Bao Tự

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Bao Tự

Bao Tự (chữ Hán: 褒姒), hay Tụ Tự (褎姒)[1], họ Tự, là vương hậu thứ hai của Chu U vương, vị Thiên tử cuối cùng của giai đoạn Tây Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Truyền thuyết kể rằng, Bao Tự là một mỹ nhân cực kỳ xinh đẹp và quyến rũ, Chu vương mê say nàng nhưng chưa bao giờ thấy nàng cười nên ra lệnh ai làm cho nàng cười sẽ thưởng nghìn lạng vàng. Để làm nàng cười, Chu U vương nghe theo một nịnh thần, đã đốt lửa trên cột lửa hiệu triệu chư hầu, đùa giỡn với chư hầu rồi gây họa làm mất Cảo Kinh. Việc nhà Chu suy yếu bắt đầu từ đây. Điển sự nổi tiếng này được gọi là Phóng hỏa hí chư hầu (烽火戲諸侯).

Mỹ danh của Bao Tự về sau thường được lưu truyền như một Hồng nhan họa thủy, thường được liệt kê vào danh sách các mỹ nhân nổi tiếng và ảnh hưởng nhất trong lịch sử. Nàng cùng Muội HỉĐát Kỷ được xem là 3 đại thiên cổ yêu cơ, khiến cho lần lượt cơ nghiệp của Tam Đại (gồm Hạ, Thương, Chu) phải diệt vong.

Truyền thuyết[sửa | sửa mã nguồn]

Câu chuyện về Bao Tự được Sử ký Tư Mã Thiên ghi lại mang màu sắc truyền thuyết. Thời nhà Hạ suy vi, có hai con rồng thần vào sân đình của vua tự xưng là vua nước Bao. Triều đình bèn tế lễ, rồng thần nhả lại dãi và được lưu vào hộp gỗ. Từ đời nhà Hạ qua đời nhà Thương không ai dám mở hộp dãi rồng. Đến thời Chu Lệ vương mở hộp ra xem, nước dãi biến thành con thằn lằn đen chạy vào hậu cung, làm một cung nữ mang thai. Sau đó người cung nữ sinh ra một bé gái, sợ là vật tai dị nên vứt đứa trẻ đi.

Thời Chu Tuyên vương, có câu đồng dao: "Gỗ dâu làm cung, gỗ cơ làm bao, bao đựng tên sẽ diệt nhà Chu". Một đôi vợ chồng không biết có lệnh cấm bán gỗ dâu và gỗ cơ, mang ra chợ bán liền bị triều đình truy bắt. Họ chạy trốn giữa đường thì gặp đứa trẻ bị bỏ rơi, bèn ôm mang theo đến nước Bao[2], được trị vì bởi thị tộc Hữu Bao Thị (有褒氏). Cô bé lớn lên chính là Bao Tự. Thời Tiên Tần, tên các phụ nữ thường là tên nước rồi họ sau, ở đây Tự là họ, còn Bao là tên quốc gia nàng sinh ra.

Về sau, người nước Bao phạm tội với Chu U vương, bèn mang Bao Tự dâng vua để thoát tội.

Phóng hỏa hí chư hầu[sửa | sửa mã nguồn]

Bao Tự là một giai nhân duyên dáng, xinh đẹp tuyệt trần được Chu U vương sủng ái. Để làm nàng cười, nhà vua đã làm mọi cách. Sau nhiều lần cố gắng nhưng không thành, Quắc công Thạch Phủ tâu với vua là mình có cách làm cho nàng cười. Quanh đất nhà Chu cai trị vốn xây nhiều tháp dầu để khi có giặc kéo đến thì đốt các cột lửa báo hiệu cho chư hầu đến cứu. Quắc Công khuyên Chu U vương đốt lửa cho chư hầu đến để cho Bao Tự cười. Chu U vương làm theo.

Quân chư hầu mấy nước lân cận trông thấy các cột lửa cháy, ngỡ là có giặc bèn hớt hải mang quân đến cứu. Đến kinh thành, thấy mọi người vẫn đi lại bình thường, không có giặc giã gì cả. Các chư hầu ngơ ngác nhìn nhau. Bao Tự ở trên đài trông thấy bật tiếng cười lớn. U vương vô cùng hoan hỉ vì làm được cho nàng cười. Xong U vương lệnh cho các trấn chư hầu rút quân về vì không có giặc. Đến một thời gian sau, vua Chu lại sai đốt lửa lần nữa và các chư hầu lại bị lừa để Bao Tự có được tiếng cười.

Câu chuyện này về sau được gọi là Phóng hỏa hí chư hầu (烽火戲諸侯), vang danh sử sách, trở thành một trong những điển tích nổi tiếng nhất về mối họa hồng nhan.

Kết cục[sửa | sửa mã nguồn]

Chu U vương say mê Bao Tự, không lâu sau nàng sinh được một công tử đặt tên Bá Phục (伯服). Chu U vương rất yêu quý, quyết định phế truất Thân hậu (申后) cùng với con của Thân hậu là Thái tử Nghi Cữu. Bao Tự được lập làm Vương hậu thay thế, còn Bá Phục được lập làm Thái tử.

Thân hậu và Thái tử Nghi Cữu bị phế, bèn nương nhờ mẫu quốc là nước Thân (nay là Hà Nam, Nam Dương). Cha Thân hậu là Thân hầu bèn liên hệ với quân Khuyển Nhung bên ngoài kéo vào đánh úp Cảo Kinh. Chu U vương vội cho đốt lửa hiệu triệu chư hầu tới cứu, nhưng các chư hầu bị lừa vài lần nên tưởng vua đùa, không tới nữa. Chu U vương mang Bao Tự và con nhỏ bỏ chạy, bị quân Khuyển Nhung đuổi theo giết chết. Riêng Bao Tự bị vua Khuyển Nhung bắt về cung để mua vui.

Quân khuyển Nhung cướp phá giết người kinh thành. Thân hậu ân hận mang họa cho dân Cảo Kinh bèn viết thư triệu các nước chư hầu Tấn, Tần, Trịnh đến đánh quân Khuyển Nhung. Quân ba nước kéo đến đánh tan quân Nhung. Bao Tự thấy quân các nước kéo vào cung bèn thắt cổ tự vẫn.

Trong văn thơ[sửa | sửa mã nguồn]

Nhà thơ Lý Bạch có câu:

Mỹ nhân nhất tiếu hoán thiên kim.

Tạm dịch:

Người đẹp nở một nụ cười đáng đổi lấy nghìn lạng vàng.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Liệt nữ truyện ghi nhận
  2. ^ 褒国, nay là khu vực Hán Trung, tỉnh Thiểm Tây

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]