Tiếng Salar

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm

Tiếng Salar

Salırça
撒拉语
Sử dụng tạiTrung Quốc
Khu vựcThanh Hải, Cam Túc
Tổng số người nói70.000
Phân loạiTurk
Hệ chữ viếtchữ Latinh dựa trên chữ Turkchữ Hán
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại
 Trung Quốc
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3slr
Glottologsala1264[5]
Bài viết này có chứa ký tự ngữ âm IPA. Nếu không thích hợp hỗ trợ dựng hình, bạn có thể sẽ nhìn thấy dấu chấm hỏi, hộp, hoặc ký hiệu khác thay vì kí tự Unicode. Để biết hướng dẫn giới thiệu về các ký hiệu IPA, xem Trợ giúp:IPA.

Tiếng Salar (hay tiếng Tát Lạp) là một ngôn ngữ Turk được nói bởi người Salar, một dân tộc chủ yếu sống ở các tỉnh Thanh HảiCam TúcTrung Quốc; một số cũng sống ở Ili, Tân Cương. Đây là một ngoại lệ phía đông của nhóm Oghuz: các ngôn ngữ Oghuz khác (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, tiếng Azerbaijan, tiếng Turkmen) được sử dụng chủ yếu ở Tây-Trung Á. Số người Salar là khoảng 105.000 người, khoảng 70.000 người[6] (2002) nói tiếng Salar; trong đó, dưới 20.000 người đơn ngữ.

Tình trạng[sửa | sửa mã nguồn]

Tiếng Salar là ngôn ngữ chính thức ở hầu khắp các khu vực tự trị của Salar. Các khu vực tự trị như vậy là huyện tự trị Tát Lạp Tuần Hóahuyện tự trị Bảo An, Đông Hương và Tát Lạp Tích Thạch Sơn.

Âm vị học[sửa | sửa mã nguồn]

Âm vị học tiếng Salar chịu ảnh hưởng bởi tiếng Tạng và tiếng Trung Quốc. Ngoài ra, /k, q//ɡ, ɢ/ đã trở thành các âm vị riêng biệt do vay mượn, giống như trong các ngôn ngữ Turk khác.[7]

Nguyên âm tiếng Salar giống như trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ, với các nguyên âm sau /a, ɯ, o, u/ và các nguyên âm trước tương ứng /e, i, ø, y/.[7]

Mặc dù tiếng Salar là một ngôn ngữ Oghuz, nhưng nó cũng chịu ảnh hưởng từ các ngôn ngữ phi Oghuz khác như Chagatai,[8] Turk Tây Bắc và Turk Đông Nam.[9]

Ảnh hưởng từ tiếng Trung Quốc và tiếng Tạng[sửa | sửa mã nguồn]

Ở Thanh Hải (Amdo), tiếng Salar chịu ảnh hưởng đáng kể từ tiếng Trung và tiếng Tây Tạng.[10] Mặc dù có nguồn gốc Turk, các cấu trúc ngôn ngữ chính đã được hấp thụ từ tiếng Trung Quốc. Khoảng 20% từ vựng có nguồn gốc từ tiếng Trung Quốc và 10% cũng có nguồn gốc từ tiếng Tạng. Tuy nhiên, chính sách của chính phủ Cộng sản Trung Quốc đã cố tình che đậy những ảnh hưởng này trong các nghiên cứu ngôn ngữ học, cố gắng nhấn mạnh yếu tố Turk và hoàn toàn bỏ qua yếu tố tiếng Trung Quốc trong ngôn ngữ Salar.[11] Tiếng Salar vay mượn và chịu ảnh hưởng từ các phương ngữ tiếng Trung Quốc gần kề.[12] Ngược lại, các phương ngữ tiếng Trung Quốc cũng hấp thụ các từ vay mượn từ tiếng Salar.

Ở Thanh Hải, nhiều người Salar nói cả hai phương ngữ của tiếng Trung Quốc và tiếng Salar. Người Salar nông thôn có thể nói tiếng Salar trôi chảy trong khi người ở thành thị thường đồng hóa với cư dân Hồi nói tiếng Trung Quốc.[7]

Hệ thống chữ viết[sửa | sửa mã nguồn]

Người Salar chủ yếu sử dụng tiếng Trung cho mục đích viết trong khi sử dụng tiếng Salar để nói.[13][14][15]

Tiếng Salar không có chữ viết chính thức, nhưng đôi khi nó được viết bằng chữ Ả Rập.[16] Một số người Salar dùng chữ Latinh và một số người Salar khác không dùng chữ Latinh mà sử dụng chữ Hán để thay thế.[17] Việc thiếu chữ viết chính thức đã khiến hầu hết người Salar sử dụng hệ thống chữ viết tiếng Trung Quốc.[18]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Concise Encyclopedia of Languages of the World. Contributors Keith Brown, Sarah Ogilvie . Elsevier. 2010. tr. 1109. ISBN 978-0080877754. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2014. 
  2. ^ Olson, James Stuart (1998). An Ethnohistorical Dictionary of China. Greenwood Publishing Group. tr. 297. ISBN 978-0313288531. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2014. 
  3. ^ Roos, Marti (1998). “Preaspiration in Western Yugur monosyllables”. Trong Johanson, Lars. The Mainz Meeting: Proceedings of the Seventh International Conference on Turkish Linguistics, August 3–6, 1994. Turcologica Series. Contributor Éva Ágnes Csató. Otto Harrassowitz Verlag. tr. 28. ISBN 978-3447038645. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2014. 
  4. ^ Martí, Fèlix và đồng nghiệp (2005). Words and worlds: world languages review . Multilingual Matters. tr. 123. ISBN 978-1-85359-827-2. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2011. 
  5. ^ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert và đồng nghiệp biên tập (2013). “Salar”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 
  6. ^ Ethnologue.com:report for language code:slr
  7. ^ a ă â Dwyer (2007)
  8. ^ Turkic Languages, Volumes 1–2. Harrassowitz Verlag. 1998. tr. 50, 55, 62. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2014. 
  9. ^ Johanson, Lars; Csató, Éva biên tập (1998). The Turkic Languages. Volume 60 of Turcologica Series . Taylor & Francis. tr. 400. ISBN 978-0415082006. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2014. 
  10. ^ Johanson, Lars; Utas, Bo biên tập (2000). Evidentials: Turkic, Iranian and Neighbouring Languages. Volume 24 of Empirical approaches to language typology. Walter de Gruyter. tr. 58. ISBN 978-3110161588. ISSN 0933-761X. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2014. 
  11. ^ William Safran (1998). William Safran, biên tập. Nationalism and ethnoregional identities in China. Volume 1 of Cass series—nationalism and ethnicity . Psychology Press. tr. 72. ISBN 978-0-7146-4921-4. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2010. 
  12. ^ Raymond Hickey (2010). Raymond Hickey, biên tập. The Handbook of Language Contact . John Wiley and Sons. tr. 664. ISBN 978-1-4051-7580-7. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2010. 
  13. ^ Guo, Rongxing (2012). Understanding the Chinese Economies. Academic Press. tr. 39. ISBN 978-0123978264. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2013. 
  14. ^ “The Salar Nationality”. cultural-china.com. Cultural China. 2007–2014. Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 9 năm 2012. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2013. 
  15. ^ “China's Minority Peoples – The Salars”. cultural-china.com. Cultural China. 2007–2014. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 5 năm 2012. Truy cập ngày 1 tháng 4 năm 2013. 
  16. ^ Ainslie Thomas Embree, Robin Jeanne Lewis (1988). Ainslie Thomas Embree, biên tập. Encyclopedia of Asian history, Volume 4 (ấn bản 2). Scribner. tr. 154. ISBN 978-0-684-18901-7. Truy cập ngày 1 tháng 1 năm 2011. (Original from the University of Michigan)
  17. ^ William Safran (1998). William Safran, biên tập. Nationalism and ethnoregional identities in China. Volume 1 of Cass series—nationalism and ethnicity . Psychology Press. tr. 77. ISBN 978-0-7146-4921-4. Truy cập ngày 1 tháng 1 năm 2011. 
  18. ^ Thammy Evans (2006). Great Wall of China: Beijing & Northern China . Bradt Travel Guides. tr. 42. ISBN 978-1-84162-158-6. Truy cập ngày 1 tháng 1 năm 2011. 

Nguồn[sửa | sửa mã nguồn]

  • Hahn, R. F. 1988. Notes on the Origin and Development of the Salar Language, Acta Orientalia Hungarica XLII (2–3), 235–237.
  • Dwyer, A. 1996. Salar Phonology. Unpublished dissertation University of Washington.
  • Dwyer, A. M. 1998. The Turkic strata of Salar: An Oghuz in Chaghatay clothes? Turkic Languages 2, 49–83.[1][2][3]
  • Dwyer, Arienne M (2007). Salar: A Study in Inner Asian Language Contact Processes; Part 1: Phonology. Harrassowitz Verlag. ISBN 978-3-447-04091-4. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Johanson, Lars; Utas, Bo biên tập (2000). Evidentials: Turkic, Iranian and Neighbouring Languages. Volume 24 of Empirical approaches to language typology. Walter de Gruyter. tr. 59. ISBN 978-3110161588. ISSN 0933-761X. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2014. 
  2. ^ Yakup, Abdurishid (2005). The Turfan Dialect of Uyghur. Volume 63 of Turcologica Series . Otto Harrassowitz Verlag. tr. 479. ISBN 978-3447052337. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2014. 
  3. ^ Johanson, Lars; Utas, Bo biên tập (2000). Evidentials: Turkic, Iranian and Neighbouring Languages. Volume 24 of Empirical approaches to language typology. Walter de Gruyter. tr. 59. ISBN 978-3110161588. ISSN 0933-761X. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2014.