Ninh Bình (thành phố)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Ninh Bình
Địa lý
Trực thuộc tỉnh Ninh Bình
Vị trí Trung tâm của tỉnh Ninh Bình
Diện tích 48,36 km² (2007) [1][2]
Số xã/phường 11 phường, 3
Dân số
Dân số 130.517 người (2007) [1],[2];
110.541 người (2009) [3]
 - Thành thị 83,33 % (2009)[3]
 - Nông thôn 16,67 % (2009)[3]
Mật độ 2.700 người/km² (2007);
2.286 người/km² (2009)
Thành phần dân tộc Chủ yếu là người Kinh
Thông tin khác
Công nhận thành phố 2007 [1]
Xếp loại đô thị 3

Thành phố Ninh Bình là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học và du lịch của tỉnh Ninh Bình. Thành phố nằm cách thủ đô Hà Nội 93 km về phía nam, là một đầu mối giao thông quan trọng của hệ thống đường cao tốc Ninh Bình - Thanh Hóa, Ninh Bình - Cầu Giẽ và Ninh Bình - Hải Phòng - Hạ Long. Thành phố này cũng nằm ở vị trí giao điểm của quốc lộ 1A với 2 quốc lộ 10 và quốc lộ 38B đi qua các tỉnh vùng duyên hải Bắc Bộ. Theo quy hoạch đô thị Ninh Bình, thành phố Ninh Bình đang được xây dựng trở thành một trung tâm dịch vụ, du lịch cấp quốc gia và là đô thị đầu mối giao thông ở cửa ngõ của miền Bắc.[4][5]

Một góc thành phố Ninh Bình nhìn từ hồ Máy Xay

Mục lục

Hành chính [sửa]

Thành phố Ninh Bình có 4.836,49 ha và 130.517 nhân khẩu gồm 14 đơn vị hành chính trực thuộc, 11 phường: Vân Giang, Thanh Bình, Phúc Thành, Đông Thành, Tân Thành, Nam Bình, Bích Đào, Nam Thành, Ninh Phong, Ninh Khánh, Ninh Sơn và 3 xã: Ninh Nhất, Ninh Tiến, Ninh Phúc.

Điều kiện tự nhiên [sửa]

Thành phố Ninh Bình nằm cách Hà Nội 93 km theo quốc lộ 1A; phía bắc và phía tây giáp huyện Hoa Lư, phía nam và đông nam giáp huyện Yên Khánh, phía đông bắc giáp huyện Ý Yên (Nam Định). Khoảng cách từ trung tâm thành phố tới 7 huyện lỵ khác của tỉnh Ninh Bình đều dưới 30 km.

Nội đô thành phố Ninh Bình có địa hình tương đối bằng phẳng, chỉ có một số ngọn núi nhỏ như núi Ngọc Mỹ Nhân (cao 101 m), núi Non Nước, núi Kỳ Lân, núi chùa Sêu...

Thành phố Ninh Bình nằm ở hữu ngạn sông Đáy, chính giữa 2 cây cầu nối với Nam Định là ngã ba sông Vân đổ vào sông Đáy. Sông Đáy chảy bên hông có vai trò quan trọng trong việc thoát nước thành phố và tạo mỹ quan đô thị với 2 cầu Non Nước bê tông và cầu Ninh Bình bằng thép nối vào trung tâm thành phố. Trên sông có cảng Ninh Phúc và cảng Ninh Bình nối thông ra cửa biển. Sông Vân chảy xuyên qua thành phố nằm bên quốc lộ 1A và quốc lộ 10 nối từ sông Vạc vào sông Đáy. Sông Tràng An nối từ núi Kỳ Lân qua danh thắng Tràng An tới cố đô Hoa Lư. Sông Chanh và sông Sào Khê nối từ sông Hoàng Long chảy qua vùng ngoại thành phía tây thành phố rồi đổ vào sông Vạc.

Cảnh quan đô thị thành phố Ninh Bình - Khu đô thị Tân An thuộc địa bàn các phường Tân Thành và Ninh Khánh

Thành phố Ninh Bình còn có nhiều hồ nước ngọt như hồ Máy Xay, hồ Biển Bạch, hồ Cánh Diều, hồ Lâm Sản, hồ Cá Voi,...

Hạ tầng giao thông [sửa]

Đường Lương Văn Thăng ở Tp Ninh Bình là đoạn trùng của quốc lộ 10 và quốc lộ 38B

Nằm ở vị trí cửa ngõ miền Bắc, thành phố Ninh Bình đồng thời là một đầu mối giao thông quan trọng với hệ thống đường thủy, đường bộ và đường sắt phát triển:

Về đường bộ, thành phố Ninh Bình là đầu mối của 3 dự án đường cao tốc Việt Nam:

  • Dự án đường cao tốc Ninh Bình - Thanh Hóa;
  • Dự án đường cao tốc Ninh Bình - Hải Phòng - Quảng Ninh
  • Dự án đường cao tốc Ninh Bình - Cầu Giẽ.

Thành phố còn là điểm tụ của 3 quốc lộ sau:

Ga Ninh Bình và bến xe khách Ninh Bình đều nằm ở phường Thanh Bình thuộc trung tâm thành phố.

Về giao thông thuỷ, thành phố có cảng Ninh Phúc hiện là cảng sông có quy mô lớn nhất miền Bắc đồng thời là một trong những cảng nội địa lớn nhất Việt Nam. Cảng đảm bảo nhận tàu cỡ 3000 DWT cập bến, công suất đạt 2,5 triệu tấn/năm. Cảng nằm dọc bờ hữu sông Đáy thuộc các xã Ninh Phúc (thành phố Ninh Bình) và Khánh Phú, Khánh Hòa (Yên Khánh, Ninh Bình). Cảng Ninh Phúc nằm ở bờ trái sông Đáy, đảm bảo công tác vận tải đường thủy các tuyến giao thông đường thủy Cửa Đáy - Ninh Bình, Ninh Bình - Hà Nội, Ninh Bình - Nam Định - Hải Phòng - Quảng Ninh, Ninh Bình - Thanh Hóa.

Gần Cảng Ninh Phúc là cảng Ninh Bình có công suất đạt 1,6 triệu tấn/năm, đảm bảo cho tàu biển trên 3.000 DWT và 1.000 DWT ra vào thuận lợi. 2 cảng sông này đều nằm trong danh sách cảng sông được ưu tiên đầu tư xây dựng.

Lịch sử, văn hoá [sửa]

Dục Thúy Sơn - Núi thơ ở Tp Ninh Bình

Có thể gọi thành phố Ninh Bình với mỹ từ là thành phố ngã ba. Thành phố ngã ba sông với các ngã ba tạo ra từ 3 sông Hoàng Long, sông Vân, sông Sắt đổ vào sông Đáy. Thành phố ngã ba giao thông với hệ thống 3 Quốc lộ 1A, quốc lộ 10, quốc lộ 38B và 3 tuyến cao tốc có điểm nút tại đây. Thành phố ngã ba khu vực gồm 3 khu vực kinh tế : vùng duyên hải Bắc Bộ - vùng Hà Nội – duyên hải Trung Bộ và 3 khu vực địa lý – văn hóa: Tây Bắc – Châu thổ sông Hồng – Bắc Trung Bộ

Thành phố Ninh Bình được hình thành ở cửa nước ngã ba sông, nơi hợp lưu của sông Vân vào sông Đáy. Thế kỷ 15, đời Hồng Đức, nhà Hậu Lê, nơi đây đã trở thành thủ phủ của trấn Sơn Nam với việc trấn lỵ được đóng tại Vân Sàng, tức vùng đất gần chợ Rồng bây giờ. Xứ Sơn Nam rộng lớn khi ấy gồm 11 phủ, 42 huyện[6], thuộc các tỉnh Hà Nam, Nam Định, Thái Bình, Hưng Yên và Ninh Bình ngày nay.

Từ xa xưa, ngã ba sông Vân hợp vào sông Đáy đã hình thành những chợ Cá và bến Nứa. Cùng với ưu thế giao thông thuận lợi do vị trí án ngữ giao điểm của những trục đường chính, các chợ Cá này đã phát triển thành một trung tâm kinh tế, chính trị và văn hoá lớn ở phía nam vùng châu thổ sông Hồng.[7]. Nét văn hoá thành phố chịu ảnh hưởng từ nền văn minh châu thổ sông Hồng. Vị trí địa lý của vùng đất giáp với 3 vùng miền cũng ảnh hưởng đến đặc trưng văn hóa của thành phố, đó là nền văn hóa hợp lưu, hội tụ từ các vùng.

Năm 1873, Pháp chiếm Ninh Bình, nơi đây được xây dựng trở thành một đô thị ở vùng cửa ngõ miền Bắc với nhiều công trình kiến trúc như thành Ninh Bình, cầu Lim, phố Nhà thờ, chợ Rồng. Sau này, người dân ủng hộ chiến dịch “vườn không nhà trống” nên đã phá bỏ nhiều công trình đô thị đó. Chính vì thế mà thành phố Ninh Bình hiện là thành phố trẻ, có cảnh quan mang dáng dấp một đô thị mới.

Năm 1945, Thành phố Ninh Bình là một thị trấn với diện tích 2.5 km² dân số 5.000 người. Năm 1977 là thị trấn thuộc huyện Hoa Lư, tới năm 1997 thị xã tiếp tục được mở rộng với dân số là 62.187 người, diện tích 11,6 km². Năm 2004 thị xã Ninh Bình có diện tích 4.674,8 ha, dân số 102.539 người. Đầu năm 2007, khi trở thành thành phố, Ninh Bình có 4.836,49 ha diện tích tự nhiên và 130.517 người.

Vùng đất này gắn với nhiều huyền thoại. Sông Vân còn gọi là Vân Sàng, gắn với truyền thuyết về Lê Hoàn khi thắng Tống trở về, Dương Vân Nga đã đem một đoàn cung nữ ra đón và mở tiệc giao hoan với nhà vua ở trên dòng sông.[8] Cái tên Vân Sàng (giường mây) đã ra đời từ đó. Ngày nay, tên tuổi của hai danh nhân được đặt cho hai đường phố ven sông này. Ở cửa ngõ phía đông thành phố Ninh Bìnhnúi Non Nước, về đời Trần, Trương Hán Siêu thường lên chơi núi này, mới đổi thành Dục Thúy Sơn. Đây là một thắng cảnh, xưa gần cửa biển, có sông Vân, sông Đáy uốn quanh, là cảnh đẹp nên thơ, rất hữu tình. Núi Thuý còn là đề tài của các thi nhân xưa và nay gắn với lịch sử hình thành vùng đất Ninh Bình, núi Thúy -sông Vân trở thành hình ảnh biểu tượng độc đáo đặc trưng của thành phố Ninh Bình.

Kiến trúc - Đô thị [sửa]

Một góc thành phố Ninh Bình
Đảo núi Kỳ Lân trên sông Tràng An

Trung tâm hình học của thành phố ở ngã 3 giao lộ giữa quốc lộ 1Aquốc lộ 10 với hai phường Thanh Bình và Vân Giang được hình thành khá sớm bên sông Vân. Từ vị trí này thành phố phát triển đô thị theo các hướng:

  • Phía đông bắc thành phố (thuộc phường Đông Thành, Ninh Khánh) chủ yếu là các khu trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa, thể thao, dịch vụ của thành phố và của tỉnh. Đây cũng là khu đô thị hóa sớm của thành phố.
  • Phía tây thành phố (phường Nam Thành, Phúc Thành) là các khu dân dụng, trường học, đại học Hoa Lư, 6 bệnh viện tuyến tỉnh như Bệnh viện đa khoa Ninh BìnhBệnh viện Quân y 5, sân vận động Ninh Bình và khu dân cư.
  • Phía tây bắc thành phố hiện đang phát triển xây dựng khu đô thị Tân An, công viên văn hóa Tràng An, các khu nhà vườn, khu dịch vụ du lịch.
  • Phía nam chiếm diện tích lớn là đất nông nghiệp của làng rau sạch Ninh Sơn, làng hoa Ninh Phúc.
  • Phía đông nam thành phố là cảng Ninh Phúc và các khu công nghiệp Khánh Phú, KCN Phúc Sơn.

Các đường phố lớn của thành phố Ninh Bình là Đinh Tiên Hoàng, Đường 30/6,đường Nguyễn Huệ , Lê Đại Hành, Tràng An, Kênh Đô Thiên, Trần Hưng Đạo và Nguyễn Công Trứ.

Đường Đinh Tiên Hoàng đi qua trục trung tâm thành phố, một phần phía nam của nó cùng với các đường Lương Văn Thăng, Lê Đại Hành và đường Nguyễn Công Trứ thực chất là quốc lộ 10 hướng về vùng đất mở Kim Sơn; Đường Lương Văn Thăng còn là quốc lộ 38B đoạn qua trung tâm thành phố.

Đường Tràng An dẫn vào cố đô Hoa Lư; đường Trần Hưng Đạo, đường 30 tháng 6 và đường Nguyễn Huệ là đoạn quốc lộ 1A; có hai đường vành đai của thành phố là Nguyễn Minh Không và Trần Nhân Tông...

Với vị trí nằm gần các tuyến điểm du lịch, giao thông tương đối thuận tiện đồng thời việc hình thành nhiều công trình du lịch và khu dịch vụ mới, thành phố Ninh Bình mang đặc trưng của một thành phố du lịch.

Kinh tế [sửa]

Năm 2010, thành phố Ninh Bình đã đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế 18,2%; tổng thu ngân sách trên địa bàn đạt 900 tỷ đồng, tăng gấp 5 lần năm 2005.[9] Nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội những năm tiếp theo chỉ rõ: thành phố tập trung cao cho công tác quản lý đô thị, triển khai thực hiện quy hoạch điều chỉnh thành phố đến năm 2020, định hướng đến năm 2030, đáp ứng tiêu chí đô thị loại II vào năm 2015, phấn đấu đạt đô thị loại I và thành phố du lịch trước năm 2025, tạo ấn tượng tốt đẹp của du khách khi về tham quan thành phố Ninh Bình.[10]

Thương mại, du lịch [sửa]

Trong quy hoạch phát triển kinh tế vùng duyên hải Bắc Bộ, thành phố Ninh Bình là một đầu mối thương mại, dịch vụ ở phía nam của vùng. Thành phố phát triển mạnh các dịch vụ lưu trú, điều hành, phân phối khách tham quan đi các khu du lịch lớn ở khu vực.

Ninh Bình cũng là đô thị giàu tiềm năng du lịch văn hoá, giải trí, ẩm thực, hội nghị và thể thao… Nhà thi đấu thể thao tỉnh và sân vận động Ninh Bình thường diễn ra những sự kiện của tỉnh và khu vực.

Công nghiệp [sửa]

Nằm ở vị trí khá thuận lợi về giao thông thuỷ, sắt, bộ. Thành phố Ninh Bình có đủ điều kiện để phát triển công nghiệp lâu dài. Hiện thành phố có 2 khu công nghiệp là khu công nghiệp Ninh Phúc - Khánh Phú và khu công nghiệp Phúc Sơn.

Một số doanh nghiệp và nhà máy công nghiệp đem lại nguồn thu lớn là Tập đoàn Xuân Thành Ninh Bình, Doanh nghiệp xây dựng Xuân Trường, Nhà máy nhiệt điện Ninh Bìnhnhà máy đạm Ninh Bình.

Nông nghiệp [sửa]

Đất nông nghiệp Ninh Bình chủ yếu phục vụ cho quá trình đô thị hoá thành phố. Ngoài ra, các vùng sản xuất chuyên canh hàng hoá được quy hoạch như vùng rau sạch Ninh Sơn, làng hoa Ninh Phúc. Thành phố cũng phát triển mạnh nghề thủ công truyền thống ở các xã ven đô như: nghề mộc Phúc Lộc, trồng cây cảnh và đá mỹ nghệ,...

Du lịch [sửa]

Khu du lịch Tràng An
Núi Kỳ Lân trên sông Tràng An
Đài tưởng niệm các liệt sỹ Ninh Bình
Bảo tàng tỉnh Ninh Bình

Thành phố Ninh Bình có nhiều danh thắng và di tích nổi tiếng như khu di tích núi Non Nước; danh thắng núi Kỳ Lân, công viên văn hóa Tràng An; hay khu du lịch hang động Tràng An được coi là điểm nhấn để phát triển du lịch Ninh Bình.

  • Núi Non Nước là một ngọn núi nằm ngay trên ngã ba sông Vân với sông Đáy, là một tiền đồn nằm ở cửa ngõ phía đông thành phố Ninh Bình. Lối lên đỉnh Non Nước qua 72 bậc gạch đá. Đỉnh núi tương đối bằng phẳng, có lầu đón gió để nghỉ. Trên núi có hàng trăm bài thơ của các tao nhân mặc khách. Bên núi có chùa Non Nước và có đền thờ danh sĩ Trương Hán Siêu đời Trần. Bảo tàng Ninh Bình nằm ở phía nam công viên Thúy Sơn[11], là nơi tham quan tìm hiểu biết lịch sử dựng nước và giữ nước của tỉnh Ninh Bình.
  • Núi Kỳ Lân nằm ở vị trí trung tâm thành phố Ninh Bình thuộc địa phận phường Tân Thành, cạnh quốc lộ 1A và đường tới các khu du lịch Hoa Lư - Tràng An. Núi tên là Kỳ Lân vì có hình tượng đầu con lân nhìn về phía Bắc. Núi cao trên 50 m và là một vọng gác có thể quan sát cảnh quan đô thị thành phố Ninh Bình
  • Hồ Máy Xay nằm ở gần chợ Rồng và công viên núi Thúy, đường Võ Thị Sáu ven bờ hồ là một trung tâm ẩm thực lớn của thành phố, tại đây có nhà máy bia Ninh Bình. Hồ Lâm sản là một hồ nước đã được kè mới nằm bên quốc lộ 1A.
  • Làng hoa Ninh Phúc và Ninh Sơn cung cấp các loài hoa và rau sạch, Làng nghề mộc Phúc Lộc đều ở ngoại ô phía nam thành phố.
  • Các công trình kiến trúc: Chợ Rồng Ninh Bình là chợ cấp 1 quốc gia, nằm ở bên sông Vân, Quảng trường Đinh Tiên Hoàng đế ở trung tâm thành phố, nhà thi đấu Ninh Bình, cầu Ninh Bình, cầu Non Nước, cảng Ninh Phúc...
  • Các di tích khác: 2 ngôi chùa được xếp hạng di tích quốc gia là chùa Đẩu Long thuộc phường Tân Thành, chùa A Nậu thuộc phường Ninh Khánh, là ngôi chùa cổ do vua Trần Thái Tông sáng lập khi ông về ẩn náu tại hành cung Vũ Lâm. Đây cũng là di tích văn hóa thu hút nhiều nhà khảo cổ học đến sưu tầm và nghiên cứu[12] Núi Ngọc Mỹ Nhân là ngọn núi đứng từ đằng xa có hình cô gái đẹp nằm giữa thanh thiên trời đất, núi còn gắn với truyền thuyết Cao Biền cưỡi diều đi dò phá long mạch nước Nam bị một đạo sĩ do thần Thiên Tôn hóa thân dùng tên bắn, diều gãy cánh rơi xuống hòn núi này, từ đó hòn núi mang tên là núi Cánh Diều.

Thành phố cũng là nơi hội tụ, phát triển mạnh các đặc sản Ninh Bình, ẩm thực phố đi bộ, phố đêm như cơm cháy Ninh Bình, các đặc sản từ thịt dê, rượu Kim Sơn, dứa Đồng Giao, bún mọc Quang Thiện, miến lươn v.v. 4 câu thơ khi nhắc tới thành phố Ninh Bình:

Rượu ngon cơm cháy thịt dê
Ninh Bình chào đón khách về tham quan
Đẹp thay non nước Tràng An
Hạ Long trên cạn, đại ngàn Cúc Phương

Ngoài vị trí hội tụ giao thông, Thành phố Ninh Bình còn có lợi thế nằm ở vị trí gần các khu, tuyến, cụm điểm du lịch:

Biểu tượng du lịch của thành phố Ninh Bình là hình ảnh "núi Thuý, sông Vân". Thành phố có định hướng phát triển trở thành một trung tâm du lịch lớn, nhiều khu vui chơi giải trí được xây dựng để phát triển loại hình du lịch lưu trú, hội thảo và mua sắm.

Thành phố Hoa Lư [sửa]

Theo điều chỉnh quy hoạch mở rộng thành phố Ninh Bình đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 diễn ra ngày 16/2/2011 thì thành phố Ninh Bình sẽ trở thành thành phố Hoa Lư với diện tích 34.000 ha (hiện tại gồm thành phố Ninh Bình, thị xã Tam Điệp, huyện Hoa Lư và các xã Gia Sinh, Gia Tân, Gia Xuân, Gia Tiến, Gia Thanh, Gia Trấn của huyện Gia Viễn; Các xã Khánh Phú, Khánh Hoà của huyện Yên Khánh; Xã Mai Sơn của huyện Yên Mô; toàn bộ khu du lịch Tràng An mới) để trở thành đô thị loại I.

Tuy nhiên, đến ngày 8/11/2011 phương án mở rộng thành phố đã thay đổi với tổng diện tích tự nhiện là 21.124 ha bằng 15% diện tích tự nhiên toàn tỉnh, dân số 301.278 người với 30 đơn vị hành chính. Theo quy hoạch TP Ninh Bình mới sẽ bao gồm: Toàn bộ TP Ninh Bình và Hoa Lư hiện tại; Xã Gia Sinh của Gia Viễn; Xã Sơn Lai và một phần diện tích của xã Sơn Hà của Nho Quan; Một phần diện tích của xã Yên Sơn và phường Tân Bình thuộc TX Tam Điệp; Xã Mai Sơn của Yên Mô; Xã Khánh Hoà, Khánh Phú của Yên Khánh. Gần như thành phố Ninh Bình nằm trong ranh giới của 3 con sông: sông Đáy ở phía đông, sông Hoàng Long ở phía bắc, sông Chim và sông Bến Đang ở phía tây.

Theo quy hoạch mới này thì thành phố Hoa Lư sẽ rộng hơn 4 lần thành phố Ninh Bình hiện tại, là thành phố ngã ba: ngã ba giao thông, ngã ba sông và ngã ba khu vực; trở thành một đầu mối giao thông quan trọng với các tuyến đường quốc lộ 1A, 10, 38B, cao tốc và đường sắt Bắc - Nam và là đô thị du lịch quốc gia với các khu du lịch lớn như: khu du lịch Tràng An, khu văn hóa tâm linh núi chùa Bái Đính, Quần thể di tích Cố đô Hoa Lư, khu du lịch Tam Cốc - Bích Động và các tuyến điểm du lịch khác như núi Non Nước, công viên văn hóa Tràng An, quảng trường Đinh Tiên Hoàng Đế, các di tích Hoa Lư tứ trấn, động Thiên Hà, hang Bụt...

Hình ảnh [sửa]

đường vào Tràng An
Khách sạn Non Nước
đường bắc hồ Kỳ Lân
Cầu Ninh Bình trên sông Đáy
Nhà thi đấu thể dục thể thao tỉnh Ninh Bình


Liên kết ngoài [sửa]

Chú thích [sửa]


Việt Nam Các đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Ninh Bình, Việt Nam
Thành phố (1): Ninh Bình
Thị xã (1): Tam Điệp
Huyện (6): Gia Viễn | Hoa Lư | Kim Sơn | Nho Quan | Yên Khánh | Yên Mô