Tam Điệp

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Tam Điệp
Địa lý
Trực thuộc tỉnh Ninh Bình
Vị trí phía nam của tỉnh Ninh Bình
Diện tích 110,9 km² [1]
Số xã/phường 5 phường, 4
Dân số
Dân số 55.021 người (2009) [2]
 - Thành thị 62,59 % (2009)[2]
 - Nông thôn 37,41 % (2009)[2]
Thành phần dân tộc Chủ yếu là người Kinh
Thông tin khác
Điện thoại trụ sở 84.30.3864016
Website http://tamdiep.gov.vn
Xếp loại đô thị 3
Quốc lộ 1A đoạn qua phường Bắc Sơn

Tam Điệp là đô thị miền núi phía nam của tỉnh Ninh Bình. Đây là một thị xã công nghiệp nằm ở vị trí cửa ngõ miền Bắc Việt Nam, có vai trò là trung tâm vùng Nam Bắc Bộ. Tam Điệp là một địa danh cổ, có nhiều di chỉ khảo cổ học và cũng là vùng đất có vị trí quan trọng về quân sự qua các thời kỳ.

Tam Điệp hiện là đô thị loại III,[3] và hướng tới thành lập thành phố Tam Điệp vào cuối năm 2014[4]. Theo quy hoạch đô thị tỉnh Ninh Bình đến năm 2020, thị xã Tam Điệp sẽ trở thành đô thị loại II vào những năm tới.

Hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Bảo Tàng Tam Điệp

Thị xã Tam Điệp có diện tích 110,9 km² với dân số 55.021 người (thống kê 2009) gồm 5 phường và 4 xã
Danh sách các đơn vị hành chính

Phường Diện tích
(km2)
Dân số mật độ Diện tích
(km2)
Dân số mật độ
Bắc Sơn 3,55 7.669 2.160 Yên Bình 4,59 4.213 982
Trung Sơn 4,05 8.737 2.157 Yên Sơn 13,49 5.365 398
Nam Sơn 13,95 8.578 615 Quang Sơn 37,32 4.618 124
Tân Bình 8,52 5.205 693 Đông Sơn 20,35 5.382 264
Tây Sơn 2,71 5.018 1852
Ghi chú: đơn vị diện tích: km²; mật độ: người/km²

Địa giới hành chính:

Tam Điệp cách trung tâm thành phố Ninh Bình 15 km, cách thủ đô Hà Nội 105 km.

Địa lý tự nhiên[sửa | sửa mã nguồn]

Tam Điệp có địa hình phức tạp. Vùng đồi núi tập trung nhiều ở rìa phía Tây thị xã thuộc dãy núi Tam Điệp. Một số khu vực phía Bắc có núi nằm xen kẽ đồng bằng, một phần thuộc dãy núi Tràng An. Khu vực núi Tam Điệp chứa đựng nhiều tiềm năng khoáng sản như đá vôi, đất sét, quặng.

Sông lớn nhất qua Tam Điệp là sông Bến Đang chảy dọc rìa phía đông với chiều dài khoảng 10km. Tam Điệp có một số hồ lớn như hồ Yên Thắng, hồ Mùa Thu, hồ Lồng Đèn, hồ Trại Vông,...

Thị xã cũng có một số con suối điển hình như:

  • Suối Tam Điệp: dài 2 km, chảy qua các phường Tây Sơn, Trung Sơn rồi đổ vào hồ Yên Thắng
  • Suối Đền Rồng: dài 10 km, chảy từ xã Phú Long Nho Quan qua Quang Sơn, Nam Sơn rồi đổ vào sông Tam Điệp ở Bỉm Sơn.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Lịch sử vùng đất Tam Điệp[sửa | sửa mã nguồn]

Tam Điệp là một vùng đất cổ, những dấu tích người tiền sử ở dãy núi Tam Điệp cho thấy từ xa xưa nơi đây đã là một cái nôi của loài người. Tam Điệp nằm ở vùng giao thoa giữa các khu vực: Tây Bắc, đồng bằng sông HồngBắc Trung Bộ. Đặc điểm đó đã tạo ra một nền văn hóa tương đối năng động, mang đặc trưng khác biệt trên nền tảng văn minh châu thổ sông Hồng. Đây là vùng đất phù sa cổ ven chân núi có con người cư trú từ rất sớm. Các nhà khảo cổ học đã phát hiện trầm tích có xương răng đười ươi và các động vật trên cạn ở Núi Ba thuộc sơ kỳ đồ đá cũ và một số hang động ở Tam Điệp có di chỉ cư trú của con người thời văn hoá Hoà Bình.[5]

Về mặt quân sự, Tam Điệp giữ một vị trí quan trọng vì đèo Ba Dội nằm trong dãy Tam Điệp là một cửa giao thông hiểm yếu giữa Ninh BìnhThanh Hóa, dùng đường bộ từ Thăng Long vào Thanh Hóa hay từ Đàng Trong ra Đàng Ngoài, đều phải vượt đèo này. Hiện tại, nơi đây là đại bản doanh của Quân đoàn 1 - Binh đoàn Quyết Thắng, là một trong bốn binh đoàn chủ lực của quân đội nhân dân Việt Nam. Ngoài ra còn đơn vị quân đội khác đóng quân trên địa bàn thị xã là Lữ đoàn 279 - Quân khu 3 ở phường Nam Sơn.

Thời thuộc nhà Hán, đèo Tam Điệp được gọi là Cửu Chân Quan, là cửa ải giữa quận Cửu Chân và quận Giao Chỉ. Sau khi cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng thất bại, căn cứ Cấm Khê mất, một số nghĩa quân lui xuống vùng Tam Điệp - Thần Phù để tiếp tục cuộc chiến đấu. Đầu thế kỷ 10, Dương Đình Nghệ và Ngô Quyền đã dựa vào sự hiểm trở của Tam Điệp để xây dựng và bảo vệ lực lượng ở Thanh Hóa, rồi tiến ra đánh bại quân xâm lược Nam Hán ở thành Đại La và sông Bạch Đằng. Trong cuộc kháng chiến chống quân Mông- Nguyên, triều đình nhà Trần đã sử dụng bức trường thành Tam Điệp để bảo vệ hậu phương Ái Châu - Diễn Châu và làm chỗ dựa cho căn cứ Thiên Trường - Trường Yên. Năm 1527, nhà Mạc thay nhà Hậu Lê. Nhà Mạc tách lấy hai phủ Trường Yên và Thiên Quan của thừa tuyên Sơn Nam làm Thanh Hoa ngoại trấn. Vì lúc ấy, nhà Mạc chiếm giữ từ dãy núi Tam Điệp trở ra Bắc để chống lại nhà Hậu Lê. Vua Lê Trang Tông đã đắp lũy ở Tam Điệp để chống quân Mạc.

Vùng đất Tam Điệp là phòng tuyến kháng chiến của triều đại Tây Sơn thế kỷ 17, mảnh đất gắn với tên tuổi của anh hùng Quang Trung trong sự nghiệp giải phóng Thăng Long. Do ở vào vị trí chiến lược ra Bắc vào Nam, vùng đất này đã chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử oai hùng của dân tộc mà dấu tích lịch sử còn để lại trong các địa danh và di tích. Hệ thống các di tích lịch sử - văn hóa ở Tam Điệp gắn liền với tín ngưỡng thờ phụng vua Quang Trung.

Cũng như các vùng miền núi Ninh Bình, Dãy núi đá vôi ở Tam Điệp tạo ra nhiều hang động kỳ thú như: động Trà Tu, động Tam Giao. Một yếu tố khác vô cùng quan trọng, góp phần không nhỏ làm nên diện mạo đa dạng, phong phú của văn hoá Ninh Bình, đó là sự lưu lại dấu ấn văn hoá của các tao nhân mặc khách khi qua vùng sơn thanh thuỷ tú này. Các đế vương, công hầu, khanh tướng, danh nhân văn hoá lớn về đây, xếp gương, đề bút, sông núi hoá thành thi ca như bài "Cửu Chân Quan" của Ngô Thì Sĩ và tấm bia khắc bài thơ "Quá Tam Điệp sơn" của vua Thiệu Trị làm năm 1842 khi đi tuần du qua núi Tam Điệp... Nhân cách bác học và phẩm cách văn hoá lớn của các danh nhân đó đã thấm đẫm vào tầng văn hoá địa phương, được nhân dân tiếp thụ, sáng tạo, làm giàu thêm sắc thái văn hoá Ninh Bình.

Lịch sử đô thị Tam Điệp[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày 28 tháng 1 năm 1967, thị trấn nông trường Đồng Giao thuộc huyện Yên Mô được thành lập cùng với thị trấn nông trường Bình Minh thuộc huyện Kim Sơn theo quyết định số: 27-NV của Bộ Nội vụ.

Ngày 23 tháng 2 năm 1974, thị trấn Tam Điệp được thành lập trực thuộc tỉnh Ninh Bình, gồm các khu vực cơ quan, xí nghiệp đóng trên đất nông trường Đồng Giao ở dọc quốc lộ 1, nông trường Đồng Giao, nông trường Tam Điệp, hợp tác xã mùa thu (xã Yên đồng, huyện Yên Mô) và hợp tác xã Quang Sỏi (xã Yên Sơn huyện Yên Mô) theo Quyết định 15-BT.

Ngày 27 tháng 4 năm 1977, thị trấn Tam Điệp trở thành huyện lị huyện Tam Điệp được thành lập do sáp nhập huyện Yên Mô và 10 xã của huyện Yên Khánh (Khánh Hòa, Khánh Phú, Khánh An, Khánh Cư, Khánh Vân, Khánh Ninh, Khánh Hải, Khánh Lợi, Khánh Tiên, Khánh Thiện). Từ đó, huyện Tam Điệp có 1 thị trấn Tam Điệp và 26 xã: Yên Bình, Yên Sơn, Khánh Thượng, Khánh Dương, Khánh Thịnh, Yên Thắng, Yên Hòa, Yên Phong, Yên Từ, Yên Thành, Yên Mỹ, Yên Nhân, Yên Mạc, Yên Lâm, Yên Thái, Yên Đồng, Khánh Hòa, Khánh Phú, Khánh An, Khánh Cư, Khánh Vân, Khánh Ninh, Khánh Hải, Khánh Lợi, Khánh Tiên, Khánh Thiện[6].

Thị xã Tam Điệp được thành lập ngày 17 tháng 12 năm 1982,[7] trên cơ sở tách thị trấn Tam Điệp và 2 xã Yên Bình, Yên Sơn tách từ huyện Tam Điệp. Khi đó thị xã gồm 3 phường: Bắc Sơn, Nam Sơn, Trung Sơn, và 4 xã: Quang Sơn, Yên Bình, Yên Sơn, Đông Sơn.

Ngày 9 tháng 4 năm 2007, Nghị định 62/2007/NĐ-CP của Chính phủ thành lập phường Tân Bình trên cơ sở điều chỉnh 751,80 ha diện tích tự nhiên và 5.205 nhân khẩu của xã Yên Bình; thành lập phường Tây Sơn trên cơ sở điều chỉnh 186,55 ha diện tích tự nhiên và 2.736 nhân khẩu của xã Quang Sơn; 37,71 ha diện tích tự nhiên và 1.429 nhân khẩu của phường Nam Sơn; 46,76 ha diện tích tự nhiên và 853 nhân khẩu của phường Bắc Sơn[8].

Thị xã Tam Điệp nằm trên trục Quốc lộ 1A (đoạn chạy qua đây dài 12 km), là nơi tiếp giáp giữa vùng Bắc Trung Bộ và phía nam đồng bằng Bắc Bộ, cách Thủ đô Hà Nội 105 km về phía nam, cách thành phố Ninh Bình 12 km. Từ thị xã còn có Quốc lộ 12B đi từ vùng biển Kim Sơn qua Nho QuanHòa Bình. Đường sắt Bắc-Nam đoạn chạy qua đây dài 12 km với 2 ga: GhềnhĐồng Giao.

Kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]

Nhà máy xi măng Tam Điệp
  • Sau 30 năm kể từ ngày thành lập, Tam Điệp đã trở thành đô thị công nghiệp loại III với 2 Khu công nghiệp Tam Điệp 1 và KCN Tam Điệp 2, 10 nhà máy công nghiệp tập trung, 184 doanh nghiệp và cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp… Tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm từ 19 - 25% và đang có sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ theo hướng tăng tỷ trọng ngành công nghiệp - xây dựng (75%), dịch vụ (21%), nông nghiệp (4%).[9]
  • Tam Điệp là đô thị công nghiệp theo quy hoạch của Ninh Bình. Hiện GDP bình quân đầu người thị xã khoảng 1400 USD năm 2011. Kinh tế 2 năm 2010, 2011 có tốc độ tăng trưởng cao, hiện là Đô thị loại III và đang hướng tới thành lập thành phố Tam Điệp trước năm 2015.

Công nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]

Tiềm năng - thế mạnh[sửa | sửa mã nguồn]

Công nghiệp Tam Điệp nổi bật với ngành công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng và chế biến nông sản. Với lợi thế so sánh về tài nguyên khoáng sản như đá vôi, đôlômit, đất sét, than bùn... và năng lực sản xuất của các chủ thể kinh tế hiện tại như các nhà máy xi măng Hướng Dương, Tam Điệp, The Vissai, Công ty cổ phần bê tông thép Ninh Bình..., Tam Điệp có lợi thế khá lớn về sản xuất, kinh doanh vật liệu xây dựng với các sản phẩm như: xi măng, gạch gói, thép xây dựng, bê tông đúc sẵn...

Thị xã Tam Điệp thuộc miền núi, nơi có trữ lượng đá vôi lớn rất tốt cho công nghiệp xi măng và vật liệu xây dựng, hiện tại thị xã có khu công nghiệp Tam Điệp 1 với diện tích 450 ha đã hoạt động và khu công nghiệp Tam Điệp 2. Năm 2010, giá trị sản xuất công nghiệp của Tam Điệp ước đạt 3.558 tỷ đồng, tăng 54% so với năm 2005, giá trị sản xuất công nghiệp ngoài quốc doanh tăng tới 266%.[10] Tam Điệp phấn đấu đến năm 2015, giá trị sản xuất công nghiệp - xây dựng đạt 8.970 tỷ đồng, Tổng giá trị sản xuất đạt trên 12.000 tỉ đồng, đưa tỷ trọng công nghiệp - xây dựng chiếm 70% trong cơ cấu kinh tế của toàn thị xã.

Công nghiệp vật liệu xây dựng[sửa | sửa mã nguồn]

Công nghiệp vật liệu xây dựng là ngành kinh tế nổi trội của Tam Điệp, đặc biệt là công nghiệp sản xuất xi măng. Trên địa bàn thị xã có các cơ sở sản xuất lớn như:

  • Nhà máy xi măng Tam Điệp thuộc Công ty xi măng Tam Điệp là thành viên của Tổng Công ty công nghiệp xi măng Việt Nam được xây dựng trên địa bàn xã Quang Sơn, cách thủ đô Hà Nội 100 km về phía nam, cách quốc lộ 1A 1,5 km về phía tây. Nhà máy xi măng Tam điệp có công xuất 1,4 triệu tấn Cliker/năm, sản phẩm của nhà máy bao gồm Xi măng PC50, PCB40, PCB30 và Cliker Pcp40, Pcp50.[11]
  • Nhà máy xi măng Hướng Dương công suất 2 tiệu tấn 1 năm thuộc Công ty cổ phần xi măng Hướng Dương là doanh nghiệp tư nhân có trụ sở và dây chuyền sản xuất nằm trên diện tích 27 ha thuộc địa bàn phường Nam Sơn.
  • Nhà máy cán thép Tam Điệp công xuất 36 vạn tấn/năm.
  • Khu công nghiệp Tam Điệp: nhà máy giày da xuất khẩu, Nhà máy may mặc phonix, Nhà máy sản xuất dụng cụ Y tế, Nhà máy gạch vườn chanh, Nhà máy gạch Tam Điệp...
  • Các doanh nghiệp khác: Công ty sản xuất vật liệu giao thông 529, Doanh nghiệp tư nhân Việt Thắng, Công ty khí công nghiệp, Công ty vật liệu nổ Công nghiệp, Xí nghiệp Bê tông Bưu điện 3.

Công nghiệp chế biến thực phẩm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Nhà máy chế biến rau quả xuất khẩu của Công ty thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao với công suất 10.000 tấn sản phẩm/năm, dây chuyền nước hoa quả cô đặc 5.000 tấn/năm;

Các khu công nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]

  • Khu công nghiệp Tam Điệp 1 thuộc xã Quang Sơn và phường Tây Sơn, cách trung tâm Thành phố Ninh Bình 15 km, cách trung tâm thị xã Tam Điệp 3 km. Khu công nghiệp Tam Điệp 1 có diện tích: 357 ha, là khu công nghiệp đa ngành, gồm chế tạo cơ khí, may mặc, vật liệu xây dựng, chế biến nông lâm sản..
  • Khu công nghiệp Tam Điệp 2 thuộc phường Nam Sơn, Trung Sơn và xã Đông Sơn, có diện tích: 121 ha. Đây là khu công nghiệp đa ngành, gồm công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng, dệt may, gia công chế biến nông sản, thực phẩm...

Dịch vụ[sửa | sửa mã nguồn]

Ngã 3 Chợ Chiều

Chợ[sửa | sửa mã nguồn]

Tam Điệp có các chợ sau là được xếp hạng chợ loại 2, 3 ở Ninh Bình:

  • Chợ Đồng Giao
  • Chợ Bắc Sơn
  • Chợ Chiều
  • Chợ Đền Dâu
  • Chợ Đông Sơn
  • Chợ Quang Sỏi

Siêu Thị[sửa | sửa mã nguồn]

Hệ thống các siêu thị phát triển khá đồng bộ như:

  • Siêu thị Viettel
  • Siêu thị Thế Giới Di Động
  • Siêu thị Đồng Giao
  • Siêu thị Điện Máy Long Việt
  • Siêu thị Điện Máy Thành Đồng
  • Siêu thị Đông Thành Plaza II

Ngân Hàng[sửa | sửa mã nguồn]

  • Ngân Hàng Công Thương Tam Điệp Vietinbank
  • Ngân Hàng Nông Nghiệp Tam Điệp AgriBank
  • Ngân Hàng Đầu Tư và Phát Triển VN BIDV
  • Ngân Hàng Quân Đội MB
  • Ngân Hàng Dầu Khí Toàn Cầu GPBank
  • Ngân Hàng Chính sách xã Hội VN

Hệ thống ATM:

  • Vietinbank (Đường Đồng Giao, Cổng CS1 Trường CĐ Việt Xô; Nhà máy xi măng Tam Điệp; Nhà máy giày da xuất khẩu)
  • AgriBank (Đường đôi trung tâm; đền Dâu)
  • BIDV (Đường Trần Phú; Đường Hàng Bàng)
  • MB (Khách sạn Xanh)
  • TECHCOMBANK (Siêu thị Đồng Giao)

Nông lâm nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]

Nông trường Đồng Giao

Thị xã có diện tích lớn đất Feralit đỏ, vàng thích hợp trồng cây công nghiệp và ăn quả. Nông trường Đồng Giao là doanh nghiệp nhà nước đóng tại địa bàn có nhiệm vụ sản xuất và chế biến nông sản. Sản phẩm đặc trưng của Công ty Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao trồng trọt và chế biến các loại rau quả đóng hộp và rau quả tươi phục vụ nhu cầu tiêu dùng nội địa và xuất khẩu như dứa Đồng Giao, lạc, vải, ngô, đu đủ, la, ớt...

Tam Điệp cũng có làng nghề trồng đào Đông Sơn nổi tiếng với thương hiệu đào phai Tam Điệp cung cấp cho thị trường miền BắcBắc Trung Bộ.

Y tế - Giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]

Trên địa bàn Tam Điệp có 8 trường Tiểu học, 7 Trường Trung học cơ sở, 2 Trường thpt, 1 trường Bổ túc, 2 Trường Trung cấp, 2 Trường Cao đẳng:

Thị xã có tất cả 4 Bệnh viện và 9 trung tâm y tế xã phường và hàng chục các phòng khám, điểm khám chữa bệnh khác.

  • Bệnh viện Đa khoa thị xã Tam Điệp (tổ 10 Phường Bắc Sơn)
  • Bệnh viện Quân Y 145 (Dốc Diện, Phường Trung Sơn)
  • Bệnh viện Điều dưỡng Ninh Bình (phường Tân Bình)
  • Bệnh viện Chỉnh hình Tam Điệp (Tổ 2, phường Trung Sơn)
  • Các Trung tâm y tế xã/phường.

Quy hoạch - Đô thị[sửa | sửa mã nguồn]

Thị Ủy Tam Điệp
Đại Lộ Quang Trung

Định hướng quy hoạch[sửa | sửa mã nguồn]

  • Tam Điệp lấy trục quốc lộ 1A là trục chính Đông Bắc - Tây Nam của đô thị; trục quốc lộ 12B và đường Đồng Giao là trục chính Đông Nam - Tây Bắc của Đô thị.[12]
  • Quy hoạch đường Đồng Giao từ Quốc lộ 1A đến Công viên động vật hoang dã Quốc gia và rừng Cúc Phương là trục cảnh quan chính của đô thị.
  • Hướng phát triển: 2 bên trục quốc lộ 1A, tỉnh lộ 480D, quốc lộ 12B một phần xã Quang Sơn, Đông Sơn.

Đô Thị[sửa | sửa mã nguồn]

Là thị xã miền núi nhưng Tam Điệp có lợi thế là đường quốc lộ 1A, quốc lộ 12B và Đường sắt Bắc Nam đi qua. Với những lợi thế đó Tam Điệp đang phát triển vươn lên trở thành một đô thị trung tâm vùng nam Bắc bộ

Hiện thị xã Tam Điệp là đô thị III và sẽ trở thành thành phố Tam Điệp vào năm 2015.[13] Một số công trình đô thị đặc trưng của thị xã:

  • Nhà văn hóa trung tâm
  • VietinBank Tower
  • Siêu thị Viettel
  • Siêu thị Thế giới di động
  • Siêu thị Đồng Giao
  • Siêu thị Long Việt
  • Đại Lộ Quang Trung
  • Công viên Bắc Sơn
  • Công Viên Trung Sơn
  • Quảng Trường Hoàng Đế Quang Trung
  • Khách Sạn Xanh
  • Phố Hàng Bàng
  • Bảo Tàng Tam Điệp
  • Thiên Hà GALAXY Hotel
  • AGRIBANK Tam Điệp
  • Bộ Tư Lệnh Quân đoàn 1,
  • Bảo tàng Binh đoàn Quyết Thắng,
  • Nhà Thi Đấu Trường CĐ Việt Xô

Các công trình, dự án đang được triển khai:

  • Công trình dân dụng công nghiệp: Khu đô thị mới tây Đồng Giao; Khách sạn Hồ Yên Thắng; Trung tâm thương mại Đông Thành Plaza...
  • Công trình giao thông: Dự án cầu vượt ngoặt kéo; Dự án nâng cấp Quốc lộ 1A đoạn ngã 3 chợ chiều đến Xốc Dây; Dự án đại lộ Đồng Giao; Quốc lộ 12B. Các dự án nâng cấp hệ thống đường đô thị như: đường Quyết Thắng; đường Lê Hồng Phong; đường Kim Đồng; đường Vạn Xuân; đường Lê Đại Hành; đường Ngọc Hồi; đường Trần Hưng Đạo.

Quảng Trường Hoàng Đế Quang Trung[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày 21/12/2013, Thị xã Tam Điệp đã Tổ chức Hội thảo Lựa chọn địa điểm và xây dựng Quảng Trường tượng đài Hoàng Đế Quang Trung. Đây cũng là quảng trường trung tâm thành phố Tam Điệp tương lai.

Với tổng diện tích Quy hoạch khoảng 100.000 m2. Quần thể Quảng trường Hoàng Đế Quang Trung được xây dựng bao gồm các hạng mục:

  • Tượng đài
  • Quảng trường
  • Đền thờ
  • Công viên
  • Đường giao thông

Di tích - Danh thắng[sửa | sửa mã nguồn]

Phòng tuyến Tam Điệp[sửa | sửa mã nguồn]

đền Quán Cháo ở phòng tuyến Tam Điệp

Tam Điệp là địa danh lịch sử gắn liền với chiến thắng lịch sử của nghĩa quân nhà Tây Sơn trong sự nghiệp giải phóng Thăng Long. Nơi đây còn lưu giữ nhiều chứng tích lịch sử văn hóa.

Quần thể di tích Phòng tuyến Tam Điệp thuộc thị xã Tam Điệp được công nhận gồm 2 khu vực:

  • Khu A: có đèo Ba Dội, Kẽm Đó, luỹ Quang Trung, núi Cắm Gươm, núi Cắm Cờ, núi Chong Đèn, núi Hầu Vua, núi Vương Ngự và các di tích đền Dâu, đền Quán Cháo, động Tam Giao. Khu A chủ yếu thuộc phường Nam Sơn.
  • Khu B: có luỹ Quèn Thờ, luỹ Quang Trung, đền Quèn Thờ gắn với danh thắng động Trà Tu, hồ Yên Thắng, hồ Mừng, hồ Đoòng Đèn. Khu B chủ yếu thuộc xã Đông Sơn.

Ngoài ra còn phải kể đến hệ thống núi đá vôi của quần thể di sản thế giới Tràng An nằm trên các phường Tân Bình và xã Yên Sơn.

Di tích khảo cổ[sửa | sửa mã nguồn]

Tam Điệp cũng là vùng đất cổ với hàng loạt các di chỉ khảo cổ học được khai quật là:

  1. Di tích khảo cổ học núi Ba (phường Bắc Sơn) là nơi xuất lộ những khối trầm tích cổ sinh cách đây khoảng 300.000 năm cùng một số hang động có dấu ấn của cư dân Văn hóa Hòa Bình cách ngày nay trên dới 10.000 năm.
  2. Di tích khảo cổ học thung Lang (phường Nam Sơn) tại đây đã tìm thấy răng người Homo Erectus cách đây khoảng 30.000 năm cùng một số dấu ấn cho thấy có sự xuất hiện của cư dân cách đây trên dưới 10.000 năm.
  3. Di tích khảo cổ học hang Đáo (xã Đông Sơn) nơi đây có tìm thấy những công cụ đồ đá của cư dân Văn hóa Hòa Bình.
  4. Di tích khảo cổ học hang Yên Ngựa (phường Trung Sơn) xuất lộ dấu ấn cư đân văn hóa Hòa Bình.
  5. Di tích khảo cổ học hang Dẹ (phường Nam Sơn) có dấu ấn của cư dân Văn hóa Hòa Bình ở giai đoạn sớm trên 10.000 năm.
  6. Di tích khảo cổ học núi hang Sáo (xã Quang Sơn) với nhiều hang động và mái đá có dấu ấn của cư dân văn hóa Hòa Bình và cư dân văn hóa Đa Bút sống cách ngày nay từ 5.000 đến 10.000 năm.
  7. Cụm di tích khảo cổ học hang ốc; Núi ốp thuộc quần thể danh thắng Tràng An (xã Yên Sơn) xuất lộ dấu ấn cư dân văn hóa Đa Bút và Cư dân văn hóa Đông Sơn.
  8. Di tích khảo cổ học hang Khỉ (xã Đông Sơn) xuất lộ một số mảnh gốm cùng vỏ nhuyễn thể trên bề mặt nơi đây có dấu ấn văn hóa Đa Bút.
  9. Di tích khảo cổ học núi Hai (phường Bắc Sơn) xuất lộ rất nhiều gốm và xương động vật thuộc thời đại kim khí cách đây khoảng 3.000 năm.

Các di tích khác[sửa | sửa mã nguồn]

  • Bảo tàng Binh đoàn Quyết Thắng: là bảo tàng lịch sử quân sự, trưng bày, tuyên truyền giới thiệu các tài liệu, hiện vật có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, phản ánh quá trình xây dựng, chiến đấu, trưởng thành của Binh đoàn Quyết thắng trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
  • Sân golf Yên Thắng được xây dựng ở xã Đông Sơn với quy mô 54 lỗ hứa hẹn trở thành khu du lịch giải trí chất lượng cao ở miền Bắc.
    Hiện thị xã cũng đang xây dựng hạ tầng khu vui chơi giải trí trung tâm của khu du lịch hồ Đồng Thái nằm ở vùng giáp ranh giới với huyện Yên Mô.
  • Đồi Dù Resort: Khu du lịch đồi Dù được xây dựng tại phía bắc bờ hồ Yên Thắng, thuộc địa phận phường Trung Sơn, gồm có nhà nghỉ sinh thái, câu cá, chòi ăn uống, khuôn viên, bể nuôi cá sấu...
  • Đình Quang Hiển: Đình Quang Hiển thuộc phường Tân Bình thờ ba nhân vật chính là Hoàng Tín Công, Hoàng Đại Công, Hoàng Thống Công là những vị tướng dưới thời Hùng Vương được sắc phong là Thành hoàng làng. Tại đây vẫn còn nhiều di tích mang đậm dấu ấn lịch sử như tấm bia đá ghi việc Thiếu bảo Từ Quận công và Đông Sơn hầu sửa đường núi quan dựng cầu, đặt chợ; khu núi Quan – hang Phật – quèn Ma cho thấy vào khoảng thế kỷ thứ XVI nơi đây đã là nơi cư dân đông đúc, bán buôn sầm uất và cũng là nơi có nhiều doanh trại quân đội đóng. Khu di tích này là những thắng cảnh của địa phương, là tư liệu quý để các nhà nghiên cứu tìm hiểu về lịch sử xã hội vùng Tam Điệp, Yên Mô, Ninh Bình vào giai đoạn Nam – Bắc triều trong thế kỷ thứ 16.
  • Chùa Quang Sơn và đền Mẫu Thượng: Chùa Quang Sơn thuộc địa phận thôn Tân Thượng xã Quang Sơn, là công trình kiến trúc Phật giáo thờ Phật. Hệ thống tượng thờ trong chùa được bài trí tại toà Thượng điện và toà Tiền Đường. Đền Mẫu Thượng có chung khuôn viên với chùa Quang Sơn, đền thờ Mẫu Liễu Hạnh, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải, đức thánh Trần, ông Hoàng Bảy, ông Hoàng Ba, Ông Hoàng Mười… Trong cuộc kháng chiến vệ quốc vĩ đại chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Những năm 1952 – 1953 nơi đây đã từng là bệnh viện Kháng chiến tiền phương, đã đóng góp lớn vào chiến dịch Tây Nam Ninh Bình và mặt trận liên khu 4. Là trụ sở hội họp của Ban Chấp hành Đảng bộ Quân khu 3, điểm giao liên nối liền khu căn cứ cách mạng Quỳnh Lưu, huyện Nho Quan và chiến khu Ngọc Trạo, tỉnh Thanh Hoá.
  • Chùa Lý Nhân: Chùa Lý Nhân thuộc địa phận Thôn Lý Nhân xã Yên Bình. Chùa thờ Phật, hệ thống tượng thờ trong chùa được bài trí tại toà Thượng điện và toà Tiền đường. Chùa là nơi giảng đạo cho các tăng ni, phật tử, là nơi sinh hoạt văn hoá tôn giáo cho nhân dân trong xã và các vùng lân cận.
  • Nhóm di tích phía Tây Nam của Quần thể danh thắng Tràng An trên địa bàn Tam Điệp có các di tích; Núi ốc; Núi ốp; Đồi Ông Cẩm (xã Yên Sơn) thuộc giai đoạn Văn hóa Đông Sơn cách ngày nay khoảng 2.000 năm xa hơn nữa về phía Tây Nam có di tích Núi Một; di tích Núi Hai (phường Bắc Sơn, thị xã Tam Điệp), thuộc giai đoạn trước Văn hóa Đông Sơn có niên đại cách ngày nay khoảng 3.000 năm cho thấy nhóm cư dân cổ ở Tràng An có quan hệ qua lại với nhóm cư dân ở khu vực đồi núi đá vôi Tam Điệp.

Thông tin khác[sửa | sửa mã nguồn]

Khoảng cách từ Tam Điệp đi[sửa | sửa mã nguồn]

Khoảng cách từ Thị xã Tam Điệp đi một số đô thị lớn
Địa danh (đô thị) Khoảng cách (km)
Hà Nội 105
Hải Phòng 125
Vinh 190
Thái Bình 65
Hòa Bình 125
Thanh Hóa 35
Nam Định 45
Phủ Lý 45
Ninh Bình 15
Phát Diệm 25
Nho Quan 30

Đường phố chính Tam Điệp[sửa | sửa mã nguồn]

  • Đại Lộ Quang Trung (QL1A)
  • Đại Lộ Đồng Giao
  • Đại Lộ Lý Thường Kiệt
  • Đại Lộ Trần Phú
  • Đại Lộ Ngô Thì Nhậm
  • Đại Lộ Trần Hưng Đạo
  • Đại Lộ Thiên Quan (QL12B)

Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Trụ sở Quân đoàn I
Nông trường dứa Đồng Giao
Sân golf Hoàng Gia Hồ Yên Thắng
Ngã 3 chợ chiều
Quốc lộ 1A, đoạn qua Tam Điệp
Nhà văn hóa thị xã
Bảo tàng thị xã
Một công viên ở Tam Điệp
Trường THPT Nguyễn Huệ
Trường THPT Ngô Thì Nhậm
Hang thờ trên núi Vương Ngự Quang Trung
Chùa Quang Sơn
Đền Dâu
Nghĩa trang Thung Lang
Nghĩa trang liệt sỹ Tam Điệp

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]