Họ Ráy

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Họ Ráy
Thời điểm hóa thạch: 70–0Ma
Hậu Creta[1] - gần đây
Arum flower.jpg
Hoa của khoai mùng (Xanthosoma roseum)
Phân loại khoa học
Giới (regnum) Plantae
(không phân hạng) Angiospermae
(không phân hạng) Monocots
Bộ (ordo) Alismatales
Họ (familia) Araceae
Juss., 1789
Chi điển hình
Arum
L., 1753
Các chi
Xem văn bản.

Họ Ráy hay họ Môn hoặc họ Chân bê (danh pháp khoa học: Araceae) là một họ thực vật một lá mầm, trong đó hoa của chúng được sinh ra theo một kiểu cụm hoa được gọi là bông mo. Các bông mo thông thường được kèm theo (đôi khi được che phủ một phần) một mo hay áo trùm tương tự như lá. Theo website của APG thì họ này có 106 chi và 4.025 loài[2]. Sự đa dạng về loài lớn nhất thuộc về khu vực nhiệt đới của Tân thế giới, mặc dù chúng cũng phân bổ tại các khu vực nhiệt đới và ôn đới của Cựu thế giới. Các nghiên cứu di truyền học gần đây do Angiosperm Phylogeny Group tiến hành đã chứng minh rằng bèo tấm, trước đây được coi là một họ riêng (Lemnaceae), cũng thuộc về họ Ráy.

Trong số các loài ráy có hoa đơn tính cùng gốc thì bông mo thường xuất hiện dưới dạng các hoa cái ở phần đáy còn các hoa đực ở phần đỉnh của bông mo. Ở các loài ráy với các hoa hoàn chỉnh thì núm nhụy chỉ tiếp nhận sự thụ phấn trong một thời gian ngắn khi phấn đã được phát tán, vì thế nó ngăn chặn sự tự thụ phấn. Trong họ này có một số loài là đơn tính khác gốc.

Các chi như Hồng môn (Anthurium) và Vân môn (Zantedeschia) là hai chi có nhiều loài được biết đến nhất, cũng như khoai sọ (Colocasia antiquorum) và Xanthosoma roseum (khoai mùng). Trong số các cụm hoa lớn nhất trên thế giới là cụm hoa của Amorphophallus titanum (ráy khổng lồ hay hoa xác chết). Họ này cũng có nhiều loài là các cây cảnh: Dieffenbachia, Aglaonema, Caladium, NephthysEpipremnum nhưng có rất ít loài được đặt tên cụ thể. Trong chi Cryptocoryne có nhiều loài thực vật thủy sinh phổ biến. Cả khoai môn và Monstera deliciosa đều là các loại lương thực có giá trị (quả của Monstera deliciosa được gọi là "mít Mexico"). Philodendron chứa các loài cây quan trọng trong các hệ sinh thái của các rừng mưa cũng như hay được dùng làm cây cảnh trong gia đình. Symplocarpus foetidus là một loài ráy phổ biến ở miền đông Bắc Mỹ.

Xem thêm CATE-Araceae để biết thêm về dự án mới khởi động gần đây về phân loại họ Ráy.

Bộ sưu tập lớn nhất về các loài ráy Tân thế giới đang sinh tồn được duy trì tại Vườn thực vật Missouri[3].

Tại Việt Nam có khoảng 30 chi và 130-140 loài thuộc họ Ráy.

Các chi[sửa | sửa mã nguồn]

Phân họ Aroideae[sửa | sửa mã nguồn]

Phân họ Calloideae[sửa | sửa mã nguồn]

Phân họ Gymnostachydoideae[sửa | sửa mã nguồn]

Phân họ Lasioideae[sửa | sửa mã nguồn]

Phân họ Lemnoideae[sửa | sửa mã nguồn]

Phân họ Monsteroideae[sửa | sửa mã nguồn]

Phân họ Orontioideae[sửa | sửa mã nguồn]

Phân họ Pothoideae[sửa | sửa mã nguồn]

  • Anthurium Schott - Hồng môn (vĩ hoa đỏ, buồm đỏ), hoa chúc
  • Pedicellarum M. Hotta
  • Pothoidium Schott - Giả cam đá, giả thạch cam
  • Pothos L. - Ráy leo, cam đá, thạch cam tử, cơm lênh

Phân họ Zamioculcadoideae[sửa | sửa mã nguồn]

Phát sinh chủng loài[sửa | sửa mã nguồn]

Cây phát sinh chủng loài dưới đây lấy theo APG II, với họ Maundiaceae vẫn nằm trong họ Juncaginaceae còn họ Limnocharitaceae vẫn đứng độc lập.

Alismatales

Araceae




Tofieldiaceae






Hydrocharitaceae



Butomaceae




Alismataceae s.l.

Alismataceae s.s.



Limnocharitaceae







Scheuchzeriaceae




Aponogetonaceae




Juncaginaceae





Posidoniaceae




Ruppiaceae



Cymodoceaceae






Zosteraceae



Potamogetonaceae










Thư viện ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Bogner Josef; Johnson Kirk R.; Kvacek Zlatko; Upchurch Garland R. Jr (2007). “New fossil leaves of Araceae from the Late Cretaceous and Paleogene of western North America”. Zitteliana 47: 133–147. 
  2. ^ Họ Ráy trên website của APG
  3. ^ . "The resources which have been built up for aroid research at the Missouri Botanical Garden include one of the largest living collections of aroids and the largest collection of herbarium specimens of neotropical aroids. The living and dried collections include a large percentage of Croat's more than 80,000 personal collections". (Croat Thomas B (1998). “History and Current Status of Systematic Research with Araceae”. Aroideana 21. )