Nho Quan

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Nho Quan
Huyện
Địa lý
Diện tích 460 km²
Dân số  
 Tổng cộng 148.514 người
 Mật độ 310 người/km²
Dân tộc Kinh, Mường
Hành chính
Quốc gia  Việt Nam
Vùng Đồng bằng Bắc Bộ
Tỉnh Ninh Bình
Huyện lỵ Thị trấn Nho Quan
 Chủ tịch UBND Lê Tiến Lực
 Chủ tịch HĐND Quách Cương
Phân chia hành chính 1 Thị Trấn, 26 Xã

Nho Quan là một huyện miền núi phía tây bắc của tỉnh Ninh Bình. phía bắc giáp các huyện Yên ThủyLạc Thủy tỉnh Hòa Bình, phía đông giáp các huyện Gia Viễn, Hoa Lư, phía nam giáp thị xã Tam Điệp, phía tây giáp huyện Thạch Thành tỉnh Thanh Hoá.

Một góc hồ Đồng Chương - Nho Quan

Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]

Nho Quan có diện tích tự nhiên 475 km² và dân số 147.514 người (năm 2006), trong đó người Kinh chiếm gần 90% và người Mường trên 10%.

Nho Quan có dòng sông Bôi nối với sông Hoàng Long ra sông Đáy. Ngoài ra còn có sông Lạng, sông Rịa và sông Bến Đang. Huyện có 3 quốc lộ: 12B, quốc lộ 45, quốc lộ 38B, đại lộ Tràng An và các tỉnh lộ 438, 477, 492 chạy qua.

Nho Quan là một huyện có nhiều hồ nước tự nhiên và nhân tạo nhất ở Ninh Bình, các hồ lớn có tên gọi gồm:

  • Hồ Đập Trời nằm tách biệt hoàn toàn khỏi khỏi khu dân cư, được xây dựng thành trang trại với đồi cây công nghiệp, cây lương thực và khu trại.
  • Hồ Đồng Liều thuộc xã Quỳnh Lưu, gần hồ Đá Lải.
  • Hồ Đá Lải thuộc xã Phú Long, có trữ lượng 2,5 triệu mét khối nước. Trên diện tích 400m 2 mặt nước nuôi cá lồng tại hồ Đá Lải mỗi năm cho sản lượng 15-18 tấn cá thịt
  • Hồ Đồng Chương là hồ nước nằm giữa đồi thông, nơi đây đã được xây dựng thành khu du lịch nghỉ dưỡng.
  • Hồ Thường Sung nằm gần khu du lịch nghỉ dưỡng Cúc Phương Villa
  • Hồ Yên Quang gồm 4 hồ nước được ngăn bởi các con đập.
  • Hồ Thác Lá là một hồ thiên nhiên dài thuộc thác nước thôn Đầm Bông
  • Hồ Trổ Lưới nằm ở thôn Vệ Đình xã Thạch Bình
  • Hồ Đầm Đống thuộc xóm Ngọc xã Thạch Bình

Hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Nho Quan gồm có thị trấn Nho Quan và 26 xã: Xích Thổ, Gia Sơn, Gia Lâm, Gia Thuỷ, Thạch Bình, Gia Tường, Phú Sơn, Lạc Vân, Đức Long, Đồng Phong, Lạng Phong, Thượng Hoà, Yên Quang, Văn Phong, Thanh Lạc, Sơn Thành, Văn Phú, Văn Phương, Sơn Lai, Phú Lộc, Quỳnh Lưu, Sơn Hà, Quảng Lạc, Phú Long, Kỳ PhúCúc Phương.

Lịch sử - Văn hóa[sửa | sửa mã nguồn]

Nho Quan là một huyện lâu đời thuộc tỉnh Ninh Bình. Thời kỳ 1975-1991, thuộc tỉnh Hà Nam Ninh. Ngày 27/4/1977 huyện Nho Quan hợp nhất với huyện Gia Viễn thành huyện Hoàng Long, thuộc tỉnh Hà Nam Ninh. Ngày 9/4/1981, tách huyện Gia Viễn khỏi huyện Hoàng Long. Ngày 23/11/1993, đổi tên huyện Hoàng Long thành huyện Nho Quan

Nho Quan là một vùng đất cổ, rừng Cúc Phương là nơi phát hiện nhiều di chỉ khảo cổ học minh chứng cho sự xuất hiện của người Việt cổ tại đây. Nho Quan là quê hương của nhiều danh nhân như Dương Vân Nga, quê ngoại Vua Đinh Tiên Hoàng. Vùng đất Phụng Hóa - Nho Quan xưa gắn với các truyền thuyết về thần Cao Sơn, vị thần trấn vùng núi Nam Lĩnh - Thiên Dưỡng được thờ phụng ở vùng đất này như đền Sơn thần, đền Cao Sơn... và nhiều nơi khác rước về thờ phụng trong tín ngưỡng Hoa Lư tứ trấn, sau này dân làng Kim Liên cũng rước thần về thờ ở đình Kim Liên trong Thăng Long tứ trấn.

Trong kháng chiến chống Pháp, Nho Quan có chiến khu Quỳnh Lưu là nơi hình thành và phát triển cách mạng Ninh Bình, ở xã Quỳnh Lưu là nơi sinh ra anh hùng Lương Văn Tụy, xã Sơn Thành là nơi sinh ra bí thư tỉnh ủy đầu tiên Đinh Tất Miễn.

Vùng núi đá phía đông nam Nho Quan thuộc các xã Sơn Hà và Sơn Lai nằm trong quần thể danh thắng Tràng An đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới năm 2014.

Hạ tầng[sửa | sửa mã nguồn]

Hệ thống chợ[sửa | sửa mã nguồn]

Nho Quan có các chợ sau là được xếp hạng chợ loại 2, 3 ở Ninh Bình: Chợ Đế - Xã Gia Tường, Chợ Đồng Phong - Xã Đồng Phong, Chợ Lạc - Xã Xích Thổ, Chợ Lam - Xã Sơn Thành, Chợ Na - Xã Gia Lâm, Chợ Ngã Ba Anh Trỗi - Xã Quỳnh Lưu, Chợ Nho Quan - Thị Trấn Nho Quan, Chợ Rịa - Xã Phú Lộc, Chợ Vĩnh Khương - Xã Quảng Lạc.

Hệ thống cảng sông[sửa | sửa mã nguồn]

Theo Quyết định số: 2179/ QĐ-UBND ngày 17 tháng 9 năm 2007 của UBND tỉnh Ninh Bình V/v phê duyệt Quy hoạch giao thông đường thuỷ nội địa tỉnh Ninh Bình đến năm 2015 và định hướng phát triển đến năm 2020 thì Nho Quan có các cảng và các bến đò đường thủy sau:

  • Cảng Nho Quan: thuộc xóm 4, xã Lạc Vân, huyện Nho Quan
  • Cảng Núi Hốt: thuộc xã Lạc Vân, huyện Nho Quan

Dưới đây là danh sách các bến đò ở Nho Quan:

Tên bến đò Vị trí Sông Lý trình Mức độ liên kết Giai đoạn
Bến đò Châu Sơn Phú Sơn Sông Lạng Liên xã 2010-2015
Bến đò Gia Thủy Gia Thủy Sông Bôi 1 Liên xã 2016-2020
Bến đò Gia Thủy Gia Thủy Sông Bôi 2 Liên xã 2016-2020
Bến đò Gia Thủy Gia Thủy Sông Bôi 3 Liên xã 2016-2020
Bến đò Xích Thổ Xích Thổ Sông Bôi 1 Liên xã 2016-2020
Bến đò Xích Thổ Xích Thổ Sông Bôi 2 Liên xã 2016-2020
Bến đò Xích Thổ Xích Thổ Sông Bôi 3 Liên xã 2016-2020
Bến đò Xích Thổ Xích Thổ Sông Bôi 4 Liên xã 2016-2020
Bến đò Xích Thổ Xích Thổ Sông Bôi 5 Liên xã 2016-2020
Bến đò Đầm Bùn Gia Tường Sông Canh Bầu Liên xã 2016-2020
Bến đò Lạc Uyển Đồng Phong Sông Lạng Liên xã 2016-2020

Đô thị Nho Quan[sửa | sửa mã nguồn]

Theo quyết định số 796/QĐ-UBND ngày 12/10/12 của UBND tỉnh Ninh Bình về việc phê duyệt quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống đô thị Ninh Bình đến năm 2030, Nho Quan có các đô thị sau:

  • Thị trấn Nho Quan được xây dựng trở thành thị xã Nho Quan trước năm 2015. Đây sẽ là đô thị trung tâm khu vực tây bắc Ninh Bình.
  • Thị trấn Rịa: Đô thị Rịa sẽ trở thành trung tâm huyện lỵ Nho Quan khi nâng cấp thị trấn Nho Quan thành thị xã.
  • Thị trấn Ngã ba Anh Trỗi: nâng cấp khu vực ngã 3 quốc lộ 38B và quốc lộ 12B tại xã Quỳnh Lưu trở thành thị trấn.
  • Thị trấn Gia Lâm: nâng cấp xã Gia Lâm thành thị trấn Gia Lâm.

Du lịch Nho Quan[sửa | sửa mã nguồn]

Danh lam thắng cảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Nho Quan có nhiều danh thắng để phát triển và khai thác du lịch như: động Vân Trình, hồ Yên Quang, hồ Đồng Chương, khu du lịch hồ Thường Xung, Khu du lịch nghỉ dưỡng suối nước khoáng nóng Cúc Phương, Khu du lịch tắm ngâm nước khoáng nóng Cúc Phương và đặc biệt là vườn quốc gia Cúc Phương:[1]

  • Hồ Đồng Chương nằm ở 2 xã Phú Lộc và Phú Long. Đây là một hồ nước rộng với chu vi đường bao hơn 8 km. Xung quanh hồ là những vạt đồi thông soi bóng xuống mặt nước. Hồ Đồng Chương đã được đầu tư để trở thành điểm du lịch sinh thái, giải trí cuối tuần.
  • Hồ Yên Quang nằm gần thị trấn Nho Quan, là một hồ câu cá và thủy lợi lớn.
  • Vườn quốc gia Cúc Phương là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam. Trong khu vực rừng có động Người Xưa, suối nước nóng, cây chò trên 1.000 năm tuổi và các trung tâm nghiên cứu, bảo tồn động vật.v.v
  • Động Vân Trình thuộc xã Thượng Hoà là một động lớn nằm trong núi Mõ. Động được đưa vào khai thác du lịch theo tour cùng với suối Kênh Gà.
  • Động Thiên Hà - hang Bụt: động Thiên Hà nằm trong núi Tướng thuộc xã Sơn Hà, thuộc quần thể danh thắng Tràng An. Động đã được đưa vào khai thác du lịch từ tháng 10/2010. Hang Bụt là một danh thắng toạ lạc giữa lòng núi Tướng cách thành phố Ninh Bình 18 km, trong khu rừng đặc dụng Hoa Lư thuộc thôn Đồng Tâm, xã Sơn Hà. Hang Bụt hiện dài gần 500 m, lòng hang rất rộng và có nhiều nhũ đá với hình thù kỳ lạ.
  • Công viên động vật hoang dã quốc gia Việt Nam là dự án được xây dựng trên địa bàn 2 xã Kỳ PhúPhú Long với tổng diện tích khoảng 1.488 ha. Đây là công viên bảo tồn động vật hoang dã Quốc gia đầu tiên tại Việt Nam và được xây dựng, phát triển, hoạt động đạt tiêu chuẩn Quốc tế.
  • Quần thể danh thắng Tràng An có một phần diện tích nằm ở rìa phía đông nam của huyện, thuộc 2 xã Sơn Hà và Sơn Lai.

Các khu du lịch[sửa | sửa mã nguồn]

Hiện Nho Quan có 7 khu, điểm du lịch bao gồm: Vườn Quốc gia Cúc Phương; Tắm ngâm nước khoáng Cúc Phương; Khu du lịch nghỉ dưỡng Cucphuong Orion Resort; Khu du lịch sinh thái hồ Đồng Chương; Hang động Vân Trình, xã Thượng Hòa; Khu du lịch hang Bụt, xã Sơn Hà; Khu du lịch tâm linh Phủ Đồi Ngang, xã Phú Long.[2]

Số lượt khách tham quan du lịch năm 2010 và 3 tháng đầu năm 2011 là: 159.795 lượt người. Trong đó, số lượt khách lưu trú: 72.634 lượt người. Hoạt động du lịch có bước phát triển khá; số khách du lịch trong nước và quốc tế đến địa bàn tăng nhanh trong những năm gần đây.

Từ nay đến năm 2015, Nho Quan dự kiến tập trung thực hiện các dự án nâng cấp, hoàn chỉnh các tuyến đường giao thông phục vụ cho các tua du lịch; dự án tuyến hồ Yên Quang - đình Mống Lá (với sản phẩm du lịch là vui chơi bằng xe ngựa, du thuyền, câu cá); dự án du lịch đường sông Nho Quan - động Vân Trình bằng tàu thuỷ, kết hợp xây dựng khu công viên vui chơi thể thao, giải trí thị trấn Nho Quan; đầu tư nâng cấp các điểm di tích lịch sử khu căn cứ cách mạng Quỳnh Lưu, nâng cấp đền Phủ Đồi, quy hoạch phục vụ khách du lịch tâm linh; các dự án khách sạn 3 sao ở thị trấn Nho Quan, Rịa và khu du lịch tắm ngâm Cúc Phương.

Đặc sản Nho Quan[sửa | sửa mã nguồn]

  • Khoai lang Hoàng Long là loại cây đặc sản của tỉnh Ninh Bình nói chung và vùng Nho Quan - Gia Viễn bên bờ sông Hoàng Long nói riêng. Khoai Hoàng Long có thịt củ bở, màu vàng nhạt, bùi, ngọt và có mùi thơm đặc trưng. Hiện nay, Trung tâm Thực nghiệm Sinh học Nông nghiệp công nghệ cao thuộc Viện Di truyền nông nghiệp Việt Nam đã thử nghiệm và phục tráng thành công giống khoai lang Hoàng Long cho năng suất, chất lượng cao trên diện tích 3ha tại các xã Yên QuangPhú Sơn huyện Nho Quan.
  • Rượu cần Nho Quan là loại rượu không qua chưng cất lửa. Người ta dùng gạo nứt nếp xay nấu thành cơm trộn đều với men đem ủ vào trong ang hoặc vò sành từ 3 tháng trở lên mới đem ra uống. Khi sắp uống, đem đổ nước vào ang. Nước đầu bao giờ cũng ngon và ngọt, đổ nước tiếp, rượu sẽ nhạt dần. Uống rượu cần không dùng chén, mà phải có các cần rượu làm bằng thân các cây trúc được thông rỗng bên trong cắm vào ang rượu. Men rượu phải là vỏ cây mun cùng với củ giềng, củ gừng, lá ổi xanh theo tỷ lệ nhất định, đem giã vắt lấy nước rồi trộn với bột gạo nếp. Sau đó nặn thành bánh tròn bằng quả ổi nhỏ ủ vào trấu cho phồng lên, để khô khoảng 10 ngày mới dùng được. Rượu cần thường uống đông người, uống để chuyện trò, giao lưu tình cảm.
  • Bánh giầy bản Mường Nho Quan là món đặc sản của bà con dân tộc Mường ở bản Sau, bản Ao và bản Cả thuộc xã Kỳ Phú, huyện Nho Quan (Ninh Bình) thường dùng vào dịp Tết nguyên đán hoặc trong đám cưới. Nguyên liệu làm bánh là gạo nếp cái hoa vàng. Trước khi chế biến phải ngâm gạo và đồ xôi. Khi xôi chín nhừ, còn đang nóng, họ trút vào cối gỗ, dùng cây vầu tươi, thon chắc có đầu mật và phết một lớp lòng đỏ trứng gà để giã xôi. Khi xôi đã nhuyễn như bột, để sang một chiếc nia và chuyển sang nặn bánh. Khi làm công đoạn này, người nặn xoa qua lòng đỏ trứng gà vào lòng bàn tay để xôi khỏi dính vào. Khi làm bánh xong, phải để cho nguội rồi mới xếp ra đĩa để tránh bánh dính thành một khối. Mỗi mẻ bánh thường cần 4 kg gạo nếp, làm được 120 chiếc. Bánh khi ăn vừa có hương vị đặc trưng của gạo nếp, vừa có hương thơm của lòng đỏ trứng gà lưu lại qua dụng cụ chế biến. Một chiếc bánh ngon phải vừa bùi, vừa giòn và dẻo.
  • Xôi trứng kiến Nho Quan là đặc sản quý hiếm, trứng kiến sau khi thu được mang về bỏ hết kiến mẹ ra. Sau đó, dùng một chậu nước hơi ấm, đãi nhẹ cho trứng kiến thật sạch. Xong để ráo nước rồi ướp với bột canh, hành khô thái lát phi với mỡ gà vàng ươm, đổ trứng kiến vào đảo nhẹ tay cho chín tới. Lá chuối ngự hơ chín, gói trứng kiến vào trong. Gạo nếp hương vo đãi sạch, ngâm trước, đổ ra chờ ráo nước, cho gạo vào chõ xôi, đặt gói trứng kiến ở giữa. Đặt chõ lên bếp, nấu cho xôi chín, bắc ra, mở gói trứng kiến rắc đều lên trên, dùng đũa xới nhẹ cho thật đều, đơm lên đĩa ăn nóng. Xôi nếp dẻo thơm phưng phức; trứng kiến béo ngầy ngậy, tiếng trứng kiến vỡ lép, thoáng hơi mỡ gà, hành phi và hương thơm lá chuối ngự.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]