Bao Tự

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Bao Tự

Bao Tự (chữ Hán: 褒姒), hay Tụ Tự (褎姒)[1], họ Tự, là vương hậu thứ hai của Chu U vương, vị Thiên tử cuối cùng của giai đoạn Tây Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Truyền thuyết kể rằng, Bao Tự là một mỹ nhân cực kỳ xinh đẹp và quyến rũ, Chu vương mê say nàng nhưng chưa bao giờ thấy nàng cười nên ra lệnh ai làm cho nàng cười sẽ thưởng nghìn lạng vàng. Để làm nàng cười, Chu U vương nghe theo một nịnh thần, đã đốt lửa trên cột lửa hiệu triệu chư hầu, đùa giỡn với chư hầu rồi gây họa làm mất Cảo Kinh. Việc nhà Chu suy yếu bắt đầu từ đây. Điển tích nổi tiếng này được gọi là Phóng hỏa hí chư hầu (烽火戲諸侯).

Mỹ danh của Bao Tự về sau thường được lưu truyền như một Hồng nhan họa thủy, thường được liệt kê vào danh sách các mỹ nhân nổi tiếng và ảnh hưởng nhất trong lịch sử. Nàng cùng Muội HỉĐát Kỷ được xem là 3 đại thiên cổ yêu cơ, khiến cho lần lượt cơ nghiệp của Tam Đại (gồm Hạ, Thương, Chu) phải diệt vong.

Câu chuyện[sửa | sửa mã nguồn]

Bao Tự không rõ tên là gì, bà là người nước Bao (褒国, nay là khu vực Hán Trung, tỉnh Thiểm Tây), "Tự"họ, phụ nữ nước này, cũng như hầu hết phụ nữ thời Tiên Tần đều lấy họ cùng nước quê gốc mà gọi, do đó mới gọi Bao Tự[2][3].

Câu chuyện về Bao Tự được Sử ký Tư Mã Thiên ghi lại mang màu sắc truyền thuyết:

Về sau, người nước Bao phạm tội với Chu U vương, bèn mang Bao Tự dâng Chu U vương để thoát tội. Bao Tự được Chu U vương sủng ái nhất. Năm thứ 4 (778 TCN), Bao Tự sinh một con trai tên Bá Phục (伯服). Chu vương đối với Bao Tự càng thêm sủng ái.

Năm thứ 8 (774 TCN), Chu U vương phế Thân hậu (申后) - con gái của Thân hầu, vua nước Thân. Bên cạnh đó, Chu vương còn phế cả ngôi vị của Thái tử Nghi Cữu, con trai của Thân hậu. Bao Tự được lập làm Vương hậu thay thế, còn Bá Phục được lập làm Thái tử[4][5].

Thân hậu và Thái tử Nghi Cữu bị phế, bèn nương nhờ mẫu quốc là nước Thân (nay là Nam Dương, tỉnh Hà Nam). Cha Thân hậu là Thân hầu bèn liên hệ với nước Tằng (nay là Phương Thành, tỉnh Hà Nam) cùng với quân Khuyển Nhung bên ngoài kéo vào đánh úp Cảo Kinh. Chu U vương vội cho đốt lửa hiệu triệu chư hầu tới cứu, nhưng các chư hầu bị lừa vài lần nên tưởng vua đùa, không tới nữa. Chu U vương mang Bao Tự và con nhỏ bỏ chạy, bị quân Khuyển Nhung đuổi theo giết chết. Riêng Bao Tự bị vua Khuyển Nhung bắt về cung để mua vui.

Quân khuyển Nhung cướp phá giết người kinh thành. Thân hậu ân hận mang họa cho dân Cảo Kinh bèn viết thư triệu các nước chư hầu Tấn, Tần, Trịnh đến đánh quân Khuyển Nhung. Quân ba nước kéo đến đánh tan quân Nhung. Bao Tự bị bắt trong cơn hỗn loạn. Đến đây không còn ghi chép gì về bà[6].

Phóng hỏa hí chư hầu[sửa | sửa mã nguồn]

Đây là một điển tích rất nổi tiếng gắng liền với danh tiếng của Bao Tự. Vì nàng vào cung mà không thích cười, Chu U vương tìm mọi cách để nàng cười, thậm chí dùng nghìn lượng vàng để thưởng ai có thể khiến nàng cười. Sau đó Chu vương nghe Thạc Phụ nước Quắc đốt đài lửa đùa giỡn với chư hầu để Bao Tự cười, làm cho nhà Chu diệt vong[7].

Có hai ghi chép về câu chuyện này:

Câu chuyện này về sau được gọi là Phóng hỏa hí chư hầu (烽火戲諸侯), vang danh sử sách, trở thành một trong những điển tích nổi tiếng nhất về mối họa hồng nhan.

Tuy nhiên, vào năm 2012, Đại học Thanh HoaBắc Kinh tiến hành nghiên cứu "Thanh Hoa giản" (清华简), phát hiện một lượng lớn ghi chép so với Sử ký hoàn toàn khác biệt. Đại khái rằng, Chu U vương năm đó chủ động đánh vào nước Thân, Thân hầu bèn liên lạc quân Khuyển Nhung để đánh bại Chu U vương, không hề chép lại cái gì tương tự "Phóng hỏa hí chư hầu" vậy. Giáo thụ của Đại học Thanh Hoa là Lưu Quốc Trung (刘国忠) từng bày tỏ sự nghi ngờ tính chân thực của câu chuyện này, có vẻ như phần nhiều chỉ là tiểu thuyết, cuốn Sử ký biên lại ở một khoảng thời gian đã quá lâu về sau, khó tránh khỏi nhặt nhạnh những câu chuyện truyền miệng để ghi vào[8].

Trong văn thơ[sửa | sửa mã nguồn]

Sách Kinh Thi, phần "Tiểu nhã" có câu về Bao Tự:"Hách hách tông Chu, Bao Tự diệt chi" (赫赫宗周,褒姒灭之。).

Câu nói Trường thiệt phụ (长舌妇; Người đàn bà lưỡi dài) là một thành ngữ ám chỉ Bao Tự. Ấy là trong Kinh Thi, phần "Chiêm ngang" của Phong Nhã, chỉ trích Chu U vương say mê Bao Tự mà rời xa hiền thê, còn châm chọc Bao Tự rằng[9]:

妇有长舌,维厉之阶。
乱匪降自天,生自妇人。
Phụ hữu trường thiệt, duy lệ chi giai.
Loạn phỉ hàng tự thiên, sinh tự phụ nhân.

Nhà thơ Lý Bạch có câu:"Mỹ nhân nhất tiếu hoán thiên kim" (美人一笑換千金; Người đẹp nở một nụ cười đáng đổi lấy nghìn lạng vàng).

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Liệt nữ truyện ghi nhận
  2. ^ 《史记索隐》:襃,国名,夏同姓,姓姒氏。礼妇人称国及姓。
  3. ^ 《史记·卷四·周本纪第四》:宣王之时童女谣曰:“檿弧箕服,实亡周国。”於是宣王闻之,有夫妇卖是器者,宣王使执而戮之。逃於道,而见乡者後宫童妾所弃妖子出於路者,闻其夜啼,哀而收之,夫妇遂亡,饹於襃。襃人有罪,请入童妾所弃女子者於王以赎罪。弃女子出於襃,是为襃姒。
  4. ^ 《史记·卷四·周本纪第四》:襃姒生子伯服,幽王欲废太子。太子母申侯女,而为后。後幽王得襃姒,爱之,欲废申后,并去太子宜臼,以襃姒为后,以伯服为太子。
  5. ^ 《太平御览·卷一百四十七·皇亲部十三》:《纪年》曰:幽王八年,立褒姒之子曰伯服,为太子。
  6. ^ 《史记·周本纪》:“遂杀幽王骊山下,虏褒姒,尽取周赂而去。”
  7. ^ 《史记·周本纪》说:“褒姒不好笑,幽王欲其笑,万方故不知。”《琱玉集》说褒姒性不喜笑,“其一笑有百二十种媚”。
  8. ^ “清华简推翻《史记》记载 “烽火戏诸侯”是戏说”. 成都日报. 13 tháng 1 năm 2012. Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2013. 
  9. ^ 许晖 (2012年3月). 这个词,原来是这个意思!. 上海: 上海人民出版社. tr. 17. ISBN 9787208105225. 这句俗语的源头单指一人,这个人是个女人,叫作褒姒(sì)......长舌妇这一俗语流传开来。  Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |date= (trợ giúp)