Tiếng Parthia

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Tiếng Parthia
Pahlawānīg
Khu vực Parthia, Iran cổ đại
Phân loại Ấn-Âu
Hệ chữ viết Chữ Parthia, chữ Mani
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3 xpr
Glottolog part1239

Tiếng Parthia là một ngôn ngữ Iran tuyệt chủng từng hiện diện ở Parthia, một vùng của miền đông bắc Iran cổ đại. Tiếng Parthia từng là ngôn ngữ của Đế quốc Parthia dưới triều đại Arsaces (248 TCN – 224 CN), cũng như những phân nhánh là nhà Arsaces của Armenia, nhà Arsaces của Iberianhà Arsaces của Albania Kavkaz.

Ngôn ngữ này có ảnh hưởng lên tiếng Armenia, với một khối từ mượn gốc Parthia khá đáng kể.

Phân loại[sửa | sửa mã nguồn]

Tiếng Parthia là một ngôn ngữ Tây Iran. Sự tiếp xúc ngôn ngữ làm nó chia sẽ vài đặc điểm với nhóm Đông Iran, dù những nét chung này được thể hiện chủ yếu ở từ mượn. Những đặc điểm này cũng còn sót lại trong từ mượn trong tiếng Armenia.[1]

Tiếng Parthia là một ngôn ngữ Ấn-Âu trong nhóm ngôn ngữ Iran Tây Bắc, trong khi tiếng Ba Tư trung đại, một ngôn ngữ nổi bật khác, thuộc nhóm ngôn ngữ Iran Tây Nam.[2][3]

Chữ viết[sửa | sửa mã nguồn]

Tiếng Parthia được viết bằng chữ Pahlavi, với hai đặc điểm cốt lõi: thứ nhất, hệ chữ này bắt nguồn từ chữ Aram,[4]. Thứ hai, nó chịu ảnh hưởng từ cách viết tiếng Aram, trở thành chữ tượng ý hay chữ tượng hình, tức ghi bằng tiếng Aram song đọc bằng tiếng Parthia.

Những nguồn chính cho ta biết về tiếng Parthia viết là những bản ghi ở Nisa và Hecatompolis, văn bản Mani giáo, những bản khắc Sassanid đa ngữ, và vết tích của văn học Parthia trong tiếng Ba Tư trung đại.[5] Trong số đó, văn bản Mani giáo, soạn ra không lâu sau khi đế quốc Parthia sụp đổ, đóng một vai trò lớn trong hiểu biết của chúng ta về tiếng Parthia.[6]

Ghi nhận[sửa | sửa mã nguồn]

Tiếng Parthia được ghi lại trong:[7]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Lecoq, Pierre (1983). "Aparna". Encyclopedia Iranica. 1. Costa Mesa: Mazda Pub. http://www.iranicaonline.org/articles/aparna-c3k
  2. ^ “Iranian languages”. Encyclopedia Britannica (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 20 tháng 9 năm 2017. 
  3. ^ “Iran Chamber Society: History of Iran: Parthian History and Language”. www.iranchamber.com. Truy cập ngày 20 tháng 9 năm 2017. 
  4. ^ “Iran Chamber Society: Iranian Scripts: Parthian Script”. www.iranchamber.com. Truy cập ngày 21 tháng 3 năm 2018. 
  5. ^ “Parthian language”. Encyclopedia Britannica (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 20 tháng 9 năm 2017. 
  6. ^ Josef Wiesehfer, "Ancient Persia: From 550 Bc to 650 A.D.", translated by Azizeh Azado, I.B. Tauris, 2001. p. 118.
  7. ^ Tafazzoli, A.; Khromov, A.L. "Sasanian Iran: Intellectual Life" in History of civilizations of Central Asia, UNESCO, 1996. Volume 3
  8. ^ A. D. H. Bivar (1981). “The Second Parthian Ostracon from Qubmis (Qubmis Commentaries No. 3)”. Journal of the British Institute of Persian Studies 19 (1): 81–84. doi:10.1080/05786967.1981.11834270. 
  9. ^ The Bilingual Inscription of Vologeses son of Mithridates rahamasha.net
  10. ^ http://www.uni-koeln.de/phil-fak/ifa/zpe/downloads/1991/088pdf/088277.pdf

Tài liệu[sửa | sửa mã nguồn]

  • Lecoq, Pierre (1983). “Aparna”. Encyclopedia Iranica 1. Costa Mesa: Mazda Pub. 
  • Hugh Chisholm biên tập (1911). “Parthia”. Encyclopædia Britannica 20. Luân Đôn: Cambridge University Press. tr. 871. 
  • Boyce, Mary; Ghirshman, R. (1979). “Review: R. Ghirshman's L'Iran et la Migration des Indo-Aryens et des Iraniens”. Of the American Oriental Society (Journal of the American Oriental Society, Vol. 99, No. 1) 99 (1): 119–120. JSTOR 598967. doi:10.2307/598967. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]