Yevgeny Aleksandrovich Yevtushenko

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Yevgeny Aleksandrovich Yevtushenko

Yevgeny Aleksandrovich Yevtushenko (phải) và Richard Nixon
Công việc Nhà thơ, Đạo diễn, Giáo viên
Quốc gia Nga

Yevgeny Aleksandrovich Yevtushenko (tiếng Nga: Евге́ний Алекса́ндрович Евтуше́нко; sinh ngày 18 tháng 7 năm 1933) là một nhà thơ Nga. Ông còn nổi tiếng là đạo diễndiễn viên điện ảnh và là một trong những nhà thơ lớn nhất của Nga trong thế kỉ 20.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Yevgeny Aleksandrovich Yevtushenko có tên khai sinh là Yevgeni Aleksandrovich Gangnus (Евгений Александрович Гангнус) sinh ở thị trấn Zima, tỉnh Irkutsk, vùng Siberia, Nga. Bố là Aleksandr Rudolfovich Gangnus, mẹ là Zinaida Ermolaevna Evtushenko, khi lớn lên Yevtushenko lấy họ mẹ. Ông bắt đầu in thơ từ năm 16 tuổi; năm 1951-1954 học ở trường viết văn Maxim Gorky. Ông trở thành hội viên của Hội nhà văn Liên Xô từ năm 1952. Những tác phẩm nổi tiếng nhất của Yevtushenko có thể kể đến các tập thơ: "Con đường của những người nhiệt tâm", 1956; Thủy điện Brat, 1965; Đằng sau tượng Nữ thần tự do, 1970; Thơ tâm tình, 1973; tiểu thuyết: Đừng chết trước cái chết, 1994... Ngoài thơ và văn xuôi, ông còn là đạo diễn của hai bộ phim theo kịch bản của mình: Vườn trẻ, 1984; Lễ mai táng Stalin, 1991. Năm 1979 ông đóng vai Konstantin Eduardovich Tsiolkovsky trong bộ phim Cất cánh của đạo diễn Savva Kulish. Năm 1986-1991 ông là thư kí của Hội nhà văn Liên Xô. Năm 1983 ông được bầu làm đại biểu Quốc hội Liên Xô của tỉnh Kharkov. Từ năm 1991 ông kí hợp đồng với Đại học Oklahoma (Mỹ) dạy văn học Nga ở trường này. Ye. A. Yevtushenko thông thạo tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Ýtiếng Tây Ban Nha.

Sự đánh giá[sửa | sửa mã nguồn]

Nhà văn, nhà phê bình Yevgeny Borisovich Rein viết: "Nước Nga là một xứ sở đặc biệt, quả quyết trong tất cả mọi mặt, thậm chí dưới góc nhìn của gương mặt thơ ca. Đã 200 năm nay thơ ca Nga chỉ có một nhà thơ vĩ đại. Vẫn như vậy trong thế kỷ 18, trong thế kỷ 19 và thế kỷ 20. Chỉ có điều, nhà thơ vĩ đại này với nhiều khuôn mặt. Đấy là một dây xích liền mạch. Xin đưa ra một thứ tự: DerzhavinPushkinLermontovNekrasovBlokMayakovskyAkhmatova – Yevtushenko. Đấy là nhà thơ vĩ đại duy nhất với nhiều gương mặt khác nhau. Đấy là số phận thơ ca của nước Nga".

Giải thưởng[sửa | sửa mã nguồn]

Yevgeny Yevtushenko trên bìa tạp chí Time'

Yevtushenko được tặng rất nhiều giải thưởng của Liên Xô và các nước. Đáng kể nhất có thể kể đến: Huân chương Lao động cờ đỏ, 1983; Giải thưởng Sư tử vàng (Ý); Giải thưởng Quốc gia của Gruzia, Latvia, Ukraina...; Giải thưởng Walt Whitman. Năm 1995, tiểu thuyết Đừng chết trước cái chết được Ý công nhận là tiểu thuyết nước ngoài hay nhất. Năm 2002 được tặng giải quốc tế Aquila của Ý. Ông là thành viên danh dự của Viện Hàn lâm Nghệ thuật Hoa Kỳ, Viện Hàn lâm Hoàng gia Tây Ban Nha, Giáo sư danh dự của Đại học mới New York, là công dân danh dự của nhiều thành phố ở Nga và Mỹ. Năm 1994 Bảo tàng Bách khoa Moskva ký với Yevtushenko hợp đồng nhận quyền tổ chức sinh nhật của ông trong vòng 25 năm, đến năm 2019. Hằng năm, cứ đến dịp sinh nhật của mình, ông lại từ Mỹ trở về Nga đọc thơ cho người hâm mộ. Thơ của Yevgeny Yevtushenko được dịch nhiều ra tiếng Việt trong thời gian gần đây.

Đời tư[sửa | sửa mã nguồn]

Yevgeny Yevtushenko chính thức (có đăng ký kết hôn) cưới vợ 4 lần:

  • Lần thứ nhất cưới nữ nhà thơ Bella Akhmadulina năm 1954.
  • Lần thứ hai cưới Galina Sokol-Lukonina năm 1961.
  • Lần thứ ba cưới Joan Batler, cô gái người Ireland rất yêu thơ của ông, năm 1978.
  • Lần thứ 4 cưới Maria Novikova năm 1987.

Từ 4 người vợ chính thức này ông có 5 đứa con trai.

Tác phẩm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Шоссе энтузиастов (Con đường của những người nhiệt tâm, 1956), thơ
  • Обещание (Lời hứa, 1957)
  • Нежность (Sự dịu dàng, 1962)
  • Братская ГЭС (Thủy điện Brat, 1965), thơ
  • Идут белые снеги (Tuyết trắng rơi, 1969)
  • Под кожей статуи Свободы (Đằng sau tượng Nữ thần tự do, 1970), thơ
  • Интимная лирика (Thơ tâm tình, 1973), thơ
  • Я прорвусь в двадцать первый век… (Tôi lao vào thế kỷ XXI, 2001)
  • Окно выходит в белые деревья (Cửa sổ nhìn ra những cây màu trắng, 2007)
  • Не умирай прежде смерти (Đừng chết trước cái chết, 1994), tiểu thuyết
  • Ягодные места (Những miền quả mọng, 1981), tiểu thuyết
  • Взлет (Cất cánh, 1979), phim
  • Детский сад (Vườn trẻ, 1984), phim
  • Похороны Сталина (Lễ mai táng Stalin, 1991), phim

Một vài bài thơ[sửa | sửa mã nguồn]

Памяти Есенина
 
Поэты русские,
друг друга мы браним —
Парнас российский дрязгами засеян.
но все мы чем-то связаны одним:
любой из нас хоть чуточку Есенин.
 
И я — Есенин,
но совсем иной.
В колхозе от рожденья конь мой розовый.
Я, как Россия, более суров,
и, как Россия, менее березовый.
 
Есенин, милый,
изменилась Русь!
но сетовать, по-моему, напрасно,
и говорить, что к лучшему,—
боюсь,
ну а сказать, что к худшему,—
опасно...
 
Какие стройки,
спутники в стране!
Но потеряли мы
в пути неровном
и двадцать миллионов на войне,
и миллионы —
на войне с народом.
 
Забыть об этом,
память отрубив?
Но где топор, что память враз отрубит?
Никто, как русскиe,
так не спасал других,
никто, как русскиe,
так сам себя не губит.
 
Но наш корабль плывет.
Когда мелка вода,
мы посуху вперед Россию тащим.
Что сволочей хватает,
не беда.
Нет гениев —
вот это очень тяжко.
 
И жалко то, что нет еще тебя
И твоего соперника — горлана.
Я вам двоим, конечно, не судья,
но все-таки ушли вы слишком рано.
 
Когда румяный комсомольский вождь
На нас,
поэтов,
кулаком грохочет
и хочет наши души мять, как воск,
и вылепить свое подобье хочет,
 
его слова, Есенин, не страшны,
но тяжко быть от этого веселым,
и мне не хочется,
поверь,
задрав штаны,
бежать вослед за этим комсомолом.
 
Порою горько мне, и больно это все,
и силы нет сопротивляться вздору,
и втягивает смерть под колесо,
Как шарф втянул когда-то Айседору.
 
Но — надо жить.
Ни водка,
ни петля,
ни женщины —
все это не спасенье.
Спасенье ты,
российская земля,
спасенье —
твоя искренность, Есенин.
 
И русская поэзия идет
вперед сквозь подозренья и нападки
и хваткою есенинской кладет
Европу,
как Поддубный,
на лопатки.
 
Потеря
 
Потеряла Россия
в России
Россию.
Она ищет себя,
как иголку в стогу,
как слепая старуха,
бессмысленно руки раскинув,
с причитаньями ищет
буренку свою на лугу.
 
Мы сжигали иконы свои.
Мы не верили собственным книгам.
Мы умели сражаться лишь с пришлой бедой.
Неужели не выжили мы
лишь под собственным игом,
сами став для себя
хуже, чем чужеземной ордой?
 
Неужели нам жить суждено
то в маниловском, молью побитом халате,
то в тулупчике заячьем драном
с плеча Пугача?
Неужели припадочность —
это и есть наш характер,
то припадки гордыни,
то самооплева —
и все сгоряча?
 
Медный бунт, соляной и картофельный —
это как сон безопасный.
Бунт сплошной —
вот что Кремль сотрясает сегодня,
как будто прибой.
Неужели единственный русский наш
выбор злосчастный —
это или опричнина
или разбой?
 
Самозванство сплошное.
Сплошные вокруг атаманы.
Мы запутались,
чьи имена и знамена несем,
и такие туманы в башках на Руси,
растуманы,
что неправы все сразу,
и все виноваты во всем.
 
Мы в туманах таких
по колено в крови набродились.
Хватит, Боже, наказывать нас.
Ты нас лучше прости,
пожалей.
Неужели мы вымерли?
Или еще не родились?
Мы рождаемся снова,
а снова рождаться — еще тяжелей.
 
Не возгордись
 
Смири гордыню - то есть гордым будь.
Штандарт - он и в чехле не полиняет.
Не плачься, что тебя не понимают, -
поймёт когда-нибудь хоть кто-нибудь.
 
Не самоутверждайся. Пропадёт,
подточенный тщеславием, твой гений,
и жажда мелких самоутверждений
лишь к саморазрушенью приведёт.
 
У славы и опалы есть одна
опасность - самолюбие щекочут.
Ты ордена не восприми как почесть,
не восприми плевки как ордена.
 
Не ожидай подачек добрых дядь
и, вытравляя жадность, как заразу,
не рвись урвать. Кто хочет всё и сразу,
тот беден тем, что не умеет ждать.
 
Пусть даже ни двора и ни кола,
не возвышайся тем, что ты унижен.
Будь при деньгах свободен, словно нищий,
не будь без денег нищим никогда!
 
Завидовать? Что может быть пошлей!
Успех другого не сочти обидой.
Уму чужому втайне не завидуй,
чужую глупость втайне пожалей.
 
Не оскорбляйся мнением любым
в застолье, на суде неумолимом.
Не добивайся счастья быть любимым, -
умей любить, когда ты нелюбим.
 
Не превращай талант в козырный туз.
Не козыри - ни честность ни отвага.
Кто щедростью кичится - скрытый скряга,
кто смелостью кичится - скрытый трус.
 
Не возгордись ни тем, что ты борец,
ни тем, что ты в борьбе посередине,
и даже тем, что ты смирил гордыню,
не возгордись - тогда тебе конец.
 
Нежность
 
Разве же можно,
чтоб все это длилось?
Это какая-то несправедливость...
Где и когда это сделалось модным:
"Живым - равнодушье,
внимание - мертвым?"
 
Люди сутулятся,
выпивают.
Люди один за другим
выбывают,
и произносятся
для истории
нежные речи о них -
в крематории...
 
Что Маяковского жизни лишило?
Что револьвер ему в руки вложило?
Ему бы -
при всем его голосе,
внешности -
дать бы при жизни
хоть чуточку нежности.
 
Люди живые -
они утруждают.
Нежностью
только за смерть награждают.
 
Кто самый острый современный
 
Кто самый острый современный
писатель? - спорит целый мир.
Знаток я, может, не отменный,
ну, а по моему - Шекспир.
 
И вечность гамлетовской темы
прибоем бьется о виски
сейчас, когда в одном смятенье
и гении, и дураки.
 
И, руки медленно ломая,
под реактивный свист и гуд,
спешат к метро или трамваям,
толпою гамлеты бегут
 
Артисты просто жалко мямлят
в сравнение с басом бурь и битв,
когда и шар земной, как Гамлет,
решает: "Быть или не быть."
 
Наследники Сталина
 
Безмолвствовал мрамор,
безмолвно мерцало стекло.
Безмолвно стоял караул,
на ветру бронзовея.
А гроб чуть дымился.
Дыханье из гроба текло,
когда выносили его
из дверей Мавзолея.
Гроб медленно плыл,
задевая краями штыки.
Он тоже безмолвным был –
тоже! –
но грозно безмолвным.
Угрюмо сжимая
набальзамированные кулаки,
в нём к щели глазами приник
человек, притворившийся мёртвым.
Хотел он запомнить
всех тех, кто его выносил, –
рязанских и курских молоденьких новобранцев,
чтоб как-нибудь после набраться для вылазки сил,
и встать из земли,
и до них,
неразумных, добраться.
Он что-то задумал.
Он лишь отдохнуть прикорнул.
И я обращаюсь к правительству нашему с просьбою:
удвоить,
утроить у этой плиты караул,
чтоб Сталин не встал
и со Сталиным – прошлое.
Мы сеяли честно.
Мы честно варили металл,
и честно шагали мы, строясь в солдатские цепи.
А он нас боялся.
Он, веря в великую цель, не считал,
что средства должны быть достойны
величия цели.
Он был дальновиден.
В законах борьбы умудрён,
наследников многих
на шаре земном он оставил.
Мне чудится –
будто поставлен в гробу телефон.
Кому-то опять
сообщает свои указания Сталин.
Куда ещё тянется провод из гроба того?
Нет, Сталин не умер.
Считает он смерть поправимостью,
Мы вынесли из Мавзолея его,
но как из наследников Сталина
Сталина вынести?
Иные наследники
розы в отставке стригут,
но втайне считают,
что временна эта отставка.
Иные
и Сталина даже ругают с трибун,
а сами ночами тоскуют о времени старом.
Наследников Сталина,
видно, сегодня, не зря
хватают инфаркты.
Им, бывшим когда-то опорами,
не нравится время,
в котором пусты лагеря,
а залы, где слушают люди стихи,
переполнены.
Велела не быть успокоенным Родина мне.
Пусть мне говорят: «Успокойся!» –
спокойным я быть не сумею.
Покуда наследники Сталина
живы ещё на земле,
мне будет казаться,
что Сталин – ещё в Мавзолее.
Tưởng nhớ Esenin
 
Những nhà thơ Nga –
chúng ta chửi bới nhau
Nhóm "Parnasse" Nga vẫn thường cãi cọ
Nhưng tất cả gắn bó bởi một điều
Là một chút Esenin thì ai cũng có.
 
Và tôi là Esenin
nhưng hoàn toàn khác.
Con ngựa hồng của tôi đã có tự lúc sinh.
Tôi, cũng như nước Nga, khắc nghiệt nhiều hơn
Và, cũng như nước Nga, bạch dương tôi có ít.
 
Esenin ơi,
nước Nga đã đổi thay!
Nhưng than phiền, theo tôi, là uổng phí
Và nói rằng thay đổi tốt lên –
tôi sợ
Còn nói rằng thay đổi xấu đi –
cũng thật hiểm nguy…
 
Những công trường dựng xây
những vệ tinh khắp đất nước!
Nhưng chúng ta mất mát
trên con đường chênh vênh
Mất hai mươi triệu người trong chiến tranh với giặc
Và hàng triệu người –
trong cuộc chiến với nhân dân.
 
Lãng quên điều này
thì ký ức chặt đi chăng?
Nhưng biết lấy ở đâu ra búa rìu để chặt?
Không có ai, như người Nga,
đã cứu bao dân tộc khác
Và chẳng có ai, như người Nga,
vẫn hủy diệt chính mình.
 
Nhưng con tàu của ta vẫn bơi.
Khi dòng nước lăn tăn.
Chúng ta vẫn kéo nước Nga đi về phía trước.
Rằng lũ vô lại có thừa,
không phải điều tai ác
Không có thiên tài –
mới là thật nguy nan.
 
Và thật tiếc một điều rằng đã chẳng còn anh
Và đối thủ của anh – kẻ ưa gào thét lớn
Tôi, tất nhiên, không phải quan tòa với các anh
Những dù sao các anh đã ra đi quá sớm.
 
Khi người lãnh tụ của đoàn thanh niên cộng sản
Giơ nắm đấm
đập bàn
dọa các nhà thơ
Muốn đem tâm hồn của chúng tôi ra để giày vò
Rồi nặn như sáp, ra cái giống mình, theo ý muốn.
 
Lời người ấy, Esenin à, chúng tôi đâu có ngán
Nhưng vì điều này mà chẳng có được hân hoan
Và tôi không muốn
anh hãy tin
là phải xách quần[1].
Để chạy theo người đoàn viên thanh niên cộng sản.
 
Những điều này làm tôi đắng cay và đau đớn
Không còn sức để mà chống lại chuyện tầm phào
Và ở dưới bánh xe cái chết đang kéo vào
Như chiếc khăn kéo Isadora ngày xa vắng.
 
Nhưng – cần phải sống.
Không rượu Vodka
không dây thòng lọng
Không phụ nữ –
những thứ này có là cứu rỗi đâu anh
Sự cứu rỗi
là đất đai Nga của mình
Sự chân thành của anh, Esenin,
mới là điều cứu vãn.
 
Và thơ ca Nga vẫn băng băng tiến
Về phía trước, xuyên qua mọi đả kích, nghi ngờ
Bằng cái ôm choàng của Esenin
nhấc bổng cả châu Âu
Như đô vật Poddubny[2].
bắt chạm vai lên thảm.
 
Sự mất mát
 
Nước Nga
đã đánh mất nước Nga
ở nước Nga.
Nước Nga đi tìm mình
như mò kim rốn bể
Như bà già mù
giang đôi bàn tay vô nghĩa
Đi tìm con bò trên đồng cỏ
với những khúc ai ca.
 
Chúng ta đốt tượng thánh của mình.
Ta không tin sách của mình.
Ta chỉ biết đánh nhau với tai ương từ phía khác.
Chẳng lẽ ta đã không sống qua
chỉ do chính mình áp bức
Ta tự đối với mình
còn tệ hơn cả lũ ngoại bang.
 
Chẳng lẽ ta chỉ sống được
như con mọt vải ở trong áo rách
Hay trong áo lông thỏ rách tả tơi
từ trên vai của Pugachev?
Chẳng lẽ lên cơn –
đó là tính cách của ta
Khi thì cơn kiêu căng
khi lại tự ty
và tất cả đều là bồng bột?
 
Cuộc nổi loạn vì đồng, muối và khoai tây[3].
đấy là như giấc ngủ đã an bài.
Còn nổi loạn không ngừng –
Điện Kremly hôm nay rung lên
tựa hồ như ngọn sóng.
Chẳng lẽ đấy là bầu cử
của ta đầy bất hạnh
Hay đấy là Oprichnina[4].
hay ăn cướp thế này?
 
Sự mạo nhận hoàn toàn.
Khắp nơi đều là thủ lĩnh
Ta nhầm lẫn
tên và cờ của ai ta mang
Sương mù trong những đầu óc ở Nga
và sương giăng
Tất cả có lỗi trong mọi điều
và tất cả đều không đúng.
 
Ta ở trong sương mù
quì gối trong máu và thơ thẩn.
Đủ rồi, Đức Chúa Trời, trừng phạt chúng con.
Tốt hơn hết là Ngài
hãy tỏ lòng thương.
Chẳng lẽ chúng ta đã lụi tàn?
Hay là vẫn còn chưa sinh?
Ta lần nữa lại sinh ra
mà lần nữa sinh ra – vô cùng đau đớn.
 
Đừng kiêu ngạo
 
Nén kiêu căng – nghĩa là biết tự hào.
Cờ nghi thức – trong bao không hề bạc.
Người đời không hiểu anh – xin đừng khóc
Sẽ có ai sẽ hiểu một khi nào.
 
Đừng quá tin mình. Kẻo rơi xuống vực
Thiên tài hao mòn vì thói hư danh
Khao khát của tự nhận thức nhỏ nhặt
Chỉ đưa anh đến tự hủy hoại mình.
 
Cả thất sủng lẫn vinh quang đều có
Sự hiểm nguy – chúng thọc léc hiếu danh.
Anh không coi huân chương là danh dự
Thì đừng coi nước bọt giống huân chương.
 
Đừng mong gì ở những chú những anh
Xua lòng tham như thứ truyền bệnh tật.
Ai muốn tất cả và ngay lập tức
Sẽ nghèo hơn kẻ biết đợi chờ trông.
 
Dù ngay tấc đất cắm dùi cũng không
Đừng nâng lên cái điều anh đã hạ.
Tựa như ăn mày khi anh giàu có
Lúc khó khăn chớ như kẻ bần cùng.
 
Ghen tỵ ư? Còn gì đê tiện hơn!
Chớ bực mình vì thành tích người khác.
Trí tuệ người ta – đừng ghen bí mật
Điều xuẩn ngốc người khác – hãy thương thầm.
 
Ý kiến người ta cũng chớ phật lòng
Bên bàn nhậu, trong phiên tòa nghiệt ngã.
Hạnh phúc được yêu cũng đừng cố giành
Hãy biết yêu khi không ai yêu cả.
 
Đừng biến tài năng thành con át chủ.
Không át cơ – chẳng trung thực, can trường.
Giả hào phóng – kẻ rán sành ra mỡ
Làm bộ can trường – chính kẻ nhát gan.
 
Đừng kiêu ngạo rằng anh người dũng cảm
Rằng đấu tranh – anh luôn đứng giữa hàng
Và ngay cả đã nén lòng kiêu hãnh
Chớ kiêu căng – kẻo khi đấy cuối cùng.
 
Sự dịu dàng
 
Có lẽ nào
để cho kéo dài mãi được?
Đấy có vẻ như là một sự bất công…
Khi nào và ở đâu thành mốt đã từng
"Với người sống – hững hờ
sự chú ý – cho người đã chết?"
 
Người ta còng lưng
người ta uống hết
Người ta nối đuôi nhau
lần lượt ra đi
Họ được xướng lên
khi đã đi qua
Lời dịu dàng về họ –
ở trong nhà thiêu xác…
 
Rằng đời của Maiakovsky người ta lấy mất?
Rằng người ta đặt súng lục vào tay?
Giá mà cho anh ấy –
với giọng của anh
với vẻ ngoài –
Khi còn sống
người ta cho vẻ dịu dàng, dù một chút.
 
Những người đang sống –
họ luôn gây khó khăn
Chỉ sau khi chết
được ban sự dịu dàng.
 
Nên hay không nên
 
Nhà văn nào trí tuệ sắc sẳo nhất?
Cả thế gian đang tranh luận điều này.
Tôi hiểu biết, có thể, không đặc biệt
Nhưng theo tôi – đấy là Shakespeare.
 
Tính muôn thuở của đề tài Hamlet
Như sóng vỗ bờ vẫn đập thái dương
Và bây giờ cùng một lúc cuống quít
Những thiên tài và những kẻ ngu đần.
 
Và người ta bẻ ngón tay chầm chậm
Dưới tiếng kêu của những tiếng còi tầm
Vội vàng ra Metro hay tàu điện
Cả đám đông Hamlet chạy lăng xăng.
 
Văn nghệ sĩ đáng thương khi chậm chạp
So giọng trầm của trận đánh, bão giông
Khi cả địa cầu giống như Hamlet
Giải quyết vấn đề: "Nên hay không nên."[5]
 
Những người thừa kế Stalin
 
Đá cẩm thạch trong im lặng
Kính cũng lặng im lấp lánh
Đội vệ binh đứng trong lặng im
Trong gió nhuốm sắc đồng.
Quan tài dường như bốc khói.
Từ quan tài tỏa ra hơi thở
Khi người ta đưa ông
Ra khỏi cánh cửa của Lăng.
Quan tài trôi đi chầm chậm
Lưỡi lê bốn phía giương lên
Ông cũng nằm lặng im –
Cũng thế! –
Nhưng vẻ lặng im đầy hăm dọa
Bực bội nắm chặt bàn tay
Đôi bàn tay từ xác ướp
Từ khóe mắt ông hiện ra con người
Dường như giả vờ nằm chết.
Ông dường như muốn nhắc
Tất cả những ai đưa ông ra –
Những tân binh từ Riazan, Cuốc-xcơ
Rồi sau đó tìm mọi cách lấy sức
Để đứng lên từ đất
Vươn tới những kẻ gàn
Một cách khó khăn.
Ông đang định làm điều gì đó
Ông chỉ ngủ lim dim.
Và tôi xin yêu cầu chính phủ:
Hãy tăng gấp hai lần
Tổ chức bên mộ đội vệ binh
Để Stalin không còn đứng dậy
Để với Stalin – chỉ là quá khứ.
Chúng ta lương thiện gieo trồng
Chúng ta thật thà luyện thép
Thật thà đều bước chân vào xiềng xích.
Còn ông sợ chúng ta
Ông tin mục đích lớn mà không biết là
Phương tiện cần phải xứng
Cùng mục đích lớn.
Ông từng nhìn xa trông rộng
Khôn khéo trong qui luật đấu tranh
Nên đã để lại vô vàn
Trên mặt đất những người thừa kế.
Tôi như cảm thấy rằng
Trong quan tài được đặt vào điện thoại
Để cho ai đấy lại
Nghe những lời chỉ dẫn của Stalin.
Dây điện từ quan tài về đâu còn giăng?
Không, Stalin không chết.
Ông cho rằng cái chết còn sửa được
Chúng ta đưa Stalin ra khỏi Lăng
Nhưng những kẻ thừa kế Stalin
Thì chúng ta biết làm sao đưa được?
Những người thừa kế khác
Giờ từ chức về cắt tỉa hoa hồng
Nhưng họ vẫn nghĩ thầm
Rằng chỉ tạm thời nghỉ việc.
Những người khác
Thậm chí trên lễ đài chửi bới Stalin
Nhưng buồn nhớ về thời cũ hằng đêm.
Quả là không vô ích
Hôm nay chứng nhồi máu đang vây chặt
Những người thừa kế của Stalin.
Những kẻ một thời là chỗ dựa của ông
Hôm nay không hề thích
Cái thời trại cải tạo vắng teo vắng ngắt
Còn trong những gian phòng
Người nghe thơ chật ních
Ra lệnh cho tôi không được bình tâm – Tổ quốc.
Dù người ta vẫn nói với tôi rằng: "Hãy bình tâm!" –
Nhưng làm sao tôi có thể bình yên được.
Một khi những người thừa kế Stalin
Vẫn còn sống nhởn nhơ trên mặt đất
Thì tôi vẫn ngỡ rằng
Stalin – hãy còn ở trong Lăng.
Bản dịch của Nguyễn Viết Thắng

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Trong bài thơ này Evtushenko nhắc đến nhiều hình ảnh đặc trưng trong thơ Esenin cũng như chính cuộc đời nhà thơ. Riêng câu: "xách quần chạy theo người đoàn viên thanh niên cộng sản" thì trong trường ca "Nước Nga đã mất" Esenin đã viết y hệt như vậy: "Chính vì thế mà tôi muốn/ Xách quần lên/ Chạy theo người đoàn viên thanh niên cộng sản" (Знать, оттого так хочется и мне,/ Задрав штаны, /Бежать за комсомолом)
  2. ^ Ivan Maximovich Poddubny (1871-1949) – đô vật huyền thoại của NgaXô Viết
  3. ^ Cuộc bạo loạn đồng (Медный бунт - Copper Riot) xảy ra ở Moskva ngày 25 tháng 7 năm 1662 – là cuộc bạo loạn của tầng lớp dân nghèo thành thị phản đối sự mất giá của tiền đồng so với tiền bạc. Cuộc bạo loạn muối (Соляной бунт - Salt Riot) năm 1648 ở Moskva – là cuộc bạo loạn của các tầng lớp dân nghèo và tiểu thủ công nghiệp phản đối chính sách của địa chủ Boris Morozov – người đỡ đầu của Nga hoàng Aleksey Romanov. Cuộc bạo loạn khoai tây (Картофельные бунты - Potato Riots) – là cuộc bạo loạn của 500 nghìn nông dân Nga trong các năm 1834 và 18401844, phản đối việc bắt trồng khoai tây một cách cưỡng ép
  4. ^ Oprichnina là những biện pháp cấp bách đối nội mà Nga hoàng Ivan IV Grozny áp dụng trong khoảng thời gian từ 1565 đến 1572 để đàn áp những quí tộc chống đối và củng cố chính quyền tập trung
  5. ^ To be or not to be – xưa nay khi dịch câu này ra tiếng Việt (trong những trường hợp chung) tôi vẫn dịch là "nên hay không nên", mặc dù có khi in sách, biên tập vẫn sửa thành "tồn tại hay không tồn tại". Câu này trong trường hợp của Hamlet là "sống hay chết", hoặc "tồn tại hay không tồn tại" cũng được. Tuy nhiên, nó đã trở thành một công thức chung, áp dụng cho tất cả mọi người, trong mọi hoàn cảnh, chỉ thái độ phân vân, lưỡng lự, không biết nên xử sự thế nào. Trong trường hợp của một ông vua hay vị tướng đang phân vân trước một quyết định quan trọng là đem quân đánh một quốc gia khác hay không thì "to be or not to be" là "đánh hay không đánh", "can thiệp hay không can thiệp". Đối với một nhà doanh nghiệp đang phân vân trước thị trường cổ phiếu giảm (hoặc tăng) giá ào ào thì là "mua hay không mua", "bán hay không bán". Đối với một cô gái đang ngắt những cánh hoa, lưỡng lự trước lời tỏ tình của một chàng trai nào đó thì sẽ là "yêu hay không yêu" vv và vv… Câu này thường xuyên được sử dụng trong những tình huống hài hước khác nhau. Thí dụ: "two beer or not two beer" (Uống hai chai bia hay không uống hai chai bia", to beer or not to beer" (Uống bia hay là không uống bia", nhưng phổ biến nhất vẫn là: "to beer or not to be" (Uống bia hay là chết).

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]