Chiến tranh Pháp-Nga (1812)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Chiến tranh Pháp-Nga
(Chiến tranh Vệ quốc 1812)
Một phần của Chiến tranh Napoléon
century
Quân Pháp chìm trong bão tuyết trên đường rút lui.
.
Thời gian 24 tháng 6 -14 tháng 12, 1812
Địa điểm Đế quốc Nga
Kết quả Quân Pháp chết gần hết do đói và lanh. Chiến thắng quyết định của Nga,[1]
Đội quân liên minh của Pháp bị tiêu diệt
Bắt đầu Chiến tranh với Liên minh thứ sáu
Tham chiến
Cờ của Pháp Đế chế Pháp

Cờ của Đế quốc Áo (1804–1867) Áo
Cờ của Vương quốc Phổ Phổ

Flag of Russia Đế quốc Nga
Chỉ huy
Cờ của Pháp Napoléon Bonaparte
Cờ của PhápLouis-Alexandre Berthier
Cờ của Pháp Louis Nicolas Davout
Cờ của Pháp Michel Ney
Cờ của Pháp Jacques MacDonald
Cờ của Pháp Nicolas Oudinot
Flag of the Kingdom of Westphalia.svg Jérôme Bonaparte
Flag of the Duchy of Warsaw.svg Józef Poniatowski
Cờ của Vương quốc Hai Sicilia Joachim Murat
Cờ của Vương quốc Ý thời Napoléon Eugène de Beauharnais
Cờ của Đế quốc Áo (1804–1867) Karl Philipp
Cờ của Vương quốc Phổ Johann Yorck
Standard of the Emperor of Russia (1858).svg Aleksandr I
Flag of Russia Mikhail Kutuzov
Flag of Russia Barklay-de-Tolli
Flag of Russia Pyotr Bagration 
Flag of Russia Peter Wittgenstein
Flag of Russia Alexander Tormasov
Flag of Russia Pavel Chichagov
Lực lượng
khoảng  580.000–690.000; nhưng chỉ có 130.000 tham chiến[2] 700.000 quân[3]
223.361 dân quân (Opelchenie)[4]
Tổn thất
Chết: 380.000.

Sống sót: 120.000 (không tính những người đào ngũ từ trước).

Trong đó, có 50.000 là người Áo và Phổ, 20.000 người Ba Lan và 35.000 người Pháp.[5]
Chết: 210.000[6]
.

Chiến dịch nước Nga (hay còn gọi là Cuộc chiến tranh vệ quốc năm 1812, tiếng Nga: Отечественная война 1812 года) là bước ngoặt trong cuộc chiến tranh Napoléon. Nó làm giảm sức mạnh của Đế chế Pháp và lực lượng đồng minh, gây nên một sự thay đổi lớn trong nền chính trị ở châu Âu vì nó làm suy giảm đáng kể quyền bá chủ của Pháp ở châu Âu. Danh tiếng của Napoléon dường như là một thiên tài quân sự bất khả chiến bại đã bị lung lay. Trong khi các đông minh của Pháp trước đây, đầu tiên là Phổ và sau đó là Áo đã lần lượt phá vỡ liên minh, và chuyển sang chống lại họ gây nên cuộc chiến với Liên minh thứ sáu.[7]

Chiến dịch bắt đầu ngày 24 tháng 6 năm 1812, khi Napoléon vượt sông Neman. Napoléon buộc Hoàng đế nước Nga là Aleksandr I ở lại trong Hệ thống phong tỏa Lục địa của Vương quốc Anh, mục đích chính là để tránh các đe dọa của Nga tới Ba Lan. Napoléon đặt tên cuộc xâm lăng này là chiến dịch Ba Lan lần thứ hai, người Nga tuyên bố phát động một cuộc chiến tranh Vệ quốc.

Hơn nửa triệu tinh binh của đại quân Napoléon hành quân qua phía tây nước Nga, họ giành chiến thắng trong một số cuộc xung đột nhỏ và một trận đánh lớn ở Smolensk vào 16-18 tháng 8. Tuy nhiên, trên cùng một ngày, cánh phải của quân đội Nga do nguyên soái Pyotr Khristianovich Wittgenstein đã chặn một nhánh của quân đội Pháp, dẫn đầu bởi Thống chế Nicolas Oudinot trong trận Polotsk. Điều này ngăn chặn cuộc hành quân của Pháp tới kinh thành Sankt-Peterburg; số phận của cuộc chiến đã phải quyết định tại Moskva, nơi mà Napoléon đã thân chinh dẫn quân tiến đánh.

Cuộc kháng chiến của Quân đội Nga cũng bắt nguồn từ tinh thần yêu nước sục sôi, quyết tâm trả thù những thất bại trước quân Pháp trong các năm 1805 - 1807, cũng như quyết tâm không chịu ách chư hầu cho Pháp theo Hiệp định Tilsit (1807).[8] Chiến thắng rạng rỡ của cuộc chiến đấu bảo vệ nước Nga này chứng tỏ sức mạnh uy dũng của lực lượng Quân đội Nga trong những cuộc chiến tranh của Napoléon.[9] Sự kiện này đã từng được miêu tả trong cuốn tiểu thuyết Chiến tranh và Hòa bình của Lev Tolstoy và thường được người Nga gọi là Chiến tranh Vệ quốc 1812 (phân biệt với "Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại" tức Chiến tranh Xô-Đức trong Đệ nhị Thế chiến).

Diễn biến[sửa | sửa mã nguồn]

Mở đầu cuộc binh lửa, Quân đội Nga đã gặt hái được những chiến công ban đầu tại Mir, Romanovo, Ostrovno, Saltanovka, và Klyastitsy.[10] Nhưng vào tháng 8 năm 1812, quân Nga phải rút lui trước sức ép của Pháp và cũng bởi chiến lược của Tư lệnh Barclay De Tolly. Sau đó Sa hoàng không hài lòng, Kutuzov được phong hàm Nguyên soái và được cử làm Tổng Chỉ huy Quân đội Nga thay Barclay De Tolly. Sau đó quân Nga do Kutuzov chỉ huy chống cự lại Napoléon I ác liệt trong trận đánh lớn tại Borodino từ khoảng cách 120 km (khoảng 75 dặm) về phía tây Moskva ngày 07-9-1812. Quân đội Nga đã chiến đấu anh dũng và gây cho quân Pháp bị tổn thất nặng nề.[11] Rất nhiều binh sĩ người Westfalen chư hầu chiến đấu cho Pháp cũng bị thiệt mạng cuộc giao tranh khốc liệt này.[12] Tuy nhiên, Hoàng đế Napoléon I đã chiến thắng và quân Nga triệt binh khỏi trận địa.[13]

Nhưng trận thư hùng đẫm máu này đã trở thành một chiến thắng về mặt tinh thần của các chiến binh Nga.[14] Mùa đông trên lãnh thổ Nga rất khắc nghiệt. Quân đội Nga càng rút lui, càng khiến cho quân đội Pháp sa lầy vào xứ sở mênh mông còn làng mạc đã bị quân Nga đốt sạch trước khi quân Pháp tiến tới khiến cho người Pháp không thể tìm ra được thực phẩm.

Với nguồn quân nhu trống rỗng và đường tiếp tế bị trải dài quá mức, đại quân của Napoléon I sau chiến thắng trong trận huyết chiến ở Borodino đã tiến quân đến cố đô Moskva vào ngày 14 tháng 7 năm 1812. Các chiến binh Pháp vui mừng trước ngưỡng cửa Moskva hùng vĩ, và Napoléon I coi thời khắc đã đến để buộc người Nga phải ra hàng. Tuy nhiên, không có bóng ai ở đây cả mà chỉ có một Sĩ quan Nga đề nghị đình chiến, để các chiến sĩ Nga có thêm thời gian rút quân ra khỏi cố đô. Đến lúc Mặt Trời lặn cũng chẳng thấy ai, một số Sĩ quan Pháp vào Moskva rồi thì lại chạy ra và bẩm báo với Hoàng đế Napoléon I hung tin là toàn thể dân chúng thành Moskva đã di tản khỏi đây. Màn đêm buông xuống, ông mới tiến đại binh vào cố đô nước Nga.[13]

Sa hoàng Alekxandr I nhất định không chịu thương thuyết. Mong đợi Sa hoàng Alekxandr I đầu hàng có điều kiện, thay vào đó quân Pháp lại thấy mình đang ở trong một thành phố cằn cỗi và hoàng tàn đã bị quân Nga san phẳng hoàn toàn trước khi rút lui. Thiếu nơi đồn trú mùa đông, Napoléon thấy cần phải rút quân. Bắt đầu vào ngày 19/10 và kéo dài đến tháng 12, quân đội Pháp phải đối mặt với một số trở ngại rất lớn trên đường dài rút quân khỏi Nga: nạn đói, thời tiết giá lạnh và lực lượng quân đội của Nga đã chặn đường rút lui.

Lực lượng Pháp bị thiệt hại nặng nề vì thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu phương tiện y tế, luôn luôn bị quân du kích Nga quấy phá và bị tấn công bởi "Đại Tướng Mùa Đông" (General Winter) là 1 từ dùng để chỉ mùa Đông quá sức khắc nghiệt tại Nga. Đa số quân Pháp đã chết vì đói, vì lạnh, vì bệnh tật, một số lớn bị bắt làm tù binh.

Những trận đánh tại Krasnyi kéo dài suốt từ ngày 4 cho đến ngày 5 tháng 11 năm 1812, làm cho Napoléon bị hao tổn thêm 2 vạn chiến binh nữa. Tiếp theo đó, Quân đội Nga kéo đến sông Berezina để truy kích quân Pháp, viên chỉ huy quân Nga là Pavel Vasilievich Chichagov đã chiếm được một kho quân nhu lớn của quân Pháp tại Minsk, phá hủy những chiếc cầu bắc qua sông Berezina tại thị trấn Borisov, và kéo quân bên bờ Tây sông này để ngăn chặn quân địch vượt sông. Từ ngày 14 cho tới ngày 17 tháng 11 năm 1812, trong trận sông Berezina, quân Nga liên tiếp tấn công, song Napoléon vượt được sông này. Ông phải hứng chịu tổn thất khủng khiếp. Chỉ sự hợp tác ngầm của Kutuzov mà đã gây cho Napoléon thảm họa như thế. Vốn dĩ ông nhận thấy rằng Mùa Đông đã hủy diệt quân lực của Napoléon, do đó ông không cần phải truy kích quân Pháp quá mãnh liệt.[15]

Kết quả[sửa | sửa mã nguồn]

Quân Pháp bị bắt trong chiến dịch nước Nga

Cuộc xâm lược nước Nga của Napoléon là một trong những sự kiện trọng đại trong lịch sử châu Âu, là chiến bại thê thảm của ông,[15] và dẫn đến bi kịch của ông. Với chiến thắng này, nhân dân Nga bắt đầu ấp ủ lòng tự hào dân tộc. Đây là chiến thắng nhờ lòng dũng cảm của dân tộc Nga, nhờ Hoàng đế Aleksandr I đã tập hợp được lực lượng quý tộc và nông dân đấu tranh bảo vệ đất nước.[16] Đây là bước ngoặt lớn trong các cuộc chiến của Napoléon vì chiến dịch này đã giảm quân số của Pháp và các lực lượng đồng minh xuống chỉ còn một phần nhỏ so với ban đầu.[17]. Mùa đông khắc nghiệt của nước Nga đã góp phần làm thiệt mạng hàng loạt quân Pháp, Napoléon buộc phải rút quân về nước. Nhiều đạo quân Nga vẫn tiếp tục truy quét quân địch vào Đại Công quốc WarsawaPhổ.[15] Tuy vị Hoàng đế nước Pháp đã tái xây dựng lực lượng Quân đội trong đó có nhiều chiến sĩ luôn trung kiên với đất nước, Đội quân vĩ đại của ông không bao giờ hồi phục được.[12] Chẳng bao lâu sau, các quốc gia Châu Âu đều đồng loạt nổi lên chống Pháp và Đệ nhất Đế chế của Napoléon sụp đổ. Do đó, chiến thắng lẫy lừng của cuộc Chiến tranh Vệ quốc Nga được coi là một sự kiện trọng đại dẫn đến sự giải phóng cả châu Âu thoát khỏi ách chiếm đóng của Hoàng đế Napoléon I.[18]

Cuộc Chiến tranh Vệ quốc khốc liệt này đã lôi cuốn biết bao thế hệ sử học nước Nga.[14]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ von Clausewitz, Carl (1996). The Russian campaign of 1812. Transaction Publishers. Introduction by Gérard Chaliand, VII. ISBN 1-4128-0599-6
  2. ^ The Logistics of War, DIANE Publishing, trg 180
  3. ^ Osprey - Men At Arms 028 - The Russian Army Of The Napoleonic Wars tr 20
  4. ^ Russian Army of the Napoleonic Wars 1-Infantry NXB Osprey tr 37
  5. ^ Zamoyski, trg 536
  6. ^ Bogdanovich, "History of Patriotic War 1812", Spt., 1859–1860, Appendix, trg 492–503.
  7. ^ Fierro; Palluel-Guillard; Tulard: Histoire et Dictionnaire du Consulat et de l'Empire. Paris: Éditions Robert Laffont, trang 159-161
  8. ^ Alexander Mikaberidze, The battle of Borodino: Napoleon against Kutuzov, trang 1
  9. ^ Gunther Erich Rothenberg, The art of warfare in the age of Napoleon, trang 204
  10. ^ Alexander Mikaberidze, The battle of Borodino: Napoleon against Kutuzov, trang 14
  11. ^ Alexander Mikaberidze, The battle of Borodino: Napoleon against Kutuzov, trang 204
  12. ^ a ă Gunther Erich Rothenberg, The art of warfare in the age of Napoleon, trang 159
  13. ^ a ă J. Christopher Herold, The Age of Napoleon, các trang 354-356.
  14. ^ a ă Adam Zamoyski, Moscow 1812: Napoleon's Fatal March, trang XX
  15. ^ a ă â David R. Stone, A military history of Russia: from Ivan the Terrible to the war in Chechnya, trang 106
  16. ^ Adam Zamoyski, Moscow 1812: Napoleon's Fatal March, các trang X-XVII.
  17. ^ Napoleon's Invasion of Russia, 1812
  18. ^ Adam Zamoyski, Moscow 1812: Napoleon's Fatal March, trang 146

Thài liệu tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Sách
  • Connelly, Owen (1999). Blundering to Glory: Napoleon's Military Campaigns (ấn bản 2). Wilmington, Delaware: SR Books. ISBN 0842027807. 
  • Marshall-Cornwall, James (1967). Napoleon as Military Commander. London: Batsford. 
  • Nafziger, George (1984). Napoleon's Invasion of Russia. New York, N.Y.: Hippocrene Books. ISBN 0882546813. 
  • Riehn, Richard K. (1991). 1812 Napoleon's Russian Campaign. New York: Wiley. ISBN 0471543020. 
  • Zamoyski, Adam (2004). Moscow 1812: Napoleon's Fatal March. London: HarperCollins. ISBN 0007123752. 
  • Lieven, Dominic (2009). Russia Against Napoleon: The Battle for Europe, 1807 to 1814. Allen Lane/The Penguin Press. tr. 617. [1]
  • Fierro, Alfred; Palluel-Guillard, André; Tulard, Jean (1995). Histoire et Dictionnaire du Consulat et de l'Empire. Paris: Éditions Robert Laffont. tr. 1350. ISBN 2-221-05858-5. 
Các tạp chí

Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Không hư cấu[sửa | sửa mã nguồn]

Tiểu thuyết[sửa | sửa mã nguồn]

Khác[sửa | sửa mã nguồn]

War and Peace, Sergey Sergeyevich Prokofiev

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]