Arizona (phát âm như "A-ri-xô-na") là một tiểu bang ở miền Tây Hoa Kỳ.
Địa lý [sửa]
-
Arizona là một trong những tiểu bang Bốn Gốc, nằm về phía đông và nam của sông Colorado. Nó đối diện với New Mexico, Utah, Nevada, và California; đụng vào Colorado; và có biên giới quốc tế 626 kilômét (389 dặm) với hai tiểu bang Sonora và Baja California của Mexico. Arizona là tiểu bang lớn thứ sáu theo diện tích, đằng sau New Mexico và đằng trước Nevada. Trừ Grand Canyon, nhiều rừng, công viên, và đài kỷ niệm quốc gia, cũng như một số vùng đất dành riêng cho thổ dân thuộc về tiểu bang này.
Arizona nổi tiếng phần lớn do cảnh sa mạc, bao gồm cây xương rồng. Nó cũng nổi tiếng bởi mùa hè nóng nực và mùa đông ấm áp. Nổi tiếng ít hơn là rừng thông cao ở phía trung bắc của tiểu bang, tương phản với những vùng sa mạc thấp hơn của tiểu bang.
Bảng hoan nghênh người lái xe khi qua Arizona từ New Mexico trên
đường số 10
Giống như các vùng khác ở miền Tây Nam, Arizona có rất nhiều địa thế thêm vào những vùng sa mạc. Hơn nửa tiểu bang là núi và cao nguyên, và phần tiểu bang này có rừng thông vàng (Pinus ponderosa) lớn nhất ở Hoa Kỳ. Mogollon Rim, dốc đứng 600 mét (2.000 foot), xẻ qua phần giữa của tiểu bang và định ranh giới tây nam của cao nguyên Colorado, ở đấy vụ cháy lớn nhất của tiểu bang xảy ra vào năm 2002. Arizona thuộc về tỉnh Lưu vực và Dãy núi của Bắc Mỹ. Miền này bị khắc do tác dụng của núi lửa tiền sử, sau đó do sự nguội và sự lún xuống liên quan. Cả miền này đang lún xuống từ từ.
Các thành phố quan trọng [sửa]
Phoenix là thành phố lớn nhất và là thủ phủ của tiểu bang. Khu vực đô thị Phoenix với gần 4.0 triệu dân cư bao gồm Mesa, Glendale, Chandler, Tempe, và Scottsdale. Thành phố lớn thứ hai của tiểu bang là Tucson, cách khu vực đô thị Phoenix về phía đông nam 220 km (135 dặm). Khu vực đô thị Tucson có dân số gần 1 triệu người.
Các thành phố có dân số hơn 100.000 người được in đậm (đến năm 2000):
Lịch sử [sửa]
-
Các nhà lịch sử không đồng ý về gốc của tên "Arizona" để chỉ đến vùng này. Ba cách giải thích là:
- Tiếng O'odham alĭ ṣon ("suối nhỏ"), thực sự là tên của một thị trấn được gọi "Arizonac" trong tiếng Anh. Arizonac là thị trấn nhỏ cách biên giới Mỹ-Mễ khoảng 12 km (8 dặm) thuộc tiểu bang Sonora của Mexico. Ngày xưa nó có thể được phát âm là alĭ son hoặc alĭ sona. Âm "l" trong tiếng O'odham là phụ âm xát bên ổ răng kêu, những người nói tiếng Tây Ban Nha hay tiếng Anh có thể tưởng là giống âm r. Sau đó vào giữa thế kỷ 18, những người truyền giáo Tây Ban Nha đổi các bản đồ vùng này của Cha Eusebio Francisco Kino; họ đổi tên của trị trấn Arizonac thành Arizona. Lúc mà các bản đồ này được tái bản và phân phối ở Âu Châu, tên Arizona bắt đầu chỉ đến cả phía bắc của Tân Tây Ban Nha.
- Tiếng Tây Ban Nha árida zona ("đới khô khan").
- Tiếng Nahuatl hay Aztec arizuma, tức là "cầm bạc".
Chú thích [sửa]
- ^ Trong trưng cầu dân ý năm 2006, cử tri Arizona đặt ngôn ngữ chính thức là tiếng Anh; trước đây, tiểu bang này không có ngôn ngữ chính thức.
- ^ Dân tộc Navajo, phần nhiều thuộc về Arizona, áp dụng MDT (UTC−6) vào mùa hè.
Liên kết ngoài [sửa]
