Vympel R-73

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
R-73
AA-11 Archer
R-73 NTW - 94.jpg
Một tên lửa R-73 bên cạnh một chiếc MiG-29 của Không quân Hungary tại Triển lãm hàng không Kecskemét 2008
LoạiTên lửa không đối không
Nơi chế tạoLiên Xô
Lược sử hoạt động
Phục vụ1984–hiện tại
Lược sử chế tạo
Nhà sản xuấtMoscow Kommunar Machine-Building Plant, Tbilisi Aircraft Manufacturing, TAM Management
Thông số
Khối lượng105 kg
Chiều dài2.93 m
Đường kính165 mm
Đầu nổ7.4 kg

Động cơTên lửa đẩy nhiên liệu rắn
Sải cánh510 mm
Tầm hoạt động
Tốc độMach 2.5
Hệ thống chỉ đạoĐầu dò hồng ngoại toàn cảnh (all-aspect)
Nền phóng

Vympel R-73 (tên ký hiệu của NATO: AA-11 Archer) là một loại tên lửa không đối không tầm ngắn được Vympel NPO phát triển. Nó được thiết kế để sử dụng trong các cuộc không chiến tầm gần.

Phát triển[sửa | sửa mã nguồn]

R-73 được phát triển nhằm thay thế cho tên lửa Molniya R-60 (AA-8 'Aphid') được sử dụng trên các máy bay chiến đấu của Liên Xô trước đây. Công việc thiết kế bắt đầu vào năm 1973, và tên lửa bắt đầu trang bị vào năm 1984.[4]

R-73 là một tên lửa dẫn đường bằng hồng ngoại (tìm kiếm mục tiêu tỏa nhiệt) với đầu dò rất nhạy và được làm lạnh, tên lửa có khả năng tấn công mục tiêu với góc lệch so với tên lửa lớn: đầu dò tên lửa có thể phát hiện mục tiêu với góc lệch lên đến 40° từ tâm của tên lửa.[5] Tên lửa có thể hiển thị vòng khóa mục tiêu lên kính ngắm trên mũ phi công (HMS), cho phép phi công khóa mục tiêu bằng cách nhìn vào nó. Tầm bắn tối thiểu là 300 m, trên độ cao lớn tầm bắn tối đa của nó có thể đạt đến 30 km. Loại tên lửa này được sủ dụng trên các loại máy bay: Mikoyan MiG-29, Mikoyan MiG-31, Sukhoi Su-27/33, Sukhoi Su-34Sukhoi Su-35, nó cũng có thể được trang bị trên các phiên bản mới của những máy bay cũ hơn như: Mikoyan-Gurevich MiG-21, Mikoyan-Gurevich MiG-23, Sukhoi Su-24Sukhoi Su-25.[6] Ấn Độ đang tìm cách để trang bị loại tên lửa này lên tiêm kích HAL Tejas của họ. Các trực thăng tấn công của Nga cũng có thể mang theo loại tên lửa này, bao gồm: Mil Mi-24, Mil Mi-28Kamov Ka-50/52.

Một thời gian ngắn sau Tái thống nhất nước Đức vào năm 1990, kho dự trữ của Đức và các nước Liên Xô cũ có một lượng rất lớn tên lửa R-73, tuy nhiên, các nước phương tây đã đánh giá thấp khả năng của loại tên lửa này.[7] Thực chất, tên lửa R-73 có khả năng cơ động tốt hơn và có đầu dò phát hiện và bám bắt mục tiêu tốt hơn phiên bản mới nhất của tên lửa AIM-9 Sidewinder. Việc nhận ra sai lầm này đã giúp phát triển các loại tên lửa mới như: ASRAAM, IRIS-TAIM-9X.

Từ năm 1994, các tên lửa R-73 đã được nâng cấp lên thành phiên bản R-73M, phiên bản này được đưa vào phục vụ trong Không quân Nga từ năm 1997. Biên thể R-73M có tầm bắn xa hơn và góc tìm kiếm mục tiêu của đầu dò tên lửa được tăng lên 60°, cũng như cải thiện khả năng Đối phó với biện pháp đối phó hồng ngoại (IRCCM). Quá trình nâng cấp sâu cũng tạo ra biến thể R-74 (izdeliye 740) và biến thể xuất khẩu RVV-MD.[cần dẫn nguồn]

Phiên bản R-74 (K-74 hay izdeliye 740) có hệ thống điện tử mới và chuơng trình máy tính có thể được sửa đổi, được dự định trang bị trên Mikoyan MiG-35, Mikoyan MiG-29K, Mikoyan MiG-29M/M2. Sukhoi Su-30MKSukhoi Su-35S. Một phiên bản nâng cấp khác là K-74M2 (izdeliye 760) được thiết kế cho tiêm kích thế hệ thứ 5 Sukhoi Su-57. Biến thể này làm tên lửa có tiết diện nhỏ hơn để vừa với khoang vũ khí trong thân và hiệu năng ngang với các tên lửa AIM-9XASRAAM. Một bản thiết kế mới có tên K-MD (izdeliye 300) sẽ thay thế cho biến thể K-74M2 trong tương lai.[cần dẫn nguồn]

Lịch sử hoạt động[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày 24 tháng 2 năm 1996, 2 chiếc Cessna 337 của tổ chức Brothers to the Rescue đã bị bắn hạ khi bay qua hải phận quốc tế cách 10 hải lí ngoài không phận Cuba bởi một chiếc Mikoyan MiG-29UB của Không quân Cuba.[8] Mỗi chiếc đã bị bắn hạ bởi một tên lửa R-73.[8]

Trong Chiến tranh Eritrea–Ethiopia, tên lửa R-73 đã được sử dụng bởi cả Ethiopia và Eritrea.

Ngày 18 tháng 3 năm 2008, một chiếc Mikoyan MiG-29 của Không quân Nga đã đánh chặn một máy bay không người lái Elbit Hermes 450 của Georgia bay qua Abkhazia. Một tên lửa R-73 đã được dùng để bắn hạ máy bay không người lái này.[9]

Ngày 27 tháng 2 năm 2019, Ấn Độ đã tuyên bố rằng một chiếc MiG-21 của Không quân Ấn Độ đã bắn hạ một chiếc F-16 của Pakistan bằng một tên lửa R-73E trong Cuộc không kích Jammu và Kashmir 2019.[10] Pakistan đã phủ nhận sự việc này.[11]

Biến thể[sửa | sửa mã nguồn]

  • R-73 - Phiên bản tiêu chuẩn với góc phóng lệch lâm ±40°
  • R-73E - Phiên bản xuất khẩu với góc phóng lệch tâm được tăng lên ±45°. Tên lửa có tầm bắn tối đa 30 km với đầu nổ nặng 8 kg.[12]
  • R-73M - Phiên bản cải tiến
  • R-74 (izdeliye 740) - Phiên bản cải tiến với góc phóng lệch tâm ±60°
  • RVV-MD - Phiên bản xuất khẩu của R-74 với tầm bắn 40 km và đầu nổ nặng 8 kg.[13]
  • R-74M (izdeliye 750) - Phiên bản cải tiến với góc phóng lệch tâm ±75°
  • R-74M2 (izdeliye 760) - Phiên bản giảm kích thước để phù hợp với Sukhoi Su-57, tuơng đuơng với loại AIM-9XASRAAM.

Thông số kĩ thuật[sửa | sửa mã nguồn]

Các quốc gia vận hànhh[sửa | sửa mã nguồn]

Bản đồ các quốc gia vận hành với màu xanh là đang vận hành, màu đỏ là các quốc gia từng vận hành

Các quốc gia đang vận hành[sửa | sửa mã nguồn]

Các quốc gia từng vận hành[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a b “AA-11 ARCHER R-73”. Global Security. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2020.
  2. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên R-73E
  3. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên RVV-MD
  4. ^ http://fas.org/man/dod-101/sys/missile/row/aa-11.htm. |title= trống hay bị thiếu (trợ giúp)
  5. ^ 1997-08-27T00:00:00+01:00. “Vympel reveals previously classified air-to-air missiles”. Flight Global (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2022.
  6. ^ “uuaz.ru - Su-25UB Combat-trainer aircraft - Armament”. web.archive.org. 31 tháng 5 năm 2009. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2022.
  7. ^ “Evolution of the Air-To-Air Missiles: Options for the IAF”. Indian Defence Review (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2022.
  8. ^ a b “Cuba11.589”. hrlibrary.umn.edu. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2022.
  9. ^ Russian jet shoots Georgian drone © Reuters, truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2022
  10. ^ “R-73 missile: The weapon with which Wg Cdr Abhinandan brought down Pak's F-16”. Zee News (bằng tiếng Anh). 2 tháng 3 năm 2019. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2022.
  11. ^ Rogoway, Joseph Trevithick and Tyler (8 tháng 4 năm 2019). “Indian Radar Data That Supposedly Proves They Downed An F-16 Is Far From "Irrefutable". The Drive (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2022.
  12. ^ “Air-to-air missile R-73E | Catalog Rosoboronexport”. roe.ru. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2022.
  13. ^ “Авиационная управляемая ракета класса "воздух-воздух" малой дальности РВВ-МД | Каталог Рособоронэкспорт”. roe.ru. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2022.
  14. ^ “Weapon”. web.archive.org. 8 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2022.
  15. ^ a b c d e f g h “Chapter Six: Asia”. The Military Balance. 120 (1): 220–323. 1 tháng 1 năm 2020. doi:10.1080/04597222.2020.1707967. ISSN 0459-7222.
  16. ^ “Egyptian MiG-29 deliveries concluded as Su-35 deliveries begin”. defenceWeb (bằng tiếng Anh). 29 tháng 6 năm 2021. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2022.
  17. ^ Su-25KM SCORPION (It is made in Georgia), truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2022
Các loại tên lửa không đối không của Nga
AA-1 'Alkali' - AA-2 'Atoll' - AA-3 'Anab' - AA-4 'Awl' - AA-5 'Ash' - AA-6 'Acrid' - AA-7 'Apex' - AA-8 'Aphid' - AA-9 'Amos' - AA-10 'Alamo' - AA-11 'Archer' - AA-12 'Adder' - AA-X-13 'Arrow'