Trần Cảo (vua)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Trần Cảo
Vua của Việt Nam (chi tiết...)
Vua nhà Hậu Trần
Trị vì 1426 - 1428
Thông tin chung
Tên húy Hồ Ông
Niên hiệu Thiên Khánh (1426 - 1428)
Triều đại Nhà Hậu Trần
Mất 1428

Trần Cảo (chữ Hán: 陳暠) là quân chủ bù nhìn do thủ lĩnh nghĩa quân Lam Sơn là Lê Lợi ủng lập vào cuối thời kỳ Việt Nam nội thuộc triều Minh. Bộ sách sử triều Nguyễn "Khâm định Việt sử thông giám cương mục" do phải tị huý nên chép tên ông là Trần Cao (陳高) nhưng có dùng phép mở chữ (拆字法 sách tự pháp) để miêu tả chữ phải tị huý là "cựu thượng tòng nhật, hạ tòng cao" 舊上從日,下從高, nghĩa là trước đây viết bên trên là bộ nhật 日, bên dưới là bộ cao 高, tức chữ "cảo" 暠.

Hoàn cảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Theo sử sách, Trần Cảo tên thật là Hồ Ông (胡翁), không rõ ông là người ở đâu.

Khi khởi nghĩa Lam Sơn bước vào giai đoạn thắng lợi quyết định, tướng nhà Minh là Vương Thông bị thua trận nặng ở Tuỵ Động, phải cố thủ trong thành Đông Quan. Để tìm cách kìm hãm sự phát triển của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, chia rẽ nội bộ người Việt, Thông liền viện cớ tìm lại tờ chiếu của vua Minh Thành Tổ năm 1407 khi đánh nhà Hồ, có nội dung muốn lập lại con cháu nhà Trần [1] mà đòi thủ lĩnh quân Lam Sơn là Lê Lợi phải lập con cháu nhà Trần mới đồng ý giảng hoà và rút quân về nước.

Lê Lợi bèn sai người tìm con cháu nhà Trần. Theo sử sách, gặp lúc đó Hồ Ông lánh nạn ở châu Ngọc Ma, tự xưng là cháu nội vua Trần Nghệ Tông, được tù trưởng châu Ngọc Ma là Cầm Quý tiến cử với Lê Lợi. Để đối phó với yêu sách của Thông, muốn quân Minh nhanh chóng rút về, Lê Lợi đồng ý lập Trần Cảo làm vua, với danh nghĩa kế tục nhà Hậu Trần, đặt niên hiệu là Thiên Khánh, còn Lê Lợi tự xưng là Vệ quốc công. Lê Lợi tập trung vào chiến sự, sai quan tả bộc xạ là Bùi Quốc Hưng ở bên cạnh phò tá, nhưng thực chất là để giám sát ông.

Riêng sách Đại Việt thông sử lại chép sự kiện này xảy ra ngày 30 tháng chạp năm 1425, tức là trước khi Vương Thông sang Việt Nam.

An Nam quốc vương[sửa | sửa mã nguồn]

Trần Cảo làm vua nhưng trên thực tế không có quyền hành. Toàn bộ chiến sự chống quân Minh đều do Lê Lợi quyết định.

Sau nhiều thắng lợi liên tiếp, quân Lam Sơn đánh đuổi được quân Minh ra khỏi bờ cõi. Vương Thông sau Hội thề Đông Quan phải mang quân trở về Trung Quốc.

Lê Lợi đứng tên Trần Cảo là người đang làm vua trên danh nghĩa, sai sứ dâng biểu cho nhà Minh xin được phong. Bài biểu viết:

"Thái tổ Cao hoàng đế[2] khi mới lên ngôi, tổ tiên của thần là Nhật Khuê[3] trước tiên dâng lễ triều cống, được ơn đặc biệt khen thưởng và ban cho tước vương[4]. Từ đó, đời đời giữ gìn bờ cõi, không hề thiếu sót lễ nghi triều cống. Mới đây, nhân họ Hồ soán nghịch, Thái tông Văn hoàng đế[5] dấy quân hỏi tội. Sau khi dẹp yên, nhà vua hạ chiếu tìm kiếm con cháu họ Trần để cho giữ việc thờ cúng. Bấy giờ tổng binh quan Trương Phụ chưa kịp tìm kiếm rộng khắp, đã vội xin đặt nước tôi làm quận huyện.
"Thần, trước đây, vì nước rối loạn, phải chạy trốn sang Lão Qua[6], chỉ muốn cho chút hơi tàn được tạm kéo dài ra thôi. Dè đâu người nước quan thói tục man di, xa nghĩ đến ơn trạch của tổ tiên nhà thần, ép thần phải về nước. Bất đắc dĩ thần phải gượng theo. Dẫu rằng việc làm hấp tấp này là do người nước ép buộc, nhưng cũng là cái tội bởi thần không biết đắn đo suy lường.
"Vừa đây, đã đến cửa quân tạ tội, nhưng không được đâu để ý lắng nghe. Người nước bấy giờ sợ bị giết chết, mới phải đem nhau đi giữ những nơi quan ải để làm cái chước tự vệ lấy mình; nào ngờ quan quân từ xa đến, thấy voi, hoảng sợ, tự cùng nhau lánh chạy, tan vỡ. Việc đã đến thế, tuy là do sự bất đắc dĩ của người nước, mà cũng là tội lỗi của thần. Nhưng, số quan quân và ngựa bị bắt đều đã thu lượm nuôi dưỡng, không dám tơ hào xâm phạm.
"Nép mong hoàng thượng[7] dựa theo lời chiếu của Thái Tông Văn hoàng đế cho tìm kiếm con cháu họ Trần, nghĩ đến lòng thành thực của ông cha nhà thần đã dâng lễ triều cống trước tiên, tha cho thần cái tội to như đống gò, miễn cho thần khỏi bị giết chết bằng rìu búa, khiến thần được nối dõi ở cõi Nam, triều cống cửa trời.
"Ngoài sự riêng sai bồi thần thân tín đem dâng tạ biểu và đưa đến kinh đô nộp trả ấn tín và người ngựa, nay xin đem danh sách và số mục kính cẩn tâu lên để nhà vua soi xét".

Vua Minh Tuyên Tông biết Lê Lợi không có ý tôn Cảo nhưng vì bị thua mãi nên đồng ý phong cho Trần Cảo làm An Nam quốc vương.

Kết cục[sửa | sửa mã nguồn]

Trần Cảo ban đầu đóng dinh ở núi Không Lộ, sau dời đi Ninh Giang, rồi lại thiên đi thành Cổ Lộng.

Theo sách Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, lúc đó các tướng Lam Sơn nói với Lê Lợi rằng:

"Cảo không có công cán gì, sao lại để cho ăn trên ngồi trốc người ta! Xin trừ khử hắn đi".

Lê Lợi không nỡ, đãi ngộ lại càng hậu hơn. Trần Cảo tự biết người trong nước không theo mình, bèn cất lẻn vượt biên, trốn đi Ngọc Ma. Quan quân Lam Sơn đuổi theo, bắt được ông. Khi về đến thành Đông Quan, ông uống thuốc độc chết.

Cũng sách Cương mục dẫn:

Có thuyết cho rằng Cảo tự biết người nước không phục, bèn dùng bọn Văn Nhuệ lén vượt biển, trốn đến ải Cổ Lộng. Nhà vua sai người đuổi theo, giết chết.

Theo sử nhà Minh, sau đó Lê Lợi tâu nhà Minh rằng Trần Cảo bệnh mà chết ngày 10 tháng giêng năm 1428 âm lịch, do đó Lê Lợi có danh chính để làm vua Đại Việt. Minh Tuyên Tông thừa nhận Lê Lợi làm An Nam quốc vương.

Bình luận[sửa | sửa mã nguồn]

Theo một số sử gia gần đây, việc Trần Cảo mạo xưng hay thật sự là con cháu nhà Trần rất khó xác định, có thể chữ "mạo xưng" mà sử sách ghi là do các sử gia nhà Lê chép vào để giảm uy tín của Cảo. Nhưng suy cho cùng, Trần Cảo không hề có công trạng trong khởi nghĩa Lam Sơn, mà công lao thuộc về Lê Lợi. Lê Lợi dựng ông làm vua chỉ là con bài chính trị để đối phó với nhà Minh trong tình hình tạm thời, chiến sự chưa hoàn toàn ngã ngũ.

Với quan điểm thời phong kiến: "Trời không có hai mặt trời, nước không có hai vua", dù Trần Cảo mạo xưng hay thực sự là con cháu nhà Trần, thì khi khởi nghĩa Lam Sơn thắng lợi, nhà Minh đã không còn ý định can thiệp, Trần Cảo khó lòng tồn tại ở ngôi cao. Dù Lê Lợi ra mặt giết ông hay ông bị cấp dưới của Lê Lợi ép tự sát thì cái chết của ông được xem là "hệ quả tất yếu" trong hoàn cảnh khi đó và cũng không để lại sự nuối tiếc nào của mọi người. Lê Lợi ra tay sát hại ông để tuyệt lòng mong nhớ nhà Trần của thiên hạ, củng cố chính quyền nhà Lê.

Trần Cảo nhanh chóng bị lịch sử quên lãng tới mức nhiều sách sử không xếp ông vào danh sách các vị vua Việt Nam.

Tái thế?[sửa | sửa mã nguồn]

Sau gần 100 năm tồn tại, nhà Hậu Lê đổ nát. Dân chúng nổi dậy chống lại rất mạnh mẽ, trong đó có cuộc khởi nghĩa của thủ lĩnh ở Đông Triều (Quảng Ninh) cũng mang tên Trần Cảo là lớn nhất. Quân khởi nghĩa này đánh chiếm kinh thành Thăng Long một thời gian (1516), khiến nhà Lê chao đảo, các quyền thần nhân loạn nổi dậy làm chính trường thêm rối ren.

Tuy cuối cùng khởi nghĩa Trần Cảo này bị dẹp (1521) nhưng nó góp phần làm nhà Lê bị suy yếu tận gốc và mất về tay quyền thần Mạc Đăng Dung (1527). Một số ý kiến của các sử gia phong kiến cho rằng: Chính do Lê Lợi sát hại Trần Cảo - Hồ Ông để giành ngôi báu nên 100 năm sau, Trần Cảo lại "tái sinh" thành Trần Cảo khác để báo oán nhà Hậu Lê.[cần dẫn nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Vì nhà Hồ cướp ngôi nhà Trần nên Minh Thành Tổ lấy danh nghĩa lập lại nhà Trần để mang quân sang đánh nhà Hồ, nay Vương Thông muốn vin vào đó
  2. ^ Tức Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương
  3. ^ Một tên khác của Trần Dụ Tông (1341-1369), dùng để ngoại giao với nhà Minh
  4. ^ Chỉ việc sai Lễ bộ thị lang Đào Văn Đích sang sứ nhà Minh năm Mậu Thân, 1368
  5. ^ Tức Minh Thành Tổ Chu Lệ
  6. ^ Lào
  7. ^ Tức Minh Tuyên Tông

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]