Arizona

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
State of Arizona
Cờ Arizona
Cờ Huy hiệu
Map of USA highlighting Arizona.png
Biệt danh: The Grand Canyon State, The Copper State (Tiểu bang Đồng)
Ngôn ngữ chính thức Tiếng Anh[1]
Địa lý
Thủ phủ Phoenix
Thành phố lớn nhất Phoenix
Diện tích 295.254 km² (hạng 6)
• Phần đất 294.312 km²
• Phần nước 942 km² (0,32 %)
Chiều ngang 500 km²
Chiều dài 645 km²
Kinh độ 109°3′W – 114°50′W
Vĩ độ 31°20′N – 37°N
Dân số (2000) 5.939.292 (hạng 20)
• Mật độ 17,43 (hạng 36)
• Trung bình 1.250 m
• Cao nhất Đỉnh Humphreys, 3.851 m
• Thấp nhất 21 m
Hành chính
Ngày gia nhập 14 tháng 2, 1912 (thứ 48)
Thống đốc Jan Brewer (Cộng hòa)
Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ

John McCain (Cộng hòa)

Jon Kyl (CH)
Múi giờ MST (UTC−7)
• Giờ mùa hè Không áp dụng[2]
Viết tắt AZ Ariz. US-AZ
Trang web www.az.gov

Arizona (phát âm như "A-ri-xô-na") là một tiểu bangmiền Tây Hoa Kỳ.

Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Địa lý Arizona
Grand Canyon

Arizona là một trong những tiểu bang Bốn Gốc, nằm về phía đông và nam của sông Colorado. Nó đối diện với New Mexico, Utah, Nevada, và California; đụng vào Colorado; và có biên giới quốc tế 626 kilômét (389 dặm) với hai tiểu bang SonoraBaja California của Mexico. Arizona là tiểu bang lớn thứ sáu theo diện tích, đằng sau New Mexico và đằng trước Nevada. Trừ Grand Canyon, nhiều rừng, công viên, và đài kỷ niệm quốc gia, cũng như một số vùng đất dành riêng cho thổ dân thuộc về tiểu bang này.

Arizona nổi tiếng phần lớn do cảnh sa mạc, bao gồm cây xương rồng. Nó cũng nổi tiếng bởi mùa hè nóng nực và mùa đông ấm áp. Nổi tiếng ít hơn là rừng thông cao ở phía trung bắc của tiểu bang, tương phản với những vùng sa mạc thấp hơn của tiểu bang.

Bảng hoan nghênh người lái xe khi qua Arizona từ New Mexico trên đường số 10

Giống như các vùng khác ở miền Tây Nam, Arizona có rất nhiều địa thế thêm vào những vùng sa mạc. Hơn nửa tiểu bang là núicao nguyên, và phần tiểu bang này có rừng thông vàng (Pinus ponderosa) lớn nhất ở Hoa Kỳ. Mogollon Rim, dốc đứng 600 mét (2.000 foot), xẻ qua phần giữa của tiểu bang và định ranh giới tây nam của cao nguyên Colorado, ở đấy vụ cháy lớn nhất của tiểu bang xảy ra vào năm 2002. Arizona thuộc về tỉnh Lưu vực và Dãy núi của Bắc Mỹ. Miền này bị khắc do tác dụng của núi lửa tiền sử, sau đó do sự nguội và sự lún xuống liên quan. Cả miền này đang lún xuống từ từ.

Các thành phố quan trọng[sửa | sửa mã nguồn]

Bản đồ Arizona

Phoenix là thành phố lớn nhất và là thủ phủ của tiểu bang. Khu vực đô thị Phoenix với gần 4.0 triệu dân cư bao gồm Mesa, Glendale, Chandler, Tempe, và Scottsdale. Thành phố lớn thứ hai của tiểu bang là Tucson, cách khu vực đô thị Phoenix về phía đông nam 220 km (135 dặm). Khu vực đô thị Tucson có dân số gần 1 triệu người.

Các thành phố có dân số hơn 100.000 người được in đậm (đến năm 2000):

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Lịch sử Arizona

Các nhà lịch sử không đồng ý về gốc của tên "Arizona" để chỉ đến vùng này. Ba cách giải thích là:

  • Tiếng O'odham alĭ ṣon ("suối nhỏ"), thực sự là tên của một thị trấn được gọi "Arizonac" trong tiếng Anh. Arizonac là thị trấn nhỏ cách biên giới Mỹ-Mễ khoảng 12 km (8 dặm) thuộc tiểu bang Sonora của Mexico. Ngày xưa nó có thể được phát âm là alĭ son hoặc alĭ sona. Âm "l" trong tiếng O'odham là phụ âm xát bên ổ răng kêu, những người nói tiếng Tây Ban Nha hay tiếng Anh có thể tưởng là giống âm r. Sau đó vào giữa thế kỷ 18, những người truyền giáo Tây Ban Nha đổi các bản đồ vùng này của Cha Eusebio Francisco Kino; họ đổi tên của trị trấn Arizonac thành Arizona. Lúc mà các bản đồ này được tái bản và phân phối ở Âu Châu, tên Arizona bắt đầu chỉ đến cả phía bắc của Tân Tây Ban Nha.
  • Tiếng Tây Ban Nha árida zona ("đới khô khan").
  • Tiếng Nahuatl hay Aztec arizuma, tức là "cầm bạc".

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Trong trưng cầu dân ý năm 2006, cử tri Arizona đặt ngôn ngữ chính thức là tiếng Anh; trước đây, tiểu bang này không có ngôn ngữ chính thức.
  2. ^ Dân tộc Navajo, phần nhiều thuộc về Arizona, áp dụng MDT (UTC−6) vào mùa hè.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]