Lưu Cứ

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Lưu Cứ
Hoàng Thái tử nhà Hán
Hoàng Thái tử nhà Hán
Tiền nhiệm Lưu Triệt
Kế nhiệm Lưu Phất Lăng
Thông tin chung
Phối ngẫu Sử Lương Đệ
Hậu duệ Lưu Tiến
hai con trai
và một con gái
Thụy hiệu Lệ Thái tử/戾太子
Thân phụ Hán Vũ Đế
Thân mẫu Vệ Tử Phu

Lưu Cứ (chữ Hán: 劉據, 128 TCN - 91 TCN), hay còn gọi là Lệ Thái tử (戾太子), là thái tử đầu tiên của Hán Vũ Đế, vua thứ 7 của nhà Hán với hoàng hậu Vệ Tử Phu. Do có địa vị con trưởng nên Lưu Cứ sớm được lập làm thái tử vào năm 122 TCN khi mới 7 tuổi. Năm 91 TCN, Lưu Cứ bị gian thần gièm pha và bị bức ép tạo phản, cuối cùng thất bại phải tự vẫn. Về sau cháu ông là Lưu Tuân được lập làm vua đã tôn ông là Lệ thái tử.

Thân thế và thuở thiếu thời[sửa | sửa mã nguồn]

Tuy là con trai trưởng của Hán Vũ Đế nhưng Lưu Cứ chào đời tương đối muộn vào năm 128 TCN khi vua cha đã 29 tuổi[1] và sau khi Vệ Tử Phu lên làm hoàng hậu một năm. Trước khi sinh Lưu Cứ, Vệ hoàng hậu cũng đã hạ sinh được ba vị công chúa là Vệ Trưởng, Thạch Ấp và Chư Ấp. Sang năm 122 TCN, Vũ Đế chính thức lập ông làm thái tử[2].

Với vai trò người kế vị, từ năm 113 TCN Lưu Cứ bắt đầu tham gia vào các công việc triều chính và đôi khi nắm quyền nhiếp chính khi Vũ Đế không có mặt trong triều. Sử sách ghi nhận Thái tử Lưu Cứ tính tình ôn hòa, thương dân và thiếu tài trị nước, trái hẳn với cha mình, nên thường sinh ra mâu thuẫn. Ông thường khuyên can vua cha nên bớt gây chiến tranh với các nước khác nhưng Vũ Đế thường không hài lòng. Cùng với đó Vệ hoàng hậu nhan sắc ngày một kém và các phu nhân liên tiếp hạ sinh hoàng tử nên địa vị của mẹ con Lưu Cứ cũng giảm sút, không còn được sủng ái như trước nữa.

Càng ngày, Vũ Đế càng không hài lòng về Lưu Cứ. Nhân một lần có phu nhân hạ sinh hoàng tử, Vũ Đế bày tỏ thái độ này với cậu của ông là tướng quân Vệ Thanh, song Vệ Thanh cho rằng Lưu Cứ tính tình đôn hậu, về sau có thể yên định thiên hạ. Do đó Vũ Đế lại giao cho Vệ Thanh dạy dỗ và kềm cập cho Lưu Cứ.

Năm 113 TCN, Lưu Cứ thành hôn với Sử Lương Đệ. Năm đó ông 16 tuổi. Sau này Sử Lương Đệ hạ sinh hoàng tôn Lưu Tiến cùng hai người con trai khác và một người con gái.

Do không được vua cha coi trọng nên thái tử và Vệ hoàng hậu phải dựa cậy rất nhiều vào thế lực của Đại tướng quân Vệ Thanh (em trai của Vệ hậu). Tuy nhiên sang năm 106 TCN, Vệ Thanh lâm bệnh mất[3][4], thái tử Lưu Cứ mất đi một chỗ dựa vững chắc. Từ đó ông bị các quan đại thần khác thù ghét và tìm cớ hãm hại.

Bị ép làm loạn[sửa | sửa mã nguồn]

Về cuối đời, Hán Vũ Đế trở nên mê tín và sợ chết, nhiều lần cất công tìm thuốc trường sinh nhưng không thành, còn trong triều, thế lực ngoại thích của các vị phu nhân khác ngày một lớn, trực tiếp đe dọa đến ngôi vị của mẹ con Lưu Cứ.

Năm 92 TCN, vợ của thừa tướng Công Tôn Hạ sử dụng thuật vu cổ bị phát giác, cả nhà Công Tôn Hạ bị giết hại[5]. Từ lúc đó Vũ Đế lại trở nên đa nghi và sợ chuyện bùa yểm làm hại mình, do đó quyết định mở rộng việc điều tra này. Sau đó những thành viên trong thân tộc họ Lưu cũng bị liên lụy, trong đó có Dương Thạch và Chư Ấp công chúa là con của Vệ Hoàng hậu. Vũ Đế lại cử tên gian thần độc ác là Giang Sung và Án Đạo hầu Hàn Thuyết tiếp tục điều tra. Giang Sung vốn không ưa thái tử Lưu Cứ bèn chớp lấy cơ hội đó hãm hại ông, phao tin có cổ khí trong cung. Tháng 7 năm 91 TCN, Giang Sung tìm đến cung của Vệ hậu và thái tử Lưu Cứ, rao lên rằng có bùa yểm[6]. Tiếc thay Hán Vũ Đế tuổi già lại đa nghi nên tin là thật, bèn tin là thật. Trước tình hình đó, thái tử Lưu Cứ hỏi ý kiến của thiếu phó Thạch Đức và sau cùng nghe theo lời ông ta, quyết định làm binh biến để trị tội tên nghịch thần Giang Sung.

Mấy ngày sau, Lưu Cứ sai người giả mạo sứ vua đến chỗ của Giang Sung, ra lệnh bắt hắn ta. Trợ thủ của hắn là Hàn Thuyết nghi ngờ sứ giả và không nhận chiếu, liền bị người của Lưu Cứ giết chết tại chỗ. Sau đó ông đem việc này tâu với Vệ hoàng hậu, rồi phát vũ khí cho các thị vệ, kể tội Giang Sung mưu phản với các quan đại thần, bắt giết hắn ta.

Binh bại thân vong[sửa | sửa mã nguồn]

Sau khi giết Giang Sung, Lưu Cứ lập tức mang quân chiếm cứ các vị trí trọng yếu trong kinh thành Tràng An. Hán Vũ Đế đang dưỡng bệnh, nghe trợ thủ của Giang Sung là Tô Văn gièm pha, tin là thái tử làm loạn bèn sai thừa tướng Lưu Khuất Mạo đem quân bắt thái tử[2]. Quân của Lưu Cứ giao tranh với quân triều đình. Để đối phó, Lưu Cứ tập hợp 10 vạn quân ra chống. Sau năm ngày giao tranh, cuối cùng Lưu Cứ thua trận, quân cũng tan tác gần hết. Người trong thành Trường an nghe tin thái tử mưu phản, không hiểu được oan tình của ông nên không ủng hộ. Lưu Cứ thân cô thế cô đành chạy khỏi Trường An[7]. Sau đó, Hoàng hậu Vệ Tử Phu bị buộc phải tự vẫn, hai vị hoàng tôn con ông bị giết, các tân khách của Lưu Cứ cũng bị diệt gần hết.

Lưu Cứ chạy về phía đông vào một nhà nghèo ở Hồ Huyện, lánh nạn ở đó. Tuy nhiên chủ hộ ở đó lại thiếu hiểu biết, đối xử với Lưu Cứ theo nghi lễ thái tử nên việc này mau chóng bị phát giác. Lưu Cứ sợ hãi bèn tự sát. Toàn bộ gia đình và con cái của ông đều bị hại, chỉ còn một người cháu nội là Lưu Bệnh (tức Hán Tuyên Đế về sau) còn sống sót, còn vị chủ hộ tốt bụng dung dưỡng ông cũng bị hại.

Về sau, Hán Vũ Đế phát hiện ra việc làm loạn của Lưu Cứ là do bị bức ép chứ không phải cố ý, những chuyện yểm bùa phần nhiều do Giang Sung bày đặt ra, nên bắt giết cả nhà Giang Sung. Vì thương nhớ thái tử, Hán Vũ Đế cho xây cung Tử Tư (nhớ con) ở Hồ Huyện. Còn gia đình của chủ hộ dung dưỡng ông cũng được đối xử trọng đãi. Vệ hoàng hậu và Sử Lương Đệ được đưa về an táng ở phía nam Trường An[2], còn Lưu Tiến và vợ là Vương phu nhân được an táng ở Quảng Minh, hai hoàng tôn còn lại được chôn cùng với Lưu Cứ.

Về sau người cháu nội của Lưu Cứ là Lưu Bệnh được lập làm vua (Hán Tuyên Đế). Tuyên Đế cho cải táng Lưu Cứ, đặt thụy hiệu cho ông là Lệ, do đó người đời thường gọi ông là Lệ Thái tử, còn Sử Lương Đệ được truy tôn là Lệ phu nhân. Tám năm sau, Tuyên Đế truy tôn cho ông tước hiệu hoàng đế, thụy là Hoàng Khảo, thăng Lệ phu nhân là Lệ hậu.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Lê Đông Phương, Vương Tử Kim, Kể chuyện Tần Hán, mục Lệ thái tử Lưu Cứ
  2. ^ a ă â Ban Cố. “Hán thư, quyển 63”. 
  3. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 55”. 
  4. ^ Tư Mã Thiên. “Sử kí, quyển 111”. 
  5. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 66”. 
  6. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 45”. 
  7. ^ “Tư trị thông giám, quyển 22”. 

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]