Jules Verne

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Jules Verne
Chân dung Jules Verne
Sinh 18 tháng 2 năm 1828
Flag of France.svg Nantes, Pháp
Mất 24 tháng 3 năm 1905 (77 tuổi)
Flag of France.svg Amiens, Pháp
Công việc Nhà văn
Thể loại Khoa học viễn tưởng, Phiêu lưu mạo hiểm,Truyện người lớn


Jules Gabriel Verne, thường được biết đến với tên Jules Verne (tiếng Việt: Giuyn Véc-nơ) (sinh ngày 8 tháng 2 năm 1828, mất ngày 24 tháng 3 năm 1905), là nhà văn Pháp nổi tiếng, người đi tiên phong trong thể loại văn học Khoa học viễn tưởng và được coi là một trong những "Cha đẻ" của thể loại này[1]. Với những tác phẩm nổi tiếng như Hành trình vào tâm Trái Đất (1864), Hai vạn dặm dưới biển (1870), Vòng quanh thế giới trong 80 ngày (1873), Jules Verne đã đề cập đến những cuộc phiêu lưu bằng máy bay, tàu ngầm hay những chuyến du hành vào vũ trụ trước khi những phương tiện này được con người phát minh trong thực tế. Theo tổ chức Index Translationum, ông là người có tác phẩm được dịch nhiều thứ ba trên thế giới, những tác phẩm của ông cũng được chuyển thể thành phim nhiều lần.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Jules Verne sinh năm 1828 tại thành phố Nantes, Pháp. Verne là anh cả trong số năm người con của ông Pierre Verne, một luật sư, và bà Sophie Allote de la Fuÿe Verne, con gái của một gia đình tư sản chuyên làm chủ tàu buôn. Ông có bốn người em là Paul (sinh năm 1829), Anna (1836), Mathilde (1839) và Marie (1842). Jules trải qua thời niên thiếu tại nhà với bố mẹ tại thành phố cảng náo nhiệt Nantes. Vào mùa hè, cả nhà sống ở căn nhà miền quê ở ngoại ô thành phố, bên bờ Sông Loire. Cảnh thuyền bè đi lại tấp nập đã gợi mở cho Jules Verne một trí tưởng tượng phong phú như ông đã ghi lại trong truyện ngắn "Souvenirs d'enfance et de jeunesse" (Kỷ niệm thời niên thiếu).

Lên 9 tuổi, Jules và em trai, Paul, được gửi vào Trường dòng Saint-Donatien dành cho thiếu niên ở Nantes. Một trong những thầy giáo của ông tại đây là Brutus de Villeroi, người sau này nổi tiếng với việc chế tạo chiếc tàu ngầm đầu tiên của Hải quân Hoa Kỳ.

Sự nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]

Khởi đầu sự nghiệp văn chương[sửa | sửa mã nguồn]

Sau khi tốt nghiệp phổ thông (lycée), Verne lên Paris học Luật, ông bắt đầu tập sáng tác thơ và bi kịch. Trong thời gian này, ông cũng được gặp hai nhà văn tên tuổi của văn học Pháp thời kỳ này là Alexandre DumasVictor Hugo. Năm 1850, Dumas, tác giả của Ba chàng lính ngự lâm, đã đồng ý dựng vở kịch Les Pailles rompues (Những cọng rơm gầy) do Jules Verne viết trong nhà hát của ông, vở kịch đã kéo dài được chừng 12 buổi diễn. Với thành công bước đầu này, Jules Verne bắt đầu tập trung vào lĩnh vực nghệ thuật và từ bỏ việc trở thành một luật sư như cha mình. Khi ông Pierre biết được điều đó, Jules Verne đã lập tức bị cắt tiền trợ cấp và ông phải kiếm sống bằng nghề môi giới chứng khoán trong khi tiếp tục đến thư viện để tìm hiểu về khoa học và các phát minh, khám phá đương thời, lĩnh vực mà ông cũng rất yêu thích.

Jules Verne bắt đầu xuất bản các tác phẩm đầu tiên trên tờ Le Musée des familles (Bảo tàng gia đình), đó là các truyện ngắn Les Premiers navires de la marine mexicaine (Những chiếc tàu đầu tiên của hải quân Mehico) và Un Drame dans les airs (Một bi kịch trong không trung) vào năm 1851. Năm 1852, Jules Verne được vào làm tại nhà hát Théâtre-lyrique, tại đây ông đã tham gia sáng tác phần lời cho nhiều tác phẩm sân khấu như Martin Paz, Maître Zacharius, Un Hivernage dans les glaces, Les Châteaux en Californie, trong đó đáng chú ý nhất là phần lời vở nhạc kịch (operatta) Colin-Maillard viết chung với Michel Carré.

Năm 1856, Jules Verne gặp người vợ tương lai của mình, bà Honorine de Viane Morel, người vợ góa 26 tuổi của ông Fraysne de Viane và đã có hai con. Họ cưới nhau vào ngày 10 tháng 1 năm 1857 và đến năm 1861 thì đứa con duy nhất của hai người, Michel Verne ra đời.

"Những chuyến du hành kỳ thú"[sửa | sửa mã nguồn]

Bìa cuốn Những chuyến thám hiểm của thuyền trưởng Hatteras ở Bắc Cực của nhà xuất bản Hetzel

Năm 1862, Jules Verne gặp nhà xuất bản Pierre-Jules Hetzel, một trong những nhân vật quan trọng nhất của ngành xuất bản Pháp thế kỉ 19, người đã từng phát hành các tác phẩm của Victor Hugo, Georges SandErckmann-Chatrian. Hai người đã nhanh chóng hình thành được sự cộng tác chặt chẽ và cực kì thành công cho đến khi Hetzel qua đời.

Tiểu thuyết đầu tiên của Jules Verne được in tại Hetzel là Cinq semaines en ballon (Năm tuần trên khinh khí cầu) (1863). Là một tác phẩm đã từng bị từ chối bởi nhiều nhà phát hành khác khi cho rằng nó quá "khoa học", Năm tuần trên khinh khí cầu đã cực kì thành công và tiếng vang của nó đã vượt ra khỏi nước Pháp. Sau thắng lợi đầu tiên, Jules Verne quyết định ký với Pierre Hetzel một hợp đồng 20 năm sáng tác các tiểu thuyết cho tờ le Magasin d'éducation et de récréation (Tạp chí giáo dục và giải trí) chuyên dành cho giới trẻ. Trong vòng 40 năm, Jules Verne đã sáng tác cho loạt tiểu thuyết Voyages extraordinaires (Những chuyến du hành kỳ thú) trên tạp chí này và sau đó in thành sách tổng cộng 54 tác phẩm, trong đó thành công nhất có lẽ là các tác phẩm Voyage au centre de la Terre (Chuyến đi vào tâm Trái Đất) (1864), De la Terre à la Lune (Từ Trái Đất lên Mặt Trăng) (1865), Vingt mille lieues sous les mers (Hai vạn dặm dưới biển) (1869) và Le tour du monde en quatre-vingts jours (Tám mươi ngày vòng quanh Thế giới) (1872). Năm 1863, ông còn viết tác phẩm Paris au XXe siècle (Paris thế kỷ 20) về một thanh niên sống trong một thế giới của những tòa nhà chọc trời bằng kính, những chiếc tàu hỏa siêu tốc và ô tô chạy bằng khí đốt nhưng vẫn không tìm thấy hạnh phúc và cuối cùng phải tìm đến một kết cục bi thảm. Hetzel nghĩ rằng tác phẩm này quá bi quan và có thể hủy hoại sự nghiệp đang thành công rực rỡ của Jules Verne, vì vậy ông đã đề nghị Jules chỉ phát hành nó sau 20 năm. Tuy vậy bản thảo của tác phẩm mãi đến năm 1989 mới được chắt của Jules Verne tìm thấy Paris au XXe siècle chỉ được xuất bản năm 1994, hơn một thế kỉ sau khi nó ra đời.

Năm 1864, Jules Verne từ bỏ hoàn toàn công việc môi giới chứng khoán và cho ra đời hai tiểu thuyết Les Aventures du capitaine Hatteras (Những cuộc phiêu lưu của thuyền trưởng Hatteras) và Voyage au centre de la Terre. Ngày 16 tháng 3 năm 1867, cùng với em trai Paul Verne, Jules rời cảng Great EasternLiverpool bắt đầu chuyến du hành bằng thuyền buồm đến Mỹ, chuyến đi này sau đó đã được ông mô tả trong tiểu thuyết Une ville flottante (Thành phố nổi) (1870). Năm 1868 Jules Verne mua chiếc Saint-Michel, một chiếc tàu đánh cá cũ, và thường xuyên làm việc trên con thuyền này, sau đó Saint-Michel được thay thế bằng Saint-Michel IISaint-Michel III. Trong Chiến tranh Pháp - Đức (1870), Jules Verne cũng được gọi nhập ngũ, tuy nhiên ông vẫn không ngừng công việc sáng tác của mình. Năm 1872, Jules Verne chuyển đến sống ở vùng Amiens, quê vợ ông, và cho xuất bản tiểu thuyết nổi tiếng Le Tour du monde en quatre-vingts jours. Jules Verne cũng rất hay thực hiện những chuyến đi trên những chiếc Saint-Michel của ông, từ tháng 6 đến tháng 8 năm 1878, Jules Verne đi từ Lisboa đến Alger, sau đó là chuyến đi dài qua Scotland, Na Uy, Ireland năm 1880 và chuyến du hành trên biển Địa Trung Hải cùng vợ năm 1884.

Năm 1870, ông được tặng thưởng huân chương Bắc đẩu bội tinh (Légion d'honneur). Nhờ những tác phẩm thành công liên tiếp, Verne trở nên rất giàu có và nổi tiếng, tác phẩm của ông không chỉ phổ biến ở nước Pháp mà còn được dịch và phát hành rộng rãi ở nhiều nước trên Thế giới.

Những năm tháng cuối đời[sửa | sửa mã nguồn]

Sau cái chết của Hetzel và sau đó là người mẹ yêu quý năm 1887, Jules Verne bắt đầu viết viết các tác phẩm mang màu sắc u ám hơn. Năm 1888, Jules Verne được bầu làm Ủy viên hội đồng vùng Amiens trong danh sách những người cánh hữu. Ông làm việc trong vị trí này suốt 15 năm. Năm 1903, Jules Verne trở thành chủ tịch hội những người truyền bá Quốc tế ngữ vùng Amiens. Rất muốn đưa thứ tiếng quốc tế này đến giới trẻ, ông đã hứa sẽ viết một cuốn tiểu thuyết bằng tiếng esperanto. Tuy nhiên Jules Verne đã mất trước khi kịp hoàn thành tâm nguyện này, phần bản thảo của tiểu thuyết dở dang này đã được con trai ông, Michel, dùng trong tác phẩm L'Étonnante Aventure de la mission Barsac của anh này nhưng không hề đả động tới Quốc tế ngữ. Mãi về sau người ta mới biết tên dự định của cuốn tiểu thuyết bằng tiếng esperanto này là Voyage d'étude. Trong tác phẩm này tiếng esperanto chiếm vị trí trung tâm, một nhân vật chính của tiểu thuyết đã nói: "Quốc tế ngữ chắc chắn là phương tiện truyền bá văn minh nhanh nhất... Thứ tiếng chung của loài người đã mất đi trong truyền thuyết Tháp Babel chỉ có thể tìm lại bằng việc sử dụng Quốc tế ngữ".

Năm 1886, cháu trai của Jules Verne, Gaston, trong khi đến xin tiền ông mình, đã bắn vào chân nhà văn hai phát súng làm ông phải đi khập khiễng đến cuối đời còn Gaston phải vào nhà thương điên. Từ năm 1900, Jules Verne còn mắc thêm chứng đục thủy tinh thể và sau đó là bệnh tiểu đường. Ngày 24 tháng 3 năm 1905, Jules Verne qua đời ở tuổi 77 tại ngôi nhà số 44, đại lộ Longueville (ngày nay được đổi tên thành đại lộ Jules-Verne). Ông được mai táng tại Nghĩa trang La Madeleine ở Amiens.

Đánh giá[sửa | sửa mã nguồn]

Bảo tàng Jules Verne ở Nantes

Các tiểu thuyết của Jules Verne được đánh giá rất cao với những tiên đoán của ông về cuộc sống hiện đại và các thành tựu khoa học kỹ thuật. Một ví dụ tiêu biểu là tiểu thuyết Paris au XXe siècle đã phác họa một cuộc sống rất gần với cuộc sống của những năm cuối thế kỉ 20 với hệ thống điều hòa, ô tô, internet, truyền hình... Hay như trong tác phẩm nổi tiếng Từ Trái Đất lên Mặt Trăng, chuyến thám hiểm lên Mặt Trăng mà Jules Verne miêu tả đã trùng hợp một cách kì lạ với chuyến du hành ba người đáp xuống Mặt Trăng của Chương trình Apollo. Cho đến đầu thế kỉ 21, nhiều tiên đoán của ông vẫn chưa trở thành hiện thực như cuộc phiêu lưu vào lòng Trái Đất của con người hay những thành phố dưới đại dương. Vì vậy Jules Verne luôn được coi là một trong những "Cha đẻ" và là nhà văn xuất sắc nhất của thể loại Khoa học viễn tưởng này[1].

Những tác phẩm của Jules Verne còn chịu ảnh hưởng của nhà xuất bản và là người biên tập các tác phẩm của Verne, ông Pierre Hetzel. Hetzel đã từ chối in ít nhất là một tiểu thuyết của Verne (cuốn Paris au XXe siècle) và đề nghị nhà văn đưa vào các tác phẩm sự chủ nghĩa lạc quan đối với những phát minh khoa học và công nghệ của loài người. Bản thân Verne thực ra không hoàn toàn ủng hộ cho những tiến bộ về mặt khoa học và xã hội này, vì ông cho rằng nó sẽ làm cho cuộc sống con người trở nên phức tạp và buồn chán, người đọc có thể thấy điều này qua những tác phẩm ở giai đoạn đầu sự nghiệp của Jules Verne và ở giai đoạn sau cái chết của Hetzel. Một ví dụ là ở phần kết của tác phẩm L'Île mystérieuse (Hòn đảo bí ẩn), ban đầu Jules Verne dự định sẽ cho những người sống sót quay trở về đất liền nhưng sẽ luôn tưởng nhớ về cuộc sống ở hòn đảo, trong khi đó Hetzel lại đề nghị cho các nhân vật chính sẽ quay trở về sống hạnh phúc, vì vậy kết truyện trong bản in chính thức là những người trở về dùng của cải của họ để xây dựng một bản sao của hòn đảo.

Rất nhiều nhân vật trong các tác phẩm của Jules Verne đã vượt ra khỏi tiểu thuyết và trở thành những biểu tượng văn hóa như Thuyền trưởng Nemo trong Hai vạn dặm dưới đáy biển hay Phileas Fogg trong Tám mươi ngày vòng quanh Thế giới. Các tiểu thuyết của Jules Verne đã được dịch ra nhất nhiều thứ tiếng trên Thế giới và cũng được chuyển thể nhiều lần thành các tác phẩm điện ảnh hoặc sân khấu.

Tác phẩm[sửa | sửa mã nguồn]

Sau khi Jules Verne qua đời, rất nhiều tiểu thuyết mới của ông vẫn được tiếp tục xuất bản bởi con trai Michel Verne, người có trách nhiệm quản lý số lượng bản thảo khổng lồ của nhà văn.

Tiểu thuyết đã xuất bản[sửa | sửa mã nguồn]

Năm sáng tác Tên gốc (tiếng Pháp) Bản dịch tiếng Việt Ghi chú về xuất bản, người dịch
1851 Un drame au Mexique
1855 Un hivernage dans les glaces
1859 Voyage à reculons en Angleterre et en Écosse
1861 Joyeuses misères de trois voyageurs en Scandinavie Xuất bản lần đầu năm 2003
1862 Le Comte de Chanteleine
1863 Cinq semaines en ballon Năm tuần trên khinh khí cầu
Năm tuần lễ trên khí cầu
Trần Tú-Quốc Khánh, 2007
..., 1992
Paris au XXe siècle Paris thế kỷ 20 Xuất bản lần đầu năm 1991
1864 Les Aventures du capitaine Hatteras Những cuộc phiêu lưu của thuyền trưởng Hatteras Xuất bản từ năm 1864 đến 1867
Voyage au centre de la Terre Du hành vào lòng địa cầu
Cuộc thám hiểm trong lòng đất
Hành trình vào lòng đất
Cuộc thám hiểm vào lòng đất
Hành trình vào tâm Trái Đất
Lê Quang Nghĩa, 1972
Phan Nhuận, 1987
Hoàng Hải và Trương Đình Nguyên, 1996
Trần Ngọc Thanh và Giang Hà Vỵ, 2000
Phương Quỳnh và Trần Tú, 2007
1865 De la Terre à la Lune Từ Trái Đất đến Mặt Trăng
Hành trình từ Trái Đất lên Mặt Trăng
Cuộc hành trình 97 giờ
...
Duy Lập, 2006
...
Les forceurs de blocus
1866 Les Enfants du capitaine Grant Những đứa con của thuyền trưởng Grant
Những người con của thuyền trưởng Grant
Phạm Hậu dịch, 1985
...
Xuất bản từ năm 1866 đến 1868
1869 Vingt mille lieues sous les mers Hai vạn dặm dưới biển
20.000 dặm dưới đáy biển
Lê Anh, 1976
Nguyễn Quân, trước 1975
Autour de la Lune Bay quanh Mặt Trăng
Lên Cung trăng
Nguyễn Thành Thống, 1988
Trúc Đỳnh, 1944
1870 L'Oncle Robinson Xuất bản năm 1991
Le Chancellor Xuất bản từ năm 1870 đến 1874
Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe Những cuộc phiêu lưu của ba người Nga và ba người Anh ở Nam Phi
1871 Une ville flottante
Le Pays des fourrures Xuất bản từ năm 1871 đến 1872
1873 Le Tour du monde en quatre-vingts jours Vòng quanh thế giới trong 80 ngày
Vòng quanh thế giới 80 ngày
Duy Lập, 1985
Hà Mai Anh, 1957
L'Île mystérieuse Hòn đảo bí mật
Đảo bí mật
Bí mật đảo Lincoln
Lê Văn Trí-Lê Quang Nghĩa, 1972
...
Phạm Hậu, 1988 /Xuất bản từ năm 1873 đến 1875
1874 Martin Paz
Hector Servadac Xuất bản từ năm 1874 đến 1876
1876 Michel Strogoff Tình yêu qua 6 nghìn dặm Vũ Liêm, 1995
Les Indes noiresf Xuất bản từ năm 1876 đến 1877
1877 Un capitaine de quinze ans Thuyền trưởng 15 tuổi
Thuyền trưởng tuổi 15
Hà Mai Anh, 1969
Giang Hà Vỵ và Hoài Giang, 1988 /Xuất bản từ năm 1877 đến 1878
1878 Les Tribulations d'un chinois en Chine
1879 La Maison à vapeur
Les Cinq Cents Millions de la Bégum
Les révoltés de la Bounty
1880 La Jangada 800 dặm trên dòng Amazon
1881 L'École des Robinsons
Le Rayon vert Tia sáng xanh
1882 Kéraban-le-Têtu
1883 Archipel en feu Khảo cổ trên lửa
L'Étoile du sud Ngôi sao phương Nam
Mathias Sandorf Mathias Sandorf Xuất bản từ năm 1883 đến 1884
1884 L'Épave du Cynthia Chú bé thoát nạn đắm tàu Viết cùng André Laurie, Phạm Hậu dịch, 1985
1885 Robur le conquérant Robur kẻ xâm lăng
Un billet de loterie Tấm vé số
Vé số "9672"
Đức Huy, 1989
...
Nord contre Sud Xuất bản từ 1885 đến 1886
Le Chemin de France Chuyến bay đến Pháp
1886 Deux ans de vacances Kỳ nghỉ dài 2 năm Xuất bản từ năm 1886 đến 1887
1887 Famille-sans-nom Xuất bản từ năm 1887 đến 1888
1888 Sans dessus dessous Phi vụ mua Bắc Cực
1889 Le Château des Carpates Bí mật của Lâu đài Các-pát Hoàng Thị Nguyệt, 1984
César Cascabel Xêda Caxcaben
1890 Mistress Branican
1891 Claudius Bombarnac
P'tit-Bonhomme
La Journée d'un journaliste américain en 2889
1892 Mirifiques aventures de maître Antifer
1893 L'Île à hélice Đảo xoắn ốc
Un drame en Livonie
1894 Le Superbe Orénoque Dòng sông tráng lệ Hà Mai Anh, 1975
Face au drapeau
1895 Clovis Dardentor
Le Sphinx des glaces Nhân sư trên băng
1896 Le Village aérien Ngôi làng trên ngọn cây Xuất bản năm 1901 với tên La Grande Forêt
Seconde patrie
1897 Le Testament d'un excentrique
En Magellanie Những kẻ sống sót của Jonathan Michel Verne đã sửa lại bản thảo và xuất bản với tên Les Naufragés "Jonathan"
1898 Le Secret de Wilhelm Storitz Một lễ cưới khác thường Bạch Lan, 1988
Xuất bản lần đầu năm 1985
La Chasse au météore Đuổi theo thiên thạch vàng
Les Frères Kip
1899 Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin
Bourses de voyage
Le Volcan d'or Xuất bản lần đầu năm 1989
1901 Le Beau Danube jaune
Le Phare du bout du monde Cây đèn biển nơi tận cùng thế giới Bạch Văn Minh, 1987
Le Pilote du Danube Người hoa tiêu trên sông Danube Trần Thanh Phong, 1989
1902 Maître du Monde Chúa tể thế giới Xuất bản từ năm 1902 đến năm 1903
1905 L'Invasion de la mer Xâm chiếm biển khơi

Kịch[sửa | sửa mã nguồn]

Tập truyện ngắn[sửa | sửa mã nguồn]

  • 1874, Le Docteur Ox
  • 1910, Hier et demain
  • 1910, L'éternel Adam

Truyện cổ tích[sửa | sửa mã nguồn]

  • 1854, Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă Adam Charles Roberts, Science Fiction, Routledge, 2000, ISBN 0-415-19204-8

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Tiểu sử
Tác phẩm