Tam Điệp

Xin xem các mục từ khác có tên tương tự ở Tam Điệp (định hướng).

Tam Điệp
Tam Điệp
Địa lý
Trực thuộc tỉnh	Ninh Bình
Vị trí	phía nam của tỉnh Ninh Bình
Diện tích	110,9 km²
Số xã/phường	5 phường, 4 xã
Dân số
Dân số	55.021 người (2009)
- Thành thị	62,59 % (2009)
- Nông thôn	37,41 % (2009)
Thành phần dân tộc	Chủ yếu là người Kinh
Thông tin khác
Điện thoại trụ sở	84.30.3864016
Website	http://tamdiep.gov.vn
Xếp loại đô thị	3

Nhà văn hóa thị xã Tam Điệp

Tam Điệp là đô thị miền núi phía nam của tỉnh Ninh Bình. Đây là một thị xã công nghiệp nằm ở vị trí cửa ngõ miền Bắc Việt Nam, có vai trò là trung tâm vùng Nam Bắc Bộ. Tam Điệp là một địa danh cổ, có nhiều di chỉ khảo cổ học và cũng là vùng đất có vị trí quan trọng về quân sự qua các thời kỳ.

Tam Điệp hiện là đô thị loại III, và hướng tới thành lập thành phố Tam Điệp. Theo quy hoạch đô thị tỉnh Ninh Bình đến năm 2020, thị xã Tam Điệp sẽ trở thành đô thị loại II vào những năm tới.

Hành chính

Thị xã Tam Điệp có diện tích 110,9 km² với dân số 55.021 người (thống kê 2009) gồm

• 5 phường: Bắc Sơn, Nam Sơn, Trung Sơn, Tây Sơn, Tân Bình,
• 4 xã: Quang Sơn, Yên Bình, Yên Sơn, Đông Sơn.

Địa giới hành chính:

• phía đông bắc giáp huyện Hoa Lư, Ninh Bình
• phía đông nam giáp huyện Yên Mô, Ninh Bình
• phía tây nam giáp thị xã Bỉm Sơn và các huyện Hà Trung, Thạch Thành của tỉnh Thanh Hoá.
• phía tây bắc giáp huyện Nho Quan, Ninh Bình.

Thị xã Tam Điệp được thành lập ngày 17/12/1982, trên cơ sở thị trấn Tam Điệp và 2 xã Yên Bình, Yên Sơn tách từ huyện Tam Điệp. Khi đó thị xã gồm 3 phường: Bắc Sơn, Nam Sơn, Trung Sơn, và 4 xã: Quang Sơn, Yên Bình, Yên Sơn, Đông Sơn. Trước đó, thị trấn Tam Điệp được thành lập ngày 23/2/1974 trên cơ sở thị trấn nông trường Đồng Giao thuộc huyện Yên Mô và nông trường Tam Điệp. Ngày 27/4/1977, thị trấn Tam Điệp trở thành huyện lị huyện Tam Điệp được thành lập do sáp nhập huyện Yên Mô và 10 xã của huyện Yên Khánh (Khánh Hòa, Khánh Phú, Khánh An, Khánh Cư, Khánh Vân, Khánh Ninh, Khánh Hải, Khánh Lợi, Khánh Tiên, Khánh Thiện). Từ đó, huyện Tam Điệp có 1 thị trấn Tam Điệp và 26 xã: Yên Bình, Yên Sơn, Khánh Thượng, Khánh Dương, Khánh Thịnh, Yên Thắng, Yên Hòa, Yên Phong, Yên Từ, Yên Thành, Yên Mỹ, Yên Nhân, Yên Mạc, Yên Lâm, Yên Thái, Yên Đồng, Khánh Hòa, Khánh Phú, Khánh An, Khánh Cư, Khánh Vân, Khánh Ninh, Khánh Hải, Khánh Lợi, Khánh Tiên, Khánh Thiện.

Thị xã Tam Điệp nằm trên trục Quốc lộ 1A (đoạn chạy qua đây dài 12 km), là nơi tiếp giáp giữa vùng Bắc Trung Bộ và phía nam đồng bằng Bắc Bộ, cách Thủ đô Hà Nội 105 km về phía nam, cách thành phố Ninh Bình 12 km. Từ thị xã còn có Quốc lộ 12B đi từ vùng biển Kim Sơn qua Nho Quan và Hòa Bình. Đường sắt Bắc-Nam đoạn chạy qua đây dài 12 km với 2 ga: Ghềnh và Đồng Giao.

Lịch sử

Tam Điệp là một vùng đất cổ, những dấu tích người tiền sử ở dãy núi Tam Điệp cho thấy từ xa xưa nơi đây đã là một cái nôi của loài người. Tam Điệp nằm ở vùng giao thoa giữa các khu vực: Tây Bắc, đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ. Đặc điểm đó đã tạo ra một nền văn hóa tương đối năng động, mang đặc trưng khác biệt trên nền tảng văn minh châu thổ sông Hồng. Đây là vùng đất phù sa cổ ven chân núi có con người cư trú từ rất sớm. Các nhà khảo cổ học đã phát hiện trầm tích có xương răng đười ươi và các động vật trên cạn ở Núi Ba thuộc sơ kỳ đồ đá cũ và một số hang động ở Tam Điệp có di chỉ cư trú của con người thời văn hoá Hoà Bình.

Về mặt quân sự, Tam Điệp giữ một vị trí quan trọng vì đèo Ba Dội nằm trong dãy Tam Điệp là một cửa giao thông hiểm yếu giữa Ninh Bình và Thanh Hóa, dùng đường bộ từ Thăng Long vào Thanh Hóa hay từ Đàng Trong ra Đàng Ngoài, đều phải vượt đèo này. Hiện tại, nơi đây là đại bản doanh của Quân đoàn 1 - Binh đoàn Quyết Thắng, là một trong bốn binh đoàn chủ lực của quân đội nhân dân Việt Nam. Ngoài ra còn đơn vị quân đội khác đóng quân trên địa bàn thị xã là Lữ đoàn 279 - Quân khu 3 ở phường Nam Sơn.

Thời thuộc nhà Hán, đèo Tam Điệp được gọi là Cửu Chân Quan, là cửa ải giữa quận Cửu Chân và quận Giao Chỉ. Sau khi cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng thất bại, căn cứ Cấm Khê mất, một số nghĩa quân lui xuống vùng Tam Điệp - Thần Phù để tiếp tục cuộc chiến đấu. Đầu thế kỷ 10, Dương Đình Nghệ và Ngô Quyền đã dựa vào sự hiểm trở của Tam Điệp để xây dựng và bảo vệ lực lượng ở Thanh Hóa, rồi tiến ra đánh bại quân xâm lược Nam Hán ở thành Đại La và sông Bạch Đằng. Trong cuộc kháng chiến chống quân Mông- Nguyên, triều đình nhà Trần đã sử dụng bức trường thành Tam Điệp để bảo vệ hậu phương Ái Châu - Diễn Châu và làm chỗ dựa cho căn cứ Thiên Trường - Trường Yên. Năm 1527, nhà Mạc thay nhà Hậu Lê. Nhà Mạc tách lấy hai phủ Trường Yên và Thiên Quan của thừa tuyên Sơn Nam làm Thanh Hoa ngoại trấn. Vì lúc ấy, nhà Mạc chiếm giữ từ dãy núi Tam Điệp trở ra Bắc để chống lại nhà Hậu Lê. Vua Lê Trang Tông đã đắp lũy ở Tam Điệp để chống quân Mạc.

Vùng đất Tam Điệp là phòng tuyến kháng chiến của triều đại Tây Sơn thế kỷ 17, mảnh đất gắn với tên tuổi của anh hùng Quang Trung trong sự nghiệp giải phóng Thăng Long. Do ở vào vị trí chiến lược ra Bắc vào Nam, vùng đất này đã chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử oai hùng của dân tộc mà dấu tích lịch sử còn để lại trong các địa danh và di tích. Hệ thống các di tích lịch sử - văn hóa ở Tam Điệp gắn liền với tín ngưỡng thờ phụng vua Quang Trung.

Cũng như các vùng miền núi Ninh Bình, Dãy núi đá vôi ở Tam Điệp tạo ra nhiều hang động kỳ thú như: động Trà Tu, động Tam Giao. Một yếu tố khác vô cùng quan trọng, góp phần không nhỏ làm nên diện mạo đa dạng, phong phú của văn hoá Ninh Bình, đó là sự lưu lại dấu ấn văn hoá của các tao nhân mặc khách khi qua vùng sơn thanh thuỷ tú này. Các đế vương, công hầu, khanh tướng, danh nhân văn hoá lớn về đây, xếp gương, đề bút, sông núi hoá thành thi ca như bài "Cửu Chân Quan" của Ngô Thì Sĩ và tấm bia khắc bài thơ “Quá Tam Điệp sơn” của vua Thiệu Trị làm năm 1842 khi đi tuần du qua núi Tam Điệp... Nhân cách bác học và phẩm cách văn hoá lớn của các danh nhân đó đã thấm đẫm vào tầng văn hoá địa phương, được nhân dân tiếp thụ, sáng tạo, làm giàu thêm sắc thái văn hoá Ninh Bình.

Kinh tế

Nhà máy xi măng Tam Điệp

Sau 30 năm kể từ ngày thành lập, Tam Điệp đã trở thành đô thị công nghiệp loại III với 2 Khu công nghiệp Tam Điệp 1 và KCN Tam Điệp 2, 10 nhà máy công nghiệp tập trung, 184 doanh nghiệp và cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp… Tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm từ 19 - 25% và đang có sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ theo hướng tăng tỷ trọng ngành công nghiệp - xây dựng (75%), dịch vụ (21%), nông nghiệp (4%).

Tam Điệp là đô thị công nghiệp theo quy hoạch của Ninh Bình. Hiện GDP bình quân đầu người thị xã khoảng 1400 USD năm 2011. Kinh tế 2 năm 2010, 2011 có tốc độ tăng trưởng cao, hiện là Đô thị loại III và đang hướng tới thành lập thành phố Tam Điệp trước năm 2015.Ngày 17/12/2012 Tap Điệp tròn 30 năm và ngày này cũng công bố việc nâng cấp Thị xã Tam Điệp lên thành Thành phố Tam Điệp, Thành phố trực thuộc tỉnh.

Thị xã Tam Điệp còn là một điểm đến của du khách với nhiều dự án: khu liên hợp du lịch sân golf 54 lỗ sân golf Hoàng Gia, khu du lịch Đồi Dù, khu du lịch sinh thái hồ Yên Thắng…

Công nghiệp

Tiềm năng - thế mạnh

Công nghiệp Tam Điệp nổi bật với ngành công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng và chế biến nông sản. Với lợi thế so sánh về tài nguyên khoáng sản như đá vôi, đôlômit, đất sét, than bùn... và năng lực sản xuất của các chủ thể kinh tế hiện tại như các nhà máy xi măng Hướng Dương, Tam Điệp, The Vissai, Công ty cổ phần bê tông thép Ninh Bình ... , Tam Điệp có lợi thế khá lớn về sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng với các sản phẩm như: xi măng, gạch gói, thép xây dựng, bê tông đúc sẵn...

Thị xã Tam Điệp thuộc miền núi, nơi có trữ lượng đá vôi lớn rất tốt cho công nghiệp xi măng và vật liệu xây dựng, hiện tại thị xã có khu công nghiệp Tam Điệp 1 với diện tích 450 ha đã hoạt động và khu công nghiệp Tam Điệp 2. Năm 2010, giá trị sản xuất công nghiệp của Tam Điệp ước đạt 3.558 tỷ đồng, tăng 54% so với năm 2005, giá trị sản xuất công nghiệp ngoài quốc doanh tăng tới 266%. Tam Điệp phấn đấu đến năm 2015, giá trị sản xuất công nghiệp - xây dựng đạt 8.970 tỷ đồng, Tổng giá trị sản xuất đạt trên 12.000 tỉ đồng, đưa tỷ trọng công nghiệp - xây dựng chiếm 70% trong cơ cấu kinh tế của toàn thị xã.

Công nghiệp vật liệu xây dựng

Công nghiệp vật liệu xây dựng là ngành kinh tế nổi trội của Tam Điệp, đặc biệt là công nghiệp sản xuất xi măng. Trên địa bàn thị xã có các cơ sở sản xuất lớn như:

• Nhà máy xi măng Tam Điệp thuộc Công ty xi măng Tam Điệp là thành viên của Tổng Công ty công nghiệp xi măng Việt Nam được xây dựng trên địa bàn xã Quang Sơn, cách thủ đô Hà Nội 100 km về phía nam, cách quốc lộ 1A 1,5 km về phía tây. Nhà máy xi măng Tam điệp có công xuất 1,4 triệu tấn Cliker/năm, sản phẩm của nhà máy bao gồm Xi măng PC50, PCB40, PCB30 và Cliker Pcp40, Pcp50.
• Nhà máy xi măng Hướng Dương công suất 2 tiệu tấn 1 năm thuộc Công ty cổ phần xi măng Hướng Dương là doanh nghiệp tư nhân có trụ sở và dây chuyền sản xuất nằm trên diện tích 27 ha thuộc địa bàn phường Nam Sơn.
• Nhà máy cán thép Tam Điệp công xuất 36 vạn tấn/năm.
• Khu công nghiệp Tam Điệp: nhà máy giày da xuất khẩu, Nhà máy may mặc phonix, Nhà máy sản xuất dụng cụ Y tế, Nhà máy gạch vườn chanh, Nhà máy gạch Tam Điệp...
• Các doanh nghiệp khác: Công ty sản xuất vật liệu giao thông 529, Doanh nghiệp tư nhân Việt Thắng, Công ty khí công nghiệp, Công ty vật liệu nổ Công nghiệp, Xí nghiệp Bê tông Bưu điện 3.

Công nghiệp chế biến thực phẩm

• Nhà máy chế biến rau quả xuất khẩu của Công ty thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao với công suất 10.000 tấn sản phẩm/năm, dây chuyền nước hoa quả cô đặc 5.000 tấn/năm;

Dịch vụ

• Tam Điệp có các chợ sau là được xếp hạng chợ loại 2, 3 ở Ninh Bình: Chợ Bắc Sơn, Chợ Chiều, Chợ Đền Dâu, Chợ Đồng Giao, Chợ Đồng Sơn, Chợ Quang Sỏi.
• Hệ thống các siêu thị phát triển khá đồng bộ như: Siêu thị Viettel, Siêu thị Thế Giới Di Động, Siêu thị Điện Máy Long Việt, Siêu thị Điện Máy Thành Đồng, Siêu thị mini Tam Điệp, Siêu thị Đông Thành Plaza II, Ga ra sửa chữa ô tô HASCO.
• Hệ thống Ngân Hàng: Ngân Hàng Công Thương Tam Điệp Vietinbank; Ngân Hàng Nông Nghiệp Tam Điệp AgriBank; Ngân Hàng Đầu Tư và Phát Triển VN BIDV; Ngân Hàng Quân Đội MB; Ngân Hàng Dầu Khí Toàn Cầu GPBank; Ngân Hàng Chính sách xã Hội VN
• Hệ thống ATM: Vietinbank (số 5 tổ 9 Đường Ngô Thì Nhậm; Cổng CS1 Trường CĐ Việt Xô; Cây Xăng Lạnh Đông; Nhà máy xi măng Tam Điệp; Nhà máy giày da xuất khẩu) - AgriBank (Đường đôi trung tâm; đền Dâu) - BIDV (Đường Trần Phú; Đường Hàng Bàng) - MB (Khách sạn Xanh) - TECHCOMBANK (Cây xăng Lạnh Đông).

Nông lâm nghiệp

Nông trường Đồng Giao

Thị xã có diện tích lớn đất Feralit đỏ, vàng thích hợp trồng cây công nghiệp và ăn quả. Nông trường Đồng Giao là doanh nghiệp nhà nước đóng tại địa bàn có nhiệm vụ sản xuất và chế biến nông sản. Sản phẩm đặc trưng của Công ty Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao trồng trọt và chế biến các loại rau quả đóng hộp và rau quả tươi phục vụ nhu cầu tiêu dùng nội địa và xuất khẩu như dứa Đồng Giao, lạc, vải, ngô, đu đủ, la, ớt...

Tam Điệp cũng có làng nghề trồng đào Đông Sơn nổi tiếng với thương hiệu đào phai Tam Điệp cung cấp cho thị trường miền Bắc và Bắc Trung Bộ.

Y tế - Giáo dục

Trên địa bàn Tam Điệp có 8 trường Tiểu học, 7 Trường Trung học cơ sở, 2 Trường Trung hoc phổ thông, 1 trường Bổ túc, 2 Trường Trung cấp, 2 Trường Cao đẳng:

• Trường Cao đẳng nghề Cơ điện Xây dựng Tam Điệp (Dự kiến nâng cấp lên Trường Đại học vào năm 2015)
• Trường Cao đẳng nghề Cơ giới Ninh Bình (Dự kiến nâng cấp lên Trường Đại học vào năm 2015)
• 2 Trường Trung Cấp Nghề số 13 Bộ Quốc Phòng và Trường Trung Cấp Nghề số 14 Bộ Quốc Phòng
• Trường THPT Nguyễn Huệ, Ninh Bình - được thành lập năm 1980, là trường Trung hoc phổ thông đạt chuẩn Quốc gia đầu tiên của Ninh Bình. Hàng năm có 100% học sinh đỗ tốt nghiệp, 2009 đứng Top 100 trường Trung hoc phổ thông toàn Quốc. Là lá cờ đầu trong khối Trung hoc phổ thông của cả tỉnh, chỉ đứng sau trường chuyên Lương Văn Tụy. Trường Trung hoc phổ thông Ngô Thì Nhậm - là Trường Trung hoc phổ thông thứ 2 của thị xã, sau trường Nguyễn Huệ

Thị xã có tất cả 4 Bệnh viện và 9 trung tâm y tế xã phường và hàng chục các phòng khám, điểm khám chữa bệnh khác.

• Bệnh viện Đa khoa thị xã Tam Điệp (tổ 10 Phường Bắc Sơn)
• Bệnh viện Quân Y 145 (Dốc Diện, Phường Trung Sơn)
• Bệnh viện Điều dưỡng Ninh Bình (phường Tân Bình)
• Bệnh viện Chỉnh hình Tam Điệp (Tổ 2, phường Trung Sơn)
• Các Trung tâm y tế xã/phường.

Quy hoạch - Đô thị

Đô Thị

Bảo tàng Binh đoàn Quyết Thắng

Cảnh hồ Yên Thắng - sân golf Hoàng Gia

Một công viên ở Tam Điệp

Là thị xã miền núi nhưng Tam Điệp có lợi thế với đường quốc lộ 1A và quốc lộ 12B đi qua. Thị xã cũng có một số hồ lớn như hồ Yên Thắng, hồ Đòng Đèn, hồ Mùa Thu, hồ Trại Vông...

Hiện thị xã Tam Điệp là đô thị III và sẽ trở thành thành phố Tam Điệp vào những năm tới. Một số công trình đô thị đặc trưng của thị xã: Nhà văn hóa trung tâm thị xã, Khách Sạn Xanh, Siêu thị Viettel, Siêu thị Thế giới di động Ngân Hàng Quân Đội MB, Khu đường đôi trung tâm thị xã, Ngã 3 Quân Đoàn 1, Phố Hàng Bàng (đường Quyết Thắng), Phố Anh Xin (đường Ngô Thì Nhậm), Công viên thị xã, Bảo tàng thị xã, Bộ Tư Lệnh Quân đoàn 1, Bảo tàng Binh đoàn Quyết Thắng, Nhà thể chất Trường Cao đẳng nghề Cơ điện Xây dựng Tam Điệp, Ngã 4 cổng Nông trường Đồng Giao, Cung văn hóa thiếu nhi, Thiên Hà GALAXY Hotel 8 tầng, Tòa nhà VietinBank Tam Điệp 7 tầng, Khu nhà Vườn - Khu dân cư Mới phường Bắc Sơn, Khu dân cư mới phường Tây Sơn, Ngã 3 chợ Chiều, Tòa nhà AGRIBANK Tam Điệp, Trụ sở Ngân hàng công thương VN chi nhánh Tam Điệp...

Các công trình, dự án đang được triển khai:

• Công trình dân dụng công nghiệp: Khu đô thị mới tây Đồng Giao; Khách sạn Thiên Hà GALAXY; Chi cục thuế Tam Điệp; Trung tâm thương mại Đông Thành Plaza; Trường mầm non quốc tế Việt Thắng
• Công trình giao thông: Dự án nâng cấp Quốc lộ 1A đoạn ngã 3 chợ chiều đến Ngã 4 cổng nông trường; Dự án đại lộ Đồng Giao; Quốc lộ 12B. Các dự án nâng cấp hệ thống đường đô thị như: đường Quyết Thắng; đường Lê Hồng Phong; đường Kim Đồng; đường Vạn Xuân; đường Lê Đại Hành; đường Ngọc Hồi; đường Trần Hưng Đạo.

Định hướng quy hoạch

Quy hoạch đến năm 2015

• Qui mô dân số: 100.000 người
• Tính chất đô thị: (được công nhận là đô thị loại 3 vào năm 2012) là đô thị công nghiệp trung tâm của vùng Nam Bắc Bộ, trung tâm kinh tế của vùng kinh tế động lực
• GDP bình quân đầu người năm 2015 đạt 2.800 USD, tăng bình quân hàng năm 19%
• Tổng giá trị sản xuất toàn Thị xã đạt ~13.000 tỷ, Tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm 20%

Quy hoạch đến năm 2020

• Qui mô dân số: 200.000 người
• Tổng giá trị sản xuất đạt 25.000 tỷ
• GDP bình quân đầu người năm 2020 đạt 5-6.000 USD
• Tính chất đô thị: (được công nhận là đô thị loại 2), là đô thị công nghiệp phát triển năng động, là 1 đô thị sạch, góp phần thúc đẩy sự phát triển của cả vùng
• Hoàn thiện khu trung tâm Hành Chính mới và Khu liên hợp thể thao thị xã ở đường Đồng Giao

Di tích - Danh thắng

• Sân golf Yên Thắng được xây dựng ở xã Đông Sơn với quy mô 54 lỗ hứa hẹn trở thành khu du lịch giải trí chất lượng cao ở miền Bắc.
  Hiện thị xã cũng đang xây dựng hạ tầng khu vui chơi giải trí trung tâm của khu du lịch hồ Đồng Thái nằm ở vùng giáp ranh giới với huyện Yên Mô.

• Đồi Dù Resort: Khu du lịch đồi Dù được xây dựng tại phía bắc bờ hồ Yên Thắng, thuộc địa phận phường Trung Sơn, gồm có nhà nghỉ sinh thái, câu cá, chòi ăn uống, khuôn viên, bể nuôi cá sấu...

Phòng tuyến Tam Điệp

đền Quán Cháo ở phòng tuyến Tam Điệp

Tam Điệp là địa danh lịch sử gắn liền với chiến thắng lịch sử của nghĩa quân nhà Tây Sơn trong sự nghiệp giải phóng Thăng Long. Nơi đây còn lưu giữ nhiều chứng tích lịch sử văn hóa.

Quần thể di tích Phòng tuyến Tam Điệp thuộc thị xã Tam Điệp được công nhận gồm 2 khu vực:

• Khu A: có đèo Ba Dội, Kẽm Đó, luỹ Quang Trung, núi Cắm Gươm, núi Cắm Cờ, núi Chong Đèn, núi Hầu Vua, núi Vương Ngự và các di tích đền Dâu, đền Quán Cháo, động Tam Giao. Khu A chủ yếu thuộc phường Nam Sơn.
• Khu B: có luỹ Quèn Thờ, luỹ Quang Trung, đền Quèn Thờ gắn với danh thắng động Trà Tu, hồ Yên Thắng, hồ Mừng, hồ Đoòng Đèn. Khu B chủ yếu thuộc xã Đông Sơn.

Di tích khảo cổ

Tam Điệp cũng là vùng đất cổ với hàng loạt các di chỉ khảo cổ học được khai quật là:

1. Di tích khảo cổ học núi Ba (phường Bắc Sơn) là nơi xuất lộ những khối trầm tích cổ sinh cách đây khoảng 300.000 năm cùng một số hang động có dấu ấn của cư dân Văn hóa Hòa Bình cách ngày nay trên dới 10.000 năm.
2. Di tích khảo cổ học thung Lang (phường Nam Sơn) tại đây đã tìm thấy răng người Homo Erectus cách đây khoảng 30.000 năm cùng một số dấu ấn cho thấy có sự xuất hiện của cư dân cách đây trên dưới 10.000 năm.
3. Di tích khảo cổ học hang Đáo (xã Đông Sơn) nơi đây có tìm thấy những công cụ đồ đá của cư dân Văn hóa Hòa Bình.
4. Di tích khảo cổ học hang Yên Ngựa (phường Trung Sơn) xuất lộ dấu ấn cư đân văn hóa Hòa Bình.
5. Di tích khảo cổ học hang Dẹ (phường Nam Sơn) có dấu ấn của cư dân Văn hóa Hòa Bình ở giai đoạn sớm trên 10.000 năm.
6. Di tích khảo cổ học núi hang Sáo (xã Quang Sơn) với nhiều hang động và mái đá có dấu ấn của cư dân văn hóa Hòa Bình và cư dân văn hóa Đa Bút sống cách ngày nay từ 5.000 đến 10.000 năm.
7. Cụm di tích khảo cổ học hang ốc; Núi ốp (xã Yên Sơn) xuất lộ dấu ấn cư dân văn hóa Đa Bút và Cư dân văn hóa Đông Sơn.
8. Di tích khảo cổ học hang Khỉ (xã Đông Sơn) xuất lộ một số mảnh gốm cùng vỏ nhuyễn thể trên bề mặt nơi đây có dấu ấn văn hóa Đa Bút.
9. Di tích khảo cổ học núi Hai (phường Bắc Sơn) xuất lộ rất nhiều gốm và xương động vật thuộc thời đại kim khí cách đây khoảng 3.000 năm.

Hình ảnh

Ngã 3 chợ chiều

Quốc lộ 1A, đoạn qua Tam Điệp

Nông trường dứa Đồng Giao

Nông trường Đồng Giao

Nhà văn hóa thị xã

Bảo tàng thị xã

chùa Quang Sơn

Dứa Đồng Giao

Chào đón đô thị loại III

Liên kết ngoài

• [1] Cổng thông tin điện tử thị xã tam điệp
• Tam Điệp - Đô thị công nghiệp
• Thị xã Tam Điệp trên Cổng thông tin điện tử Ninh Bình
• Thị xã Tam Điệp trong Từ điển Bách khoa Việt Nam
• Tam Điệp - cửa ải xung yếu trong lịch sử dân tộc, Đăng Vinh, Báo điện tử Quân đội nhân dân, QĐND - Thứ Hai, 26/05/2008, 21:10 (GMT+7)

	Các đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Ninh Bình, Việt Nam
Thành phố (1): Ninh Bình Thị xã (1): Tam Điệp Huyện (6): Gia Viễn | Hoa Lư | Kim Sơn | Nho Quan | Yên Khánh | Yên Mô