Thành Bản Phủ (Cao Bằng)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Vị trí thành Bản Phủ trên bản đồ

Thành Bản Phủ nằm trên một vùng rộng lớn bao quanh là sông nước và đồng ruộng thuộc xã Hưng Đạo, thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng.

Theo truyền thuyết và sử sách, đây không phải thành quân sự, mà là nơi thiết triều của Vương phủ thời Thục Chế-Thục Phánthời Mạc.[1] Tuy nhiên, cho đến nay chưa từng tìm được những hiện vật thời Thục Chế. Qua nghiên cứu và xác định niên đại những di vật nằm trong địa tầng, phần lớn các hiện vật thu được cho thấy thành này được xây dựng từ thời Mạc.

Truyền thuyết nước Nam Cương[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1963, một tư liệu mới về Thục Phán được công bố. Đó là truyền thuyết "Cẩu chủa cheng vùa" (chín chúa tranh vua) của người TàyCao Bằng.[2]

Vùng đất Cao Bình xưa (nay thuộc địa phận tỉnh Cao Bằng) nằm dọc theo hai bên bờ của sông Bằng Giang, nơi trung tâm của bồn địa Hoà An. Theo truyền thuyết, đây vốn là kinh đô của nước Nam Cương thời Thục Phán, khi ấy gọi là Nam Bình.[3] Đó là nơi Thục Chế (cha đẻ của Thục Phán) đã từng sinh sống, đắp đất xây thành luỹ để phòng thủ, bảo vệ dân làng trước giặc ngoại xâm. Thành Bản Phủ làm vương phủ, xây dựng vào năm 214 TCN.[3]

Theo truyền thuyết được ông Nguyễn Đức Hạnh tại Cao Bằng kể lại nguyên văn:

Theo ông Đinh Ngọc Viện trong Hội thảo quốc tế Việt Nam học lần 3, ngày 4-7 tháng 12 năm 2008:

Năm 2006, các nhà nghiên cứu đã tiến hành khảo sát một số di tích và truyền thuyết có liên quan đến huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng và thấy rõ sự trùng khớp thống nhất giữa di tích và truyền thuyết. Đặc biệt là các câu chuyện về Thục Phán - An Dương Vương và nước Nam Cương đã ăn sâu vào ký ức của người dân từ lâu đời.[6]

Thời Mạc (giai đoạn 1594-1677)[sửa | sửa mã nguồn]

Nước Nam Cươngnhà Mạc giai đoạn 1594-1677 đều đặt vương phủ ở thành Bản Phủ.[7] Dấu tích nhà Mạc đè lên dấu tích thời Nam Cương, nên dấu tích thời Nam Cương chưa tìm thấy gì. Bảo tàng tỉnh Cao Bằng từng tiến hành khảo sát trong thành Bản Phủ, đào sâu 2m rộng 2m dài 6m đã tìm thấy những mảnh gốm thời Mạc. Hiện nay những địa danh còn tồi tại trên 400 năm ở phía Đông Bản Phủ có giếng Bó Phủ có nước chảy quanh năm ra đầm sen (nay đầm sen đã thu hẹp lại), có cánh đồng Tổng Chúp, phía Tây có cung Hoàng Phi, Ly Cung nhà Mạc ở gò Đống Lân, trường quốc học ở Bản Thảnh, chuông chùa Đà Quận đúc thời Mạc, Thiên thanh nơi chiêm tinh, đài giao cúng tế trời, đào viên (vườn hoa), vườn Thượng uyển, hồ cỏ ngựa (nuôi ngựa), miếu thờ Hoàng hậu Mạc Kinh Vũ ở cuối chợ Cao Bình, miếu thờ công chúa Hoa Dung công chúa thứ ba của vua Mạc ở Cầu Khanh, thành nhà Mạc, đền vua Lê ở Nà Lữ. Mới phát hiện có tướng chỉ huy quân cấm vệ ở Bản Phủ tên là Nguyễn Đức Minh được vua Mạc ấn phong Điện Tiên chỉ huy xứ, chỉ huy quân cấm vệ bảo vệ vương triều và kinh thành. Và một cụ được phong là Phụ quốc công thượng tướng quân, cụ giỏi về bắn cung và luyện ngựa được ấn phong Thần vũ vệ tả trung úy Thân vũ hầu là Kim pha (Nà Cạn, Mục Mã, thành phố Cao Bằng). Hai tướng này đều quê ở xã Phước Mỹ, An Sơn, phủ Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây (nghiên cứu theo gia phả họ Nguyễn).[3]

Cấu trúc[sửa | sửa mã nguồn]

Sơ đồ thành Bản Phủ nằm trong khu di tích kinh đô Cao Bình ở tình Cao Bằng

Thành được xây theo hình chữ nhật dài 110m, rộng 75m, có hai cửa Đông và Tây, thành đắp bằng đất, tường trình, xung quanh có luỹ tre và hào bao bọc,[8] vừa có giá trị phòng thủ quân sự, vừa có tác dụng ngăn lũ sông Bằng Giang, bảo vệ cho khu vực Bản Phủ.[9]

Về mặt tư duy logic, nếu như thành Cổ Loa ngày xưa xây theo chân đồi, chỗ cong thì xây cong, thẳng thì xây thẳng, nếu thành Bản Phủ có từ thời An Dương Vương thì không thể có hình vuông. Thành ngày xưa được xây để ngăn quân thù, ngày xưa xây quanh theo quả đồi, sau hình học ra đời thì người ta mới xây theo hình vuông.[10] Theo PGS TS Trình Năng Chung thì:

Di vật khảo cổ[sửa | sửa mã nguồn]

Thời tiền sử[sửa | sửa mã nguồn]

Trong đợt khảo cổ để tìm dấu tích của thời đại kim khí Thục Phán đã từng xây thành, lập chốt ở Cao Bằng, đoàn khảo cổ đã tiến hành khảo sát bãi đá sỏi lộ thiên tại làng Bó Mạ, xã Hưng Đạo.[11]

Họ phát hiện, ở khu vực bến sông ăn ngầm sâu vào trong bờ có công cụ bằng đá thô sơ, chứng tỏ người thời tiền sử đã từng sinh sống ở đây. Đó là những công cụ bằng đá mà người nguyên thuỷ ghè một đầu để làm chỗ cầm (rìu đá) để chặt cây hay giết thú. Con người đã sớm sinh sống ở khu vực này mà nơi cư trú chính là những gò đất cao dọc theo bờ sông Bằng Giang.[11]

Tuy nhiên, những hiện vật để minh chứng cho vùng đất cổ mà người cha của Thục Phán đã chọn để xây thành thì nay vẫn là điều vô cùng bí ẩn.[12]

Thời Lê-Mạc[sửa | sửa mã nguồn]

Qua khai quật khảo cổ và một số phát hiện của địa phương trong quá trình xây dựng và sản xuất đã thu được một số hiện vật có giá trị về mặt lịch sử như: đồ đá, đồ đồng, gốm. Đặc biệt, mới đây nhất, trong quá trình dùng máy xúc đất, người dân đã phát hiện một thanh đao cổ dài hơn 1m nhưng chưa rõ có từ thời nào. Sau đó, một đoàn khai quật đã lên Cao Bằng để nghiên cứu. Ngay khi mới chỉ đào một hố nhỏ sâu vài mét ở tường thành, đoàn đã phát hiện hiện vật nằm dày đặc, chủ yếu là các loại vật liệu xây dựng và các vật dụng cổ, bao gồm đồ đá, đồ sành, gốm và sứ. Ngoài ra cũng tìm được một số mẩu kim lại bằng sắt và đồng đã gỉ. Sự khác nhau giữa các di vật trong các tầng lớp hầu như không có, gần như là có sự tương đồng, điều đó nói lên thành này được đắp trong cùng một thời gian. Qua nghiên cứu và xác định niên đại những di vật nằm trong địa tầng, phần lớn các hiện vật thu được cho thấy thành này được xây dựng từ thời Lê – Mạc.[13]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ “Thành Bản Phủ ở Cao Bình”. Ngày 27 tháng 2 năm 2012. Thành Bản Phủ ở Cao Bình thuộc xã Hưng Đạo, huyện Hoà An (nay thuộc thị xã Cao Bằng) là di tích lịch sử của hai thời kỳ, mỗi thời kỳ cách nhau gần hai ngàn năm. Thời kỳ thứ nhất là vua Thục Chế (cha của vua Thục Phán) lấy Cao Bình làm kinh đô nước Nam Cương gọi là Nam Bình. Thành Bản Phủ làm vương phủ, xây dựng vào năm 214 trước công nguyên. Thời kỳ thứ 2 là nhà Mạc thất thế ở Thăng Long chạy lên Cao Bằng (1594 - 1677) cũng chọn Bản Phủ đóng làm vương phủ, nơi thiết triều của ba đời vua Mạc là Mạc Kính Cung, Mạc Kính Khoan và Mạc Kính Vũ trải dài 83 năm. 
  2. ^ “Cao Bằng và bí ẩn nơi thành cổ Bản Phủ”. Ngày 17 tháng 12 năm 2012. Ông Nguyễn Đức Hạnh - người thường xuyên cùng các cụ cao niên trong xã tổ chức các đợt khảo cổ tại địa phương kể lại cho chúng tôi nghe về vùng đất lịch sử này. Ông bảo, năm 1963, một tư liệu mới về An Dương Vương Thục Phán được công bố, đó là truyền thuyết "Cẩu chủa cheng vùa" (tức 9 chúa tranh vua) của đồng bào Tày ở Cao Bằng. 
  3. ^ a ă â “Thành Bản Phủ ở Cao Bình”. Trang tin Ban quản lý di tích Khu tưởng niệm các Vua Nhà Mạc. Ngày 27 tháng 2 năm 2012. 
  4. ^ “Cao Bằng và bí ẩn nơi thành cổ Bản Phủ”. Vietnamnet (Theo Dân Việt). Ngày 17 tháng 12 năm 2013. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2014. 
  5. ^ Đinh Ngọc Viện (ngày 14 tháng 7 năm 2013). “Qua thành bản phủ trở lại vấn đề Thục Phán - An Dương Vương trong lịch sử Việt Nam". Hội thảo quốc tế Việt Nam học lần 3, ngày 4-7 tháng 12 năm 2008. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2014. 
  6. ^ Đông Xuyên (ngày 3 tháng 10 năm 2014). “Chuyện kỳ thú về những danh nhân dân tộc thiểu số được thờ giữa thủ đô - Kỳ 2: An Dương Vương là người Tày Cao Bằng?”. Báo Lao động Điện tử. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2016. 
  7. ^ Thành Bản Phủ không phải thành quân sự, mà là nơi thiết triều của Vương phủ, còn thành quân sự ở Nà Lữ - Hoàng Tung - Hòa An ngày nay.
  8. ^ “Thành Bản Phủ ở Cao Bình”. Ngày 27 tháng 2 năm 2012. Thành được xây theo hình chữ nhật dài 110 mét, rộng 75 mét, có hai cửa Đông và Tây, thành đắp bằng đất, tường trình, xung quanh có luỹ tre và hào bao bọc. 
  9. ^ “Bí ẩn thành cổ Bản Phủ: Giải mã từ lòng đất”. Ngày 18 tháng 12 năm 2012. Tại Bản Phủ, ngay cạnh chợ Cao Bình, hố khai quật được xẻ ngang di tích của tường thành cũ, có lũy tre dày đặc và phía bên ngoài là hào sâu bao bọc. Đây là bức thành được đắp bằng đất, vừa có giá trị phòng thủ quân sự, vừa có tác dụng ngăn lũ sông Bằng Giang, bảo vệ cho khu vực Bản Phủ. 
  10. ^ “Bí ẩn thành cổ Bản Phủ: Giải mã từ lòng đất”. Ngày 18 tháng 12 năm 2012. Về mặt tư duy logic, nếu như thành Cổ Loa ngày xưa xây theo chân đồi, chỗ cong thì xây cong, thẳng thì xây thẳng, nếu thành Bản Phủ có từ thời An Dương Vương thì không thể có hình vuông được. "Thành ngày xưa được xây để ngăn quân thù, ngày xưa xây quanh theo quả đồi, sau hình học ra đời thì người ta mới xây theo hình vuông" – PGS Chung chia sẻ. 
  11. ^ a ă â “Bí ẩn thành Bản Phủ ở Cao Bằng”. Công an Nhân dân. Ngày 20 tháng 12 năm 2011. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2014. PGS TS Trình Năng Chung cũng khẳng định rằng: "Thế mạnh của dân khảo cổ học là khai quật, di tích, di vật. Đó là sử liệu, bằng vật chứng cụ thể dưới lòng đất, muốn chứng minh thành Bản Phủ là của An Dương Vương Thục Phán thì phải khai quật như khai quật thành Cổ Loa ở Đông Anh vậy. nhưng làm như thế rất tốn kém về thời gian, vật lực và nhân lực."  Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ: tên “cand” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
  12. ^ “Đã tìm ra dấu tích khu thành cổ thời An Dương Vương?”. Ngày 30 tháng 10 năm 2012. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2014. 
  13. ^ “Bí ẩn thành cổ Bản Phủ: Giải mã từ lòng đất”. Ngày 18 tháng 12 năm 2012. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2014.