Minnesota

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
State of Minnesota
Cờ Minnesota Huy hiệu Minnesota
Cờ Huy hiệu
Minnesota in United States.svg
Biệt danh: Tiểu Bang Sao Bắc,
Vùng đất của 10.000 hồ, Tiểu Bang Chuột Túi
Ngôn ngữ chính thức Không có
Địa lý
Thủ phủ Saint Paul
Thành phố lớn nhất Minneapolis
Diện tích 225.365 km² (hạng 12)
• Phần đất 206.375 km²
• Phần nước 18.990 km²
Chiều ngang 400 km²
Chiều dài 645 km²
Kinh độ 89°34' W - 97°12' W
Vĩ độ 43°34' N - 49°23'50.26" N
Dân số (2000) 4.919.479 (hạng 21)
• Mật độ 23,86 (hạng 31)
• Trung bình 365 m
• Cao nhất Eagle Mountain m
• Thấp nhất 183 m
Hành chính
Ngày gia nhập 11 tháng 5 năm 1858 (thứ 32)
Thống đốc Mark Dayton (DFL)
Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ Al Franken (DFL)
Amy Klobuchar (DFL)
Múi giờ CST (UTC-6)
• Giờ mùa hè CDT (UTC-5)
Viết tắt MN US-MN
Trang web www.state.mn.us

Minnesota /mɪnɪˈstə/[1] là một tiểu bang vùng Trung Tây của Hoa Kỳ. Cái tên Minnesota bắt nguồn từ tên mini sota trong tiếng Dakota cho sông Minnesota, nghĩa là "nước trắng như trời". Gia nhập Hoa Kỳ với tư cách là tiểu bang thứ 32 vào ngày 11 tháng 5 năm 1858, không lâu trước Nội chiến Hoa Kỳ. Nó là tiểu bang lớn thứ mười hai của Hoa Kỳ, đứng hạng 21 tính dân số, có 5.3 triệu người dân. Tiểu bang này được biết đến với cái tên nổi tiếng "10,000 hồ", ý nói có rất nhiều hồ lớn nhỏ, trên thực tế nó còn có hơn cả 10,000 hồ. Những cái hồ, rừng núi, khu giải trí, công viên sẵn sàng phục vụ khách du lịch và dân địa phương.[1]

Khoảng 60% dân Minnesota sống trong khu vực Minneapolis-Saint Paul khu đô thị còn được biết đến với cái tên "Thành phố sinh đôi", trung tam thương mai, vui chơi, giáo dục, giao thông và là nhà của trung tâm nghệ thuật nổi tiếng thế giới. Phần còn lại của tiểu bang bao gồm phía tây đồng cỏ, bây giờ được sử dụng cho nền công nghiệp đang phát triển mạnh. Còn rừng lá rụng (deciduous) ở phía đông nam được trồng trọt và làm nơi ở. Còn vùng rừng phía bắc dùng để đào mỏ, lâm nghiệp và các hoạt động giải trí cắm trại thiên nhiên như đi rừng, bắt cá, chuyền thuyền...

Minnesota được biết đến như là một nơi với xã hội, chính trị đa dạng và có tỉ lệ người dân đi bầu cử cao. Minnesota được xếp hạng một trong những tiểu bang tốt nhất ở Hoa Kỳ, và có tỉ lệ biết đọc cao. Đa số dân ở Minnesota là người có nguồn gốc ĐứcScandinavia. Tiểu bang còn được biết đến như trung tâm văn hóa của người Mỹ gốc Scandinavia. Mức độ đa dạng chủng tộc gia tăng đáng kể trong các thập kỷ gần đây. Các sắc tộc như người Mỹ gốc Châu Phi, người Châu Á, người Latin và Mễ đã hòa nhập với người dân bản địa Minnesota, bao gồm cả người da đỏ như người Dakota, Ojibwe, and Ho-Chunk

Từ nguyên[sửa | sửa mã nguồn]

Từ Minnesota bắt nguồn từ tên gọi tiếng Dakota của sông Minnesota: Mnisota. Gốc từ mni có nghĩa là "nước." Mnisota có thể dịch thành nước trong hoặc nước đục tùy theo cách phát âm.[1][2] Người da đỏ giải thích tên gọi cho những người da trắng định cư ban đầu bằng cách để sữa nhỏ giọt và nước và gọi nó là mnisota.[2] Nhiều địa điểm trong bang có các tên gọi tương tự, như Minnehaha Falls ("nước cười" (thác)), Minneiska ("nước trắng"), Minneota ("nhiều nước"), Minnetonka ("nước lớn"), Minnetrista ("nước uốn"), và Minneapolis, một sự kết hợp của mnipolis (từ tiếng Hy Lạp có nghĩa là "thành phố").[3]

Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]

cảnh đường và hồ ở Minnesota

Minnesota là tiểu bang xa phía Bắc thứ nhì của Hoa Kỳ (chỉ sau Alaska). Phần đất Tây Bắc Angle cô lập trong Hồ của Rừng là phần đất duy nhất trong 48 tiểu bang liền nhau nằm ở vĩ tuyến 49. Tiểu bang là một phần của Hoa Kỳ gọi là The state is part of the U.S. region known as the Thượng Trung Tây và là một phần của Vùng Ngũ Đại Hồ. Nó và tiểu bang Michigan giáp với hồ Superior. Nó còn giáp vùng biển và đất liền với tiểu bang Wisconsin ở phía đông. Iowa nằm ở phía nam, North DakotaSouth Dakota nằm ở phía tây và tỉnh OntarioManitoba của Canada nằm ở phía bắc. Với tổng diện tích 225.180 km2[4] hoặc khoảng 2,25% của Hoa Kỳ.[5] Minnesota là tiểu bang lớn thứ 12 của Hoa Kỳ.[6]

Địa chất và địa hình[sửa | sửa mã nguồn]

Lòng sông nghiêng của Thompson Formation vào thời kỳ Trung Tiền Cambri trong Công Viên Quốc Gia Jay Cooke[7]

Minnesota chứa đựng một số trong các loại đá cổ nhất được tìm thấy trong Trái Đất, một số đá phiến ma tới 3,6 tỉ tuổi (80% tuổi của Trái Đất).[7][8] Vào khoảng 2,7 tỉ năm về trước, dung nham bazan chảy ra từ những vết nứt dưới lòng đáy biển vào thời kỳ ban đầu của Trái Đất; những loại đá dung nham còn lại tạo nên Khiên Canada thuộc phía đông bắc Minnesota.[7][9] Nền móng của các ngọn núi lửa này và hoạt động của biển thời kỳ Tiền Cambri đã tạo nên Dãy Sắt của miền bắc Minnesota. Sau thời kỳ núi lửa hoạt động mạnh vào 1,1 tỉ năm về trước, hoạt động địa chất của Minnesota lắng đọng dần, không còn hoạt động núi lửa và sự hình thành núi nhưng nó lại nhiều lần bị biển chảy mòn vào tạo nên nhiều lớp đá trầm tích.[7]

Vào thời gian cận đại, những tảng đá lớn với dày hơn một kilo-mét phủ hết toàn tiểu bang và hình thành địa hình của nó.[7] Thời kỳ băng hà của Wisconsin kết thúc cách đây 12.000 năm trước.[7] Những sông băng này bao phủ toàn bộ Minnesota trừ những vùng xa phía đông nam, vùng đặc trưng bởi những ngọn đồi dốc và suối chảy qua móng. Vùng đất này được biết đến là khu vực tịnh bởi vì nó không có những sông băng di chuyển.[10] Đa số các phần còn lại của tiêu bang ngoài vùng đông bắc có it nhất 15 mét sét tảng lăn di tích còn lại sau khi thời kỳ băng hà cuối cùng kết thúc. Hồ Agassiz được hình thành ở phía tây bắc vào 13.000 năm trước. Lòng sông đó đã tạo nên thung lũng Sông Đỏ màu mỡ và sự chảy xiết của nó, Sông băng Warren, tạo thành thung lũng của Sông Minnesota và hạ lưu Thượng Mississippi từ Fort Snelling.[7] địa chất Minnesota khá là yên tĩnh thời nay; nó ít khi gặp phải động đất và đa số là những trận động đất nhẹ.[11]

Đầu PalisadeHồ Superior được tạo ra từ dung nham rhyolite của thời Precambrian.[7]

Đỉnh cao của tiểu bang là Núi Đại Bàng với độ cao 701 m. Nó chỉ cách điểm thấp với độ cao 183 m tại bờ của Hồ Superior khoảng 21 km..[9][12] Tuy sự khác biệt độ cao địa hình lớn nhưng đa số địa hình của tiểu bang này là bán bình nguyên.[7]

Hai đường phân thủy chính lưu thông với nhau ở vùng đông bắc của Minnesota thuộc vùng nông thôn Hibbing, tạo ra tam lưu vực. Giáng thủy có thể luồng theo sông Mississippi xuống phía nam của Vịnh Mexico, hệ thống Saint Lawrence Seaway phía đông của Đại Tây Dương hoặc lưu vực Hudson Bay đến Bắc Băng Dương.[13]

Biệt danh của tiểu bang này là Vùng Đất của 10.000 hồ không phải là biệt danh phóng đại. Minnesota có 11.842 hồ với diện tích ít nhất 0,040 km2.[14] Vùng Hồ Superior thuộc Minnesota là vùng lớn nhất với diện tịch 3.896 km2 và sâu nhất với độ sâu 390 m trong tiểu bang.[14] Minnesota có 6.564 sông và suối tự nhiên. Tổng chiều dài của chúng là 111.000 km.[14] Sông Mississippi bắt nguồn từ Hồ Itasca và chảy qua biên giới Iowa cách đầu nguồn 1.090 km.[14] Tiếp theo nó nhập với Sông Minnesota River tại Fort Snelling, Sông St. Croix gần Hastings, Sông Chippewa tại Wabasha và nhiều dòng suối khác. Sông Đỏ, ở lòng sông của sông băng Agassiz, rút nước của cùng tây bắc của tiểu bang lên phía bắc đến Vịnh Hudson của Canada. Ước tính khoảng 42.900 km2 diện tích tiểu bang là đất ngập nước, nhiều nhất trong các tiểu bang trừ bang Alaska.[15]

Hệ sinh thái[sửa | sửa mã nguồn]

Minnesota có bốn khu vực sinh thái: Prairie Parkland, ở phía tây nam và tây của tiểu bang; Eastern Broadleaf Forest (Gỗ Lớn) ở vùng đông nam, mở rộng qua vùng eo của phía tây bắc tiểu bang, tiếp đó là vùng Tallgrass Aspen Parkland; và phía bắc vùng Laurentian Mixed Forest, là khu rừng chuyển tiếp đến phía bắc taigarừng về phía nam.[16] Những rừng phía bắc là nơi với những khu đất hoang dã lớn bao gồm những loại cây Chi ThôngChi Vân sam hòa hợp với Chi Bạch dươngChi Dương.

Đa số các khu rừng phía bắc của Minnesota đã từng bị đốn gỗ trong một thời gia. Hiện giờ chỉ còn lại một số ít rừng nguyên sinh trong Rừng Quốc Gia ChippewaRừng Quốc Gia SuperiorKhu Vực Ranh Giới Chèo Xuồng Thiên Nhiên với tổng diện tích 161.874 hecta của rừng chưa bị đốn.[17] Tuy việc đốn rừng vẫn diễn ra nhưng sự trồng cây lại điều đặn đã giúp một phần ba của tiểu bang bao phủ bởi rừng.[18] Gần hết các đồng cỏ và xavan cây sồi đã bị hủy hoại bởi trồng trọt, cho súc vật ăn cỏ, đốt rừng và phát triển ngoại ô.[19]

Sự mất cân bằng của hệ sinh thái đã làm ảnh hưởng đến những động vật gốc ở đây bao gồm chồn mactet Châu Mỹ, hưu Bắc Mỹ, tuần lộc rừng di trúbò rừng bizon Bắc Mỹ,[20] trong khi hươu đuôi trắnglinh miêu Bắc Mỹ phát triển. Minnesota là nơi có nhiều chó sói nhất nước Mỹ ngoài bang Alaska và là nơi trú ngự của thành phần không nhỏ của loài gấu đen Bắc Mỹnai sừng tấm Châu Âu.[21] Nằm trong vùng bay Mississippi, Minnesota còn là nơi di trú của các loại chim nước như vịtngỗng và những loại chim hay bị săn bắn như and game birds such as gà gô trắng, gà lôihọ gà Tây. Nó còn là nhà của nhiều loài chim săn mồi bao gồm nhiều cặp đôi đại bàng, ưng đuôi lửacú trắng nhất trong Hoa Kỳ lục địa vào năm 2007.[22] Còn con hồ có rất nhiều loại cá để săn bắn bao gồm sander vitreus, cá vược, cá chó phương bắc, và esox masquinongy.The lakes teem with sport fish such as Sander vitreus, cá vược, cá chó phương bắc, và esox masquinongy. Các con suối ở vùng đông nam và đông bắc có cá hồi suối, cá hồi nâucá hồi vân.

Khí hậu[sửa | sửa mã nguồn]

Minnesota đã từng trải qua nhiều đợt khi hậu khắc nghiệt vì đặc điểm khí hậu lục địa của nó, với mùa đông lạnh và mùa hè nóng. Sự khác biệt giữa kỷ lục nóng nhất và lạnh nhất là 174 độ Fahrenheit (96 °C) (từ −60 °F (−51 °C) tại Tower vào ngày 2 tháng 2, 1996 đến 114 °F (46 °C) tại Moorhead vào ngày 6 tháng 7, 1936).[23] Các hiện tượng khí hậu như mưa. tuyết. bão tuyết, sấm sét, mưa đá, derecho, lốc xoáy, lốc xoáy thấp. Mùa thu hoạch khoảng 90 ngày tùy theo năm ở vùng Đất Sắt đến 160 ngày ở vùng đông nam Minnesota gần Sông Mississippi và nhiệt độ trung bình từ 37 đến 49 °F (3 đến 9 °C).[24] Nhiệt độ điểm sương trung bình khoảng 58 °F (14 °C) ở miền nam đến 48 °F (9 °C) ở miền bắc.[24][25] Lượng mưa trung bình khoảng từ 19 đến 35 inch (48 đến 89 cm) và hạn hán xảy ra mỗi 10 đến 50 năm.[24]

Đất bảo tồn[sửa | sửa mã nguồn]

Vường tiểu bang đầu tiên của Minnesota là Vừa Tiểu Bang Itasca được thành lập vào năm 1891 và là nguồn nước của Sông Mississippi.[26] Đến ngày hôm nay, Minnesota có tới 72 vườn tiểu bang và khu vực giải trí, 58 rừng với diện tích khoảng bốn triệu hecta (16.000 km²) và nhiều khu vực tự nhiên khác được bảo quản bởi Cục Tài Nguyên Thiên Nhiên của Minnesota. Hiện có tới 5,5 triệu hecta (22.000 km²) trong ChippewaRừng Quốc Gia Superior. Rừng Quốc Gia Superior ở đông bắc bao phủ Khu Vực Ranh Giới Chèo Xuồng Thiên Nhiên với diện tích hơn một triệu hecta (4.000 km²) và một ngàn hồ. Ở phía tây là Rừng Quốc Gia Voyageurs. Sông Quốc Gia Mississippi và Khu Vực Giải Trí dài 116 km theo chiều dài của Sông Mississippi đến khu trung tâm thành phố Minneapolis–St. Paul và nối liền với địa danh khác đậm bản chất lịch sử, văn hóa và địa hình của tiểu bang này.[27]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă â "Mnisota" Dakota Dictionary Online. 2010. https://filemaker.cla.umn.edu/dakota/browserecord.php?-action=browse&-recid=1630 (September 7, 2013).
  2. ^ a ă “Minnesota State”. Minnesota Historical Society. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2008. 
  3. ^ “Minnehaha Creek”. Minnesota Historical Society. Truy cập ngày 26 tháng 4 năm 2008. 
  4. ^ “Just the Facts”. Minnesota North Star (official state government site).  Retrieved on July 4, 2009.
  5. ^ “Facts and figures”. infoplease.com. 2007. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2008. 
  6. ^ “Land and Water Area of States, 2000”. Information Please. 2007. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2008. 
  7. ^ a ă â b c d đ e ê Ojakangas, Richard W.; Charles L. Matsch (1982). Minnesota's Geology. Illus. Dan Breedy. Minneapolis, Minnesota: University of Minnesota Press. ISBN 0-8166-0953-5. 
  8. ^ “Geologic Time: Age of the Earth”. United States Geological Survey. 9 tháng 10 năm 1997. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2008. 
  9. ^ a ă Breining, Greg (tháng 12 năm 2005). Compass American Guides: Minnesota, 3rd Edition (ấn bản 3). Compass American Guides. ISBN 1-4000-1484-0. 
  10. ^ “Natural history - Minnesota's geology”. Minnesota DNR. 2008. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2008. 
  11. ^ “Table Showing Minnesota Earthquakes”. University of Minnesota, Morris. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 3 năm 2008. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2008. 
  12. ^ “118 km (73 mi) SW of Thunder Bay, Ontario, Canada”. Topographic map. U.S.G.S via terraserver.microsoft.com. 1 tháng 7 năm 1964. Truy cập ngày 13 tháng 4 năm 2010. 
  13. ^ “Continental Divides in North Dakota and North America”. National Atlas. 2 tháng 10 năm 2007. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2008. 
  14. ^ a ă â b “Lakes, rivers & wetlands”. MN Facts. Minnesota DNR. 2008. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2008. 
  15. ^ Seeley, Mark W. (2006). Minnesota Weather Almanac. Minnesota Historical Society press. ISBN 0-87351-554-4. 
  16. ^ Ecological Provinces, Ecological Classification System, Minnesota Department of Natural Resources (1999). Retrieved on May 3, 2008.
  17. ^ Heinselman, Miron (1996). The Boundary Waters Wilderness Ecosystem. Minneapolis, Minnesota: University of Minnesota Press. ISBN 0-8166-2805-X. 
  18. ^ Bewer, Tim (2004). Moon Handbooks Minnesota . Avalon Travel Publishing. ISBN 1-56691-482-5. 
  19. ^ “Upper Midwest forest-savanna transition (NA0415)”. Terrestrial Ecoregions. World Wildlife Fund. 2001. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 6 năm 2008. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2012.  (archived from original June 11, 2008).
  20. ^ Bison disappeared in the mid 19th century; the last bison was reported in southwest Minnesota in 1879. Moyle, J. B. (1965). Big Game in Minnesota, Technical Bulletin, no. 9. Minnesota Department of Conservation, Division of Game and Fish, Section of Research and Planning. tr. 172.  As referenced in Anfinson, Scott F. (1997). Southwestern Minnesota Archaeology. St. Paul, Minnesota: Minnesota Historical Society. tr. 20. ISBN 0-87351-355-X. 
  21. ^ Gray Wolf Factsheet, U.S. Fish and Wildlife Service (January 2007). Retrieved on May 3, 2008.
  22. ^ Population report
  23. ^ “Minnesota climate extremes”. University of Minnesota. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2008. 
  24. ^ a ă â “Climate of Minnesota” (PDF). National Weather Service Forecast Office. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2008. 
  25. ^ “104 Years of Twin Cities Dew Point Temperature Records: 1902–2006”. Minnesota Climatology Office. 7 tháng 3 năm 2006. Truy cập ngày 6 tháng 4 năm 2008. 
  26. ^ “Itasca State Park”. Minnesota Department of Natural Resources. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2008. 
  27. ^ “Places To Go”. National Park Service, U.S. Department of the Interior. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2008.