Kinh thánh tiếng Malagasy

Những người định cư đầu tiên ở Madagascar là người Nam Đảo từ Đông Nam Á hải đảo, cụ thể hơn là từ Borneo.[6] Việc di cư tiếp diễn suốt thiên niên kỷ thứ nhất, điều này đã được khẳng định bởi những nhà ngôn ngữ học, khi cho thấy sự tương tự giữa tiếng Malagasy và tiếng Malay cổ/Javan cổ trong thời kì đó.[7][8] Sau đó, khoảng năm 1000, những người định cư Nam Đảo ban đầu đã pha lẫn với người Bantu, Ả Rập, và một số dân tộc khác.[9]

Tiếng Malagasy có một truyền thống nghệ thuật truyền miệng, thơ và huyền thoại. Nổi tiếng nhất là sử thi Ibonia, về một anh hùng Malagasy cùng tên.[10]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Laurie Bauer, 2007, The Linguistics Student’s Handbook, Edinburgh
  2. ^ Malagasy's family tree on Ethnologue
  3. ^ New palaeozoogeographical evidence for the settlement of Madagascar
  4. ^ Wittmann, Henri (1972). "Le caractère génétiquement composite des changements phonétiques du malgache." Proceedings of the International Congress of Phonetic Sciences 7.807-10. La Haye: Mouton.[1]
  5. ^ In Kedukan Bukit inscription the numeral tlu ratus appears as three hundred, tlu as three, in http://www.wordsense.eu/telu/ the word telu is referred to as three in Malay, although the use of telu is very rare.
  6. ^ [2] Ricaut et alii (2009) "A new deep branch of eurasian mtDNA macrohaplogroup M reveals additional complexity regarding the settlement of Madagascar", BMC Genomics
  7. ^ Adelaar, K. Alexander; Himmelmann, Nikolaus (2005). The Austronesian Languages of Asia and Madagascar. Psychology Press. ISBN 978-0-7007-1286-1. 
  8. ^ Simon, Pierre R. (2006). Fitenin-drazana. L'Harmattan. ISBN 978-2-296-01108-3. 
  9. ^ Ferrand, Gabriel (1905). Les migrations musulmanes et juives à Madagascar. Paris: Revue de l'histoire des religions
  10. ^ Được lưu trữ ngày 22 tháng 7 năm 2011 tại Wayback Machine

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Bản mẫu:African Union languages

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]