Thái Đen

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Thái Đen
Phụ nữ Thái Đen tại Muang Sing, Lào
Tổng số dân
763.950[1]
Khu vực có số dân đáng kể
Việt Nam, Lào, Trung Quốc, Thái Lan
Ngôn ngữ
Tiếng Thái Đen
Tôn giáo
Thuyết vật linh, Phật giáo Nam tông, Thiên Chúa giáo
Sắc tộc có liên quan
Thái Trắng, Thái Đỏ

Thái Đen (tiếng Thái:ไทดำ - ꪼꪕ ꪒꪾ Táy đăm) là dân tộc sinh sống chủ yếu tại Việt Nam, Lào, Trung Quốc, Thái Lan.

Phân bố[sửa | sửa mã nguồn]

Tại Việt Nam, người Thái Đen cùng với người Thái Trắng (ꪼꪕ ꪒꪮ꪿ꪙ - ꪼꪕ ꪄꪱꪫ)và một số nhóm nhỏ khác được gọi chung là dân tộc Thái. Dân số của nhóm Thái Đen tại Việt Nam năm 2002 ước tính khoảng 699.000 người[1].

Tại Lào, có khoảng 50.000 người Thái Đen hay Tày Mười sinh sống tại tỉnh Khammouan (thống kê năm 1995).[1]

Tại Trung Quốc có 10.000 người Thái Đen (một phần của dân tộc Thái theo phân loại của CHND Trung Hoa) (số liệu 1995).[1]

Tại Thái Lan có 700 người Thái Đen sinh sống tại tỉnh Loei, Thái Lan (số liệu 2004, nhóm này đến Thái Lan vào năm 1885)[1].

Người Thái Đen cũng có mặt tại Australia, Pháp và Hoa Kì tập trung tại tiểu bang Iowa[1].

Di cư và phát triển

Theo các cuốn sách cổ của người Thái đen và các nghiên cứu cho thấy người Thái đen di cư từ Sip Song Pan Na, miền nam Trung Quốc từ cuối Thiên niên kỷ I. Họ men theo sông Hồng đến định cư ở Mường Lò (Nghĩa Lộ, Văn Chấn - Yên Bái). Sau đó họ mở rộng ra khắp Tây Bắc Việt Nam. Dưới sự chỉ huy của Thủ Lĩnh Lạn Chượng, đội quân của người Thái đen đã vượt qua đèo Khâu Phạ sang khu vực Mường La Sơn La, họ dần thu phục các tộc người những nơi này cho đến đất Mường Thanh.

Mường Thanh trở thành trung tâm của họ sau Mường Lò. Thế nhưng đến khoảng thế kỷ XI, Mường Muổi (tức Thuận Châu Sơn La ngày nay) lại nổi lên và có vai trò chi phối các Mường khác khắp vùng Tây Bắc rộng lớn. Thủ lĩnh Mường Muổi bấy giờ chính là Tạo Ngu Hấu (hay Ngưu Hống theo phiên âm Hán - Việt). Từ đó Mường Muổi trở thành trung tâm của người Thái đen, phát triển mọi mặt hơn cả Mường Lò và Mường Thanh.

Chữ viết[sửa | sửa mã nguồn]

Người Thái Đen là một trong số rất ít dân tộc (nhất là dân tộc thiểu số) sớm có chữ Việt riêng. Người ta chưa thể xác định rõ chữ Thái Đen ra đời từ khi nào, tuy nhiên người ta đã biết đến các cuốn sách ghi chép từ thế kỷ XXI, do đó có thể chữ Thái đen đã ra đời từ trước đó khá lâu.

Chữ Thai đen là chữ tượng thanh đạt đến trình độ cao và là nguồn gốc của nhiều chữ viết khác như chữ Thái Lan, Chữ Lào,...

Tín ngưỡng - Tôn giáo[sửa | sửa mã nguồn]

Người Thái đen không theo đạo*.

Về tính ngưỡng: Người Thái đen thờ cúng tổ tiên. Họ tin rằng khi người đã khuất hay tổ tiên luôn ở nhà mình phù hộ che trở cho con cháu. Cứ 10 ngày một lần (tính theo can của phương đông) là ngày mà họ gọi là ngày Vên Tông, mỗi gia đình sẽ làm các mâm cơm như mâm cơm gia đình ăn hằng ngày mang vào cúng cho tổ tiên. Sau đó họ mới đem chính thức ăn đó về ăn như bình thường. Một ngày Vên tông cúng hai lần theo 2 bữa chính, buổi sáng không quá muộn và buổi chiều cúng trước khi mặt trời chưa lặn hoặc chưa tối.

Tín ngưỡng này thể hiện sự kính trọng, ghi nhớ công ơn tổ tiên của người Thái đen. Nó còn điều chỉnh hành vi đối xử của con cái với ông bà cha mẹ khi chung sống trở nên tốt đẹp hơn.

Ngoài ra người Thái đen còn tôn kính các vị thần đất (thổ địa), trời, rồng,...

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă â b c d Tai Dam. Website Ethnologue. Truy cập 05/05/2011.