Liêu Thái Tổ

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Liêu Thái Tông
Hoàng đế Trung Hoa (chi tiết...)
Hoàng đế nhà Liêu
Tại vị 17/3/916–6/9/926
(&0000000000000010.00000010 năm, &0000000000000173.000000173 ngày)
Kế nhiệm Liêu Thái Tông
Tại vị thực tế 27/2/907–6/9/926
(&0000000000000019.00000019 năm, &0000000000000191.000000191 ngày)
Thông tin chung
Thê thiếp Ứng Thiên hoàng hậu Thuật Luật Bình
Hậu duệ Liêu Thái Tông Da Luật Đức Quang
Tên thật Da Luật A Bảo Cơ
Hán danh:Da Luật Ức
Tước hiệu Hoàng đế
Niên hiệu Thần Sách: 12/916-1/922
Thên Tán: 2/922-2/926
Thiên Hiển: 2/926-7/926
Thụy hiệu Đầy đủ: Đại Thánh Đại Minh Thần Liệt Thiên Hoàng Đế
Miếu hiệu Thái Tổ
Triều đại nhà Liêu
Thân phụ Da Luật Tát Lạt Đích
Thân mẫu Tiêu Nham Chỉ Cân
Sinh 872
Mất 6/12/926
Trung Quốc
An táng Tổ lăng

Liêu Thái Tổ (Trung văn giản thể: 辽太祖; Trung văn phồn thể: 遼太祖; bính âm: Liáo Tàizŭ) (872-6/9/926), tên thật là Da Luật A Bảo Cơ (耶律阿保機), hán danh là Da Luật Ức là hoàng đế đầu tiên của Khiết Đan (tại vị 17/3/916-6/9/926), tại vị trong 10 năm.

Các tiền bối của Da Luật A Bảo Cơ là tù trưởng và thủ lĩnh quân sự của Điệt Lạt bộ của Khiết Đan (di lí cận). A Bảo Cơ là con trai trưởng của Da Luật Tát Lạt Đích, mẹ là Tiêu Nham Chỉ Cân. Vào năm 901, A Bảo Cơ được lập làm thủ lĩnh quân sự (di lí cận kiêm nhiệm ư việt), không lâu sau đó trở thành tù trưởng. Ông dùng vũ lực chinh phục các địa khu Khiết Đan phụ cận, các khu của người Hán và các sắc dân khác. Ngày 27 tháng 2 năm 907, A Bảo Cơ được tôn làm thủ lĩnh của liên minh bộ lac, nhiệm kỳ 9 năm. Ông trọng dụng người Hán và sau đó đã cải sang chế độ thế tập, tức cha truyền con nối.

Năm 915, Da Luật A Bảo Cơ xuất binh chinh phạt Thất Vi thắng lợi về nước, song lại bị ép giao lại hãn vị. A Bảo Cơ sau đó nổi dậy giết chết các địch nhân, thống nhất các bộ lạc Khiết Đan khác nhau. Ngày 17 tháng 3 năm 916, Da Luật A Bảo Cơ đăng cơ xưng hoàng đế, lập quốc hiệu là "Khiết Đan", kiến lập "Đại Khiết Đan Quốc" (ngày 24 tháng 2 năm 947, Liêu Thái Tông Da Luật Đức Quang đã cải quốc hiệu thành "Đại Liêu".[1], lập niên hiệu là Thần Sách. Ông cũng tự mình tạo ra văn tự Khiết Đan.

Da Luật A Bảo Cơ sau khi kiến quốc vẫn tiếp tục tấn công các dân tộc hay chính quyền xung quanh, Bột Hải Quốc, Thất ViHề lần lượt bị tiêu diệt. Ngày 6 tháng 9 năm 926, ông mất ở thành Phù Dư, thọ 55 tuổi.

Gia đình[sửa | sửa mã nguồn]

Hậu phi[sửa | sửa mã nguồn]

  • Thuần Khâm Hoàng hậu Thuật Luật Bình (Thuật Luật Nguyệt Lý Đóa, họ Tiêu)
  • Cung nhân họ Tiêu

Con[sửa | sửa mã nguồn]

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Liêu sử, quyển tứ, Thái Tông bản kỉ hạ Liêu sử-Thái Tông bản kỉ hạ