Trịnh Văn Bô

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Trịnh Văn Bô (1914-1988) là một doanh nhân Việt Nam giữa thế kỷ 20. Ông là một nhà tư sản theo chủ nghĩa dân tộc, từng ủng hộ cho Chính phủ Cách mạng Lâm thời Việt Nam 5.147 lượng vàng, tương đương số tiền gần gấp đôi ngân khố chính phủ bấy giờ. Hiệu buôn tơ lụa Phúc Lợi tại số 48 phố Hàng Ngang quận Hoàn Kiếm Hà Nội, trước Cách mạng tháng Tám, cũng là nhà riêng của ông, là nơi Hồ Chí Minh ở dịp cuối tháng 8 đầu tháng 9 năm 1945, và là nơi ra đời bản Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Ông sinh năm 1914, nguyên quán tại làng Bãi, xã Cao Viên, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây (nay là xã Cao Viên, Huyện Thanh Oai, Thành phố Hà Nội).

Ông là người con trai út trong gia đình 3 anh em. Người anh thứ tên là Trịnh Văn Bính (sau này là Thứ trưởng Bộ Tài chính), người chị lớn tên là Trịnh Thị Thục.

Theo gia phả Trịnh tộc thì ông thuộc dòng dõi của Khánh quận công Trịnh Kiều - con thứ 4 của An Đô Vương Trịnh Cương[1][2]. Thân sinh ông là một doanh nhân Việt Nam đầu thế kỷ 20, cụ Trịnh Phúc Lợi. Mẹ ông họ Phan, người gốc Hoa, về sau nối nghiệp chồng quản lý thành công hiệu buôn Phúc Lợi. Cậu ruột ông cũng là một doanh nhân nổi tiếng đầu thế kỷ 20 với hiệu buôn Cự Hưng[3][4].

Cha ông không chỉ là một doanh nhân thành đạt, mà còn nổi tiếng đào tạo ra lớp doanh nhân kế thừa. Trong số học trò của cụ Phúc Lợi, ngoài 2 người con ruột là Trịnh Văn Bô (sau kế thừa hiệu Phúc Lợi) và Trịnh Thị Thục (hiệu Phúc Đồng), còn có Nguyễn Đức Mậu (hiệu Phát Đạt), Mai Bá Lân (hiệu Lợi Quyền), Vương Xuân Tọa (hiệu Lợi Hòa, Sài Gòn)... đều trở thành những doanh nhân thành đạt tại VIệt Nam giữa thế kỷ 20.[3]

Sự nghiệp kinh doanh[sửa | sửa mã nguồn]

Do điều kiện gia đình, ông được học hành tử tế, sử dụng được tiếng Anhtiếng Pháp. Sau khi tốt nghiệp Tú tài, thay vì sang Pháp học như người anh trai[5], ông lại được cha giữ lại để đào tạo thành người kế thừa sản nghiệp. Bấy giờ, hiệu buôn Phúc Thịnh ở số 7 Hàng Ngang và do mẹ của ông làm quản lý. Sau khi lập gia đình năm 1932, ông được cha mẹ cho ở riêng tại nhà số 48 Hàng Ngang và kế thừa tên hiệu Phúc Lợi[6].

Với những sản nghiệp ban đầu, hai vợ chồng ông đã kế thừa và nhanh chóng phát triển hiệu buôn Phúc Lợi, trở thành một nhà tư sản lớn thời bấy giờ. Hiệu buôn Phúc Lợi sản xuất và buôn bán tơ lụa sang cả Lào, Campuchia, Thái Lan, thậm chí có giao dịch buôn bán với thương nhân Pháp, Anh, Thụy Sĩ, Thụy Điển, Ấn Độ, Trung QuốcNhật Bản[7].

Cống hiến lớn về tài chính cho nền độc lập[sửa | sửa mã nguồn]

Được sự vận động của 2 cán bộ Việt Minh là hai anh em Tạ Văn Lưu và Tạ Văn Thực, ngày 14 tháng 11 năm 1944, hai vợ chồng bà cùng người con trai cả chính thức tham gia Việt Minh[8].

Đầu năm 1945, ông bà đã quyết định ủng hộ 1 vạn đồng Đông Dương, tương đương 25 cây vàng, cho Mặt trận Việt Minh, khởi đầu sự nghiệp đóng góp tài chính của gia đình ông bà với Mặt trận Việt Minh.

Sau lần đó, gia đình ông bà còn ủng hộ nhiều lần nữa. Tính đến trước Cách mạng tháng 8, gia đình họ Trịnh đã ủng hộ 8,5 vạn đồng Đông Dương, tương đương 212,5 cây vàng theo thời giá bấy giờ.

Sau Cách mạng tháng 8, ông bà được ông Khuất Duy Tiến tiến cử vào Ban vận động Quỹ Độc lập. Gia đình ông bà đã tiếp tục ủng hộ Quỹ Độc lập 20 vạn đồng, tương đương 500 cây vàng. Ngoài ra, còn vận động thêm được hơn 1 triệu đồng Đông Dương cho Quỹ. Trong Tuần lễ Vàng, gia đình ông bà đã đóng góp 117 cây vàng và vận động ủng hộ thêm trên 1.000 cây vàng nữa. Bấy giờ, toàn bộ ngân khố của Chính phủ Cách mạng Lâm thời chỉ có 1.200.000 đồng Đông Dương, đa phần không thể lưu thông. Các tài liệu chính thức ghi nhận, chỉ riêng gia đình ông bà đã ủng hộ thêm cho chính phủ 5.147 lượng vàng, tương đương với 2.000.000 đồng Đông Dương (theo thời giá lúc đó).

Khi chính phủ lâm thời về Hà Nội, ngôi nhà 48 Hàng Ngang của ông bà được dùng làm nơi làm việc của các lãnh đạo Việt Minh. Nơi đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng tiếp đã các sĩ quan OSS như Archimedes PattiAllison Thomas, cũng như viết hoàn chỉnh bàn Tuyên ngôn Độc lập.

Các y phục của các lãnh đạo Việt Minh trong ngày lễ Độc lập, hầu hết do gia đình ông bà cung cấp. Thậm chí các ông Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp đã mặc y phục của ông Bô trong ngày lễ Độc lập. Riêng chiếc áo cho Chủ tịch Hồ Chí Minh, vải may áo do hiệu buôn Phúc Lợi cung cấp.[9]

Sau khi Pháp tái chiếm Đông Dương, ông tham gia công tác trong chính phủ kháng chiến tại Việt Bắc trong khi gia đình tản cư lên Cao Bằng.

Mãi đến năm 1955, gia đình ông mới trở về Hà Nội. Ông được phân công giữ chức Phó Chủ tịch Ủy ban Hành chính Hà Nội cho đến ngày nghỉ hưu.

Ông qua đời năm 1988 tại Hà Nội.

Đời tư[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1932, Ông lập gia đình với bà Hoàng Thị Minh Hồ, ái nữ của ông Hoàng Đạo Phương. Trong sự nghiệp kinh doanh của ông, có công sức không ít của bà. Ông bà có với nhau 7 người con.[7]

Bà Trịnh Văn Bô là một trong những đảng viên đầu tiên của Đảng Xã hội Việt Nam và cũng là một trong những người đầu thời kỳ thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. Bà làm công tác phụ nữ đến năm 1974 thì nghỉ hưu.[7]

Chị ruột của bà Hồ là Hoàng Thị Minh Hảo lấy ông Trịnh Văn Bính, anh ruột của ông Bô. Người chị lớn của bà Hồ lấy Phó bảng Đặng Văn Hướng, cũng là một nhân sĩ trí thức thời bấy giờ.

Năm 1954, ông bà cho Thiếu tướng Hoàng Văn Thái mượn căn nhà số 34 Hoàng Diệu với thời hạn 2 năm. Hơn 30 năm sau, sau khi tướng Hoàng Văn Thái qua đời, ông bà có yêu cầu trả lại nhà để làm nơi cư trú cho gia đình, bấy giờ gần 40 người. Dù có xác nhận của các lãnh đạo cấp cao như Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Lê Đức Thọ, và gia đình tướng Hoàng Văn Thái cũng đã chuyển chỗ ở, nhưng mãi sau khi ông qua đời năm 1988, căn nhà vẫn chưa được hoàn trả cho gia đình ông.[2]

Trong những năm sau đó, bà Trịnh Văn Bô nhiều lần kiến nghị đến các cấp khác nhau, thậm chí có những quyết định, chỉ đạo của các lãnh đạo cấp cao đương nhiệm như Đỗ Mười, Lê Quang Đạo, Võ Văn Kiệt, Phan Văn Khải, nhưng sự việc vẫn không được giải quyết[2]. Mãi đến năm 2003, bà mới trở về được ngôi nhà mà gia đình bà đã cho mượn gần 50 năm trước.[10]

Vinh danh[sửa | sửa mã nguồn]

Triết lý kinh doanh của Trịnh Văn Bô là: "Buôn bán 10 đồng thì giữ lại 7,còn lại giúp đỡ người nghèo và làm việc phúc đức. Khi cần nuôi nền độc lập thì cống hiến tất cả".

Sau Tuần lễ Vàng, ông bà được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng một cái ngà, có gắn thêm một đàn voi con, to bằng ngón chân cái, vì đã giúp đỡ chính phủ. Tuy nhiên, khi chiến sự bùng nổ thì tăng phẩm bị thất lạc.[7]

Sinh thời, 2 vợ chồng ông được Nhà nước Việt Nam trao tặng Huân chương Độc lập hạng Nhất[2]. Năm 2006, ông được truy tặng danh hiệu Doanh nhân Việt Nam tiêu biểu cùng với 3 doanh nhân nổi tiếng khác là Lương Văn Can, Bạch Thái BưởiNguyễn Sơn Hà.[11] Ngôi nhà 48 Hàng Ngang cũng được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia Việt Nam.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Theo Gia phả Trịnh tộc.
  2. ^ a ă â b Chuyện về một nhân chứng lịch sử
  3. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên mtt
  4. ^ Ông Cự Hưng tuy là em của cụ bà Phúc Lợi nhưng vì là con trai lớn trong gia đình nên còn được gọi là ông Cả.
  5. ^ Ông Bính là một trong những người Việt Nam đầu tiên và hiếm hoi thi đậu vào Trường Cao đẳng Thương mại Pháp quốc (Hautes Études Commerciales - HEC), một trường nổi tiếng với tiêu chuẩn khắc khe thời bấy giờ. Sau khi về nước, ông được bổ nhiệm Phó giám đốc Hải quan Hà Nội (bấy giờ dân chúng quen gọi là "Nhà Đoan" [Services des Douanes]), nên ông còn được gọi là "ông Phó Đoan". Sau năm 1945, ông tham gia phái đoàn Phạm Văn Đồng đi dự Hội nghị Fontainebleau, từng đảm nhiệm chức vụ Thứ trưởng Bộ Tài chính cho đến khi nghỉ hưu.
  6. ^ Bà Trịnh Thị Thục sau khi lấy chồng cũng được cho ở riêng tại nhà số 17 Hàng Ngang, lập hiệu Phúc Đồng. Sau hiệu Phúc Đồng chuyển sang số 18 Hàng Ngang.
  7. ^ a ă â b Vẻ đẹp đàn bà Hà Nội xưa
  8. ^ Chuyện chưa kể khi Bác viết Tuyên ngôn độc lập
  9. ^ Chiếc áo Bác mặc ngày Quốc khánh
  10. ^ "Chúng tôi đã bảo vệ lãnh tụ Hồ Chí Minh"
  11. ^ Phát biểu của phu nhân cố doanh nhân Trịnh Văn Bô nhân dịp Nhà nước Việt Nam truy tặng danh hiệu Doanh nhân Việt Nam tiêu biểu cho ông Trịnh Văn Bô

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]