Trẻ mồ côi

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Trẻ mồ côi của Thomas Kennington, sơn dầu, 1885

Trẻ mồ côi (tiếng Hy Lạp: ορφανός, chuyển tự orphanós)[1] là người mà cha mẹ đã chết, không rõ nhân thân hoặc đã bỏ rơi trẻ vĩnh viễn.[2][3]

Theo cách sử dụng thông thường, chỉ có một đứa trẻ mất cả cha lẫn mẹ do cái chết được gọi là trẻ mồ côi. Khi đề cập đến động vật, chỉ có tình trạng của con mẹ thường có liên quan (nghĩa là nếu con mẹ đã chết đi, con là mồ côi, bất kể tình trạng của con bố).[4]

Định nghĩa[sửa | sửa mã nguồn]

Các nhóm khác nhau sử dụng các định nghĩa khác nhau để xác định thế nào là trẻ mồ côi. Một định nghĩa pháp lý được sử dụng ở Hoa Kỳ là "cái chết hoặc sự biến mất, từ bỏ, hoặc tách ra hoặc mất đi của cả cha và mẹ".[5]

Theo nghĩa thông thường, một đứa trẻ mồ côi không có cha mẹ còn sống để chăm sóc chúng. Tuy nhiên, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), Chương trình Liên hợp quốc về HIV và AIDS (UNAIDS) và các nhóm khác định nghĩa bất kỳ đứa trẻ nào mất cha hoặc mẹ đều là trẻ mồ côi. Theo cách tiếp cận này, một đứa trẻ mồ côi mẹ là một đứa trẻ có mẹ đã chết, một đứa trẻ mồ côi cha là một đứa trẻ có cha đã chết, và một đứa trẻ mồ côi kép là một đứa trẻ mất cả cha lẫn mẹ.[6] Điều này trái ngược với việc sử dụng khái niệm trẻ mồ côi một nửa để mô tả những đứa trẻ chỉ mất hoặc cha hoặc mẹ.[7]

Số lượng[sửa | sửa mã nguồn]

Một bé gái Afghanistan tại trại trẻ mồ côi Kabul, Afghanistan vào tháng 1/2002

Trẻ mồ côi tương đối hiếm ở các nước phát triển, bởi vì hầu hết trẻ em có thể mong đợi cả cha mẹ chúng chăm sóc chúng từ thời thơ ấu. Số lượng trẻ mồ côi tồn tại nhiều hơn ở các quốc gia bị chiến tranh tàn phá như Afghanistan.

Lục địa Số lượng
trẻ mồ côi (1000s)
Trẻ mồ côi tính theo phần trăm
của tất cả trẻ em
Châu Phi 34.294 11,9%
Châu Á 65.504 6,5%
Mỹ Latinh và Caribe 8.166 7,4%
Toàn bộ 107.964 7,6%
Quốc gia Trẻ mồ côi trong tổng số trẻ em (%) Trẻ mồ côi bị AIDS trong tổng số trẻ mồ côi (%) Tổng số trẻ mồ côi (Tất cả) Tổng số trẻ mồ côi (liên quan AIDS) Mồ côi mẹ (Tất cả) Mồ côi mẹ (liên quan AIDS) Mồ côi cha (Tất cả) Mồ côi cha (liên quan AIDS) Mồ côi cả cha lẫn mẹ (Tất cả) Mồ côi cả cha lẫn mẹ (liên quan AIDS)
Botswana (1990) 5,9 3,0 34.000 1.000 14.000 < 100 23.000 1.000 2.000 < 100
Botswana (1995) 8,3 33,7 55.000 18.000 19.000 7.000 37.000 13.000 5.000 3.000
Botswana (2001) 15,1 70,5 98.000 69.000 69.000 58.000 91.000 69.000 62.000 61.000
Lesotho (1990) 10,6 2,9 73.000 < 100 31.000 < 100 49.000 < 100 8.000 < 100
Lesotho (1995) 10,3 5,5 77.000 4.000 31.000 1.000 52.000 4.000 7.000 1.000
Lesotho (2001) 17,0 53,5 137.000 73.000 66.000 38.000 108.000 63.000 37.000 32.000
Malawi (1990) 11,8 5,7 524.000 30.000 233.000 11.000 346.000 23.000 55.000 6.000
Malawi (1995) 14,2 24,6 664.000 163.000 305.000 78.000 442.000 115.000 83.000 41.000
Malawi (2001) 17,5 49,9 937.000 468.000 506.000 282.000 624.000 315.000 194.000 159.000
Uganda (1990) 12,2 17,4 1.015.000 177.000 437.000 72.000 700.000 138.000 122.000 44.000
Uganda (1995) 14,9 42,4 1.456.000 617.000 720,000 341.000 1.019.000 450.000 282.000 211.000
Uganda (2001) 14,6 51,1 1.731.000 884.000 902.000 517.000 1.144.000 581.000 315.000 257.000
  • Số liệu năm 2001 từ báo cáo năm 2002 của UNICEF / UNAIDS [8]
  • Trung Quốc: Một cuộc khảo sát do Bộ Nội vụ thực hiện năm 2005 cho thấy Trung Quốc có khoảng 573.000 trẻ mồ côi dưới 18 tuổi.[9]
  • Nga: Theo báo cáo của Nga từ năm 2002 được trích dẫn trên tờ New York Times, 650.000 trẻ em được ở trong các trại trẻ mồ côi. Họ được thả ra ở tuổi 16, và 40% trở thành vô gia cư, trong khi 20% trở thành tội phạm và 10% tự sát.[10]
  • Châu Mỹ Latinh: Trẻ em lang thang có sự hiện diện lớn ở Châu Mỹ Latinh; một số ước tính rằng có tới 40 triệu trẻ em lang thang ở Mỹ Latinh.[11] Mặc dù không phải tất cả trẻ em lang thang đều là trẻ mồ côi, tất cả trẻ em lang thang đều làm việc và nhiều trẻ không có sự hỗ trợ đáng kể của gia đình.[12]

Trẻ mồ côi đáng chú ý[sửa | sửa mã nguồn]

Những đứa trẻ mồ côi nổi tiếng bao gồm các nhà lãnh đạo thế giới như Nelson Mandela, Alexander Hamilton, Aaron Burr, Andrew Jackson; nhà tiên tri tiếng Do Thái Moses và nhà tiên tri Hồi giáo Muhammad; các nhà văn như Edgar Allan PoeLeo Tolstoy; các vận động viên như Aaron Hernandez hoặc Jacques Villeneuve. Cô bé mồ côi người Mỹ Henry Darger đã miêu tả những điều kiện khủng khiếp của trại trẻ mồ côi trong tác phẩm nghệ thuật của mình. Những đứa trẻ mồ côi đáng chú ý khác bao gồm những người ttrong ngành giải trí như Louis Armstrong, Marilyn Monroe, Babe Ruth, Ray CharlesFrances McDormand, và vô số nhân vật hư cấu trong văn học và truyện tranh.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Chiến tranh và đại dịch, như AIDS, đã tạo ra nhiều trẻ mồ côi. Chiến tranh thế giới thứ hai, với số lượng lớn người chết và các phong trào dân số, đã tạo ra số lượng lớn trẻ mồ côi ở nhiều quốc gia, với ước tính cho châu Âu dao động từ 1.000.000 đến 13.000.000. Judt (2006) ước tính có 9.000 trẻ em mồ côi ở Tiệp Khắc, 60.000 ở Hà Lan 300.000 ở Ba Lan và 200.000 ở Nam Tư, cộng thêm nhiều ở Liên Xô, Đức, Ý và các nơi khác.[13]

Trong văn học[sửa | sửa mã nguồn]

Mime cung cấp thức ăn cho cậu bé Siegfried, một đứa trẻ mồ côi mà cậu đang nuôi; Minh họa của Arthur Rackham cho Siegfried của Richard Wagner

Trẻ mồ côi rất phổ biến như là nhân vật chính trong văn học, đặc biệt là ở văn học thiếu nhivăn học giả tưởng.[14] Việc thiếu cha mẹ khiến các nhân vật theo đuổi cuộc sống phiêu lưu và thú vị hơn, bằng cách giải thoát chúng khỏi các nghĩa vụ và kiểm soát của gia đình, và tước đoạt của chúng khả năng có cuộc sống bình thường. Điều này tạo ra các nhân vật khép kín và nội tâm và những người sống vì tình cảm. Trẻ mồ côi có thể tìm kiếm sự hiểu biết bản thân thông qua nỗ lực để biết nguồn gốc của chúng. Cha mẹ cũng có thể là đồng minh và nguồn viện trợ cho trẻ em, và việc loại bỏ cha mẹ khiến cho những khó khăn của nhân vật trở nên nghiêm trọng hơn. Ngoài ra, các bậc cha mẹ có thể không liên quan đến chủ đề mà một nhà văn đang cố gắng phát triển, và việc nhân vật là trẻ mồ côi giải phóng nhà văn khỏi sự cần thiết phải mô tả một mối quan hệ không liên quan như vậy; nếu một mối quan hệ cha-con là quan trọng, loại bỏ nhân vật người mẹ giúp tránh làm phức tạp mối quan hệ cần thiết. Tất cả những đặc điểm này làm cho trẻ mồ côi trở thành nhân vật hấp dẫn cho các tác giả.

Trẻ mồ côi là phổ biến trong các câu chuyện cổ tích, chẳng hạn như hầu hết các biến thể của Cô bé Lọ Lem.

Một số tác giả nổi tiếng đã viết sách có trẻ mồ côi. Ví dụ từ văn học cổ điển bao gồm Jane Eyre của Charlotte Brontë, Oliver Twist của Charles Dickens, Tom Sawyer của Mark Twain, Anne tóc đỏ dưới chái nhà xanh của LM Montgomery, Jude the Obscure của Thomas Hardy và Chúa tể những chiếc nhẫn của JRR Tolkien. Trong số các tác giả gần đây, AJ Cronin, Lemony Snicket, AF Coniglio, Roald DahlJK Rowling, cũng như một số tác giả ít nổi tiếng của những đứa trẻ mồ côi nổi tiếng như Little Orphan Annie đã sử dụng trẻ mồ côi làm nhân vật chính. Một cốt truyện lặp đi lặp lại là mối quan hệ mà trẻ mồ côi có thể có với một người trưởng thành từ bên ngoài gia đình của họ như được thấy trong vở kịch Trẻ mồ côi của Lyle Kessler.

Trẻ mồ côi đặc biệt phổ biến như các nhân vật trong truyện tranh. Hầu như tất cả các anh hùng nổi tiếng nhất là trẻ mồ côi: Superman, Batman, Spider-Man, Robin, The Flash, Captain Marvel, Captain America và Green Arrow đều mồ côi. Trẻ mồ côi cũng rất phổ biến trong số các nhân vật phản diện: Bane, Cat Woman và Magneto là những ví dụ. Lex Luthor, Deadpool và Carnage cũng có thể được đưa vào danh sách này, mặc dù họ đã giết chết một hoặc cả hai cha mẹ của họ. Các nhân vật hỗ trợ kết bạn với các anh hùng cũng thường là trẻ mồ côi, bao gồm cả Newsboy LegionRick Jones.

Trong các kinh sách tôn giáo[sửa | sửa mã nguồn]

Nhiều kinh sách tôn giáo, bao gồm Kinh thánhKinh Qur'an, chứa đựng ý tưởng rằng giúp đỡ và bảo vệ trẻ mồ côi là một vấn đề rất quan trọng và đẹp lòng Thiên Chúa. Các nhà lãnh đạo tôn giáo MosesMuhammad đều mồ côi khi còn nhỏ. Một số trích dẫn kinh điển mô tả cách đối xử với trẻ mồ côi:

Kinh thánh

  • "Đừng lợi dụng góa phụ hay trẻ mồ côi." (Kinh thánh tiếng Hê-bơ-rơ, Xuất hành 22,22)
  • "Để lại những đứa trẻ mồ côi của bạn, tôi sẽ bảo vệ cuộc sống của chúng. Góa phụ của bạn cũng có thể tin tưởng vào tôi. " (Kinh thánh tiếng Do Thái, Giê-rê-mi 49:11)
  • "Để phán xét người mồ côi cha và người bị áp bức, rằng người đàn ông của trái đất có thể không còn áp bức nữa." (Kinh thánh tiếng Do Thái, Thi thiên 10:18)
  • "Tôn giáo mà Chúa Cha chúng ta chấp nhận là thuần khiết và không có lỗi là đây: chăm sóc trẻ mồ côi và góa phụ trong đau khổ và giữ cho mình khỏi bị ô nhiễm bởi thế giới." (Tân Ước, Gia-cơ 1:27)

Qu'ran

  • "Và họ nuôi dưỡng, vì tình yêu của Thiên Chúa, người nghèo khổ, trẻ mồ côi và người bị giam cầm" - (Kinh Qur'an, Con người: 8)
  • "Do đó, đừng đối xử với trẻ mồ côi bằng sự khắc nghiệt" (Kinh Qur'an, Giờ buổi sáng: 9)
  • "Bạn đã không thấy những người chối bỏ đức tin và Ngày phán xét chưa? Đó là những người xua đuổi trẻ mồ côi một cách khắc nghiệt, và không khuyến khích nuôi dưỡng những người nghèo khổ. Vì vậy, khốn cho những người cầu nguyện nhưng thờ ơ với nó hoặc thể hiện điều đó ra khỏi sự phù phiếm, và những người từ chối ngay cả những lòng tốt nhỏ bé với người khác. " - (Kinh Qur'an, lòng tốt nhỏ: 1-7)
  • "(Hãy tốt với) trẻ mồ côi và người nghèo. Và nói những lời tốt đẹp với mọi người. " (Kinh Qur'an, Heifer: 83)
  • "Họ sẽ hỏi bạn về tài sản của trẻ mồ côi. Nói, 'Quản lý nó vì lợi ích tốt nhất của họ là tốt nhất'. Nếu bạn trộn tài sản của bạn với họ, họ là anh em của bạn "(Kinh Qur'an, Heifer: 220)
  • "Hãy cho trẻ mồ côi tài sản của họ, và đừng thay thế những điều xấu cho tốt. Đừng đồng hóa tài sản của họ thành của riêng bạn. Làm điều đó là một tội ác nghiêm trọng. " (Kinh Qur'an, Phụ nữ: 2)
  • "Hãy kiểm tra chặt chẽ trẻ mồ côi cho đến khi chúng đến tuổi kết hôn, sau đó nếu bạn nhận thấy rằng chúng có phán quyết hợp lý thì hãy giao tài sản của chúng cho chúng... " (Kinh Qur'an, Phụ nữ: 6)

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ ὀρφὀρφόςός, Henry George Liddell, Robert Scott, Một người Anh gốc Hy Lạp Tiếng Anh, trên Perseus
  2. ^ Từ điển trực tuyến Merriam-Webster
  3. ^ Từ điển Oxford súc tích, ấn bản thứ 6 "một đứa trẻ mất cha mẹ" với ý nghĩa tang quyến (về cái chết, v.v.) bị tước bỏ một mối quan hệ
  4. ^ “orphan”. Dictionary.com. 
  5. ^ Định nghĩa USCIS cho mục đích nhập cư
  6. ^ Báo cáo toàn cầu của UNAIDS 2008
  7. ^ Xem, ví dụ, câu chuyện tin tức thế kỷ 19 này về Hiệp hội cứu trợ trẻ em mồ côi và trẻ em mồ côi, hoặc câu chuyện này về tị nạn nửa đạo mồ côi.
  8. ^ TvT Associates/The Synergy Project (tháng 7 năm 2002). “Children on the Brink 2002: A Joint Report on Orphan Estimates and Program Strategies” (PDF). UNAIDS and UNICEF. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 23 tháng 12 năm 2003. 
  9. ^ Trung Quốc bảo đảm trẻ mồ côi là biện pháp y tế dự phòng
  10. ^ "Một mùa hè hy vọng cho trẻ mồ côi Nga ". Thời báo New York. Ngày 21 tháng 7 năm 2002.
  11. ^ Tacon, P. (1982). “Carlinhos: the hard gloss of city polish”. UNICEF news. 
  12. ^ Scanlon, TJ (1998). “Street children in Latin America”. BMJ. 
  13. ^ Để có ước tính cao, hãy xem ICB Dear và MRD Foot, eds. Oxford đồng hành với Thế chiến II (1995) trang 208; đối với Tony Judt thấp hơn, Postwar: lịch sử châu Âu kể từ năm 1945 (2006) tr. 21
  14. ^ Philip Martin, The Writer's Guide to Fantasy Literature: From Dragon's Lair to Hero's Quest, p 16, ISBN 0-87116-195-8