Chư Prông

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Chư Prông
Huyện
Địa lý
Diện tích 1.687,5 km²
Dân số (2003)  
 Tổng cộng 75.363 người
 Mật độ 44,66 người/km²
Dân tộc Kinh, Gia Rai, Ba Na
Hành chính
Quốc gia Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Việt Nam
Tỉnh Gia Lai
Phân chia hành chính 14 , 1 thị trấn
Số điện thoại 059.3843680

Chư Prông là một huyện của Việt Nam, thuộc tỉnh Gia Lai. Huyện lỵ là thị trấn Chư Prông. Tên huyện được đặt theo tên ngọn núi cao nhất vùng - núi Chư Prông. "Chưprông" theo tiếng J' rai có nghĩa là "ngọn núi lớn", "chư" là ngọn núi, "prông" là lớn[cần dẫn nguồn].

Chư Prông giáp với các huyện Đức Cơ, Ia Grai, thành phố Pleiku, Đăk Đoa ở phía Bắc, Chư Sê ở phía Đông, Ea Súp (tỉnh Đăk Lăk) ở phía Nam và Campuchia ở phía Tây.

Đơn vị hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Thị trấn Chư Prông là nơi tập trung các cơ quan hành chính của huyện,gồm ủy ban nhân dân, HDND và các cơ quan khác. Trường Trung học phổ thông Lê Quý Đôn là trường lớn nhất tại Chư Prông nằm tại đường Nguyễn Trãi. Ngoài ra còn có trường Trung học phổ thông Trần Phú (xã Thăng Hưng), trung học phổ thông Pleime (xã Ia Ga), trung học cơ sở Chu Văn An và các trường tiểu học.

Các xã: Bàu Cạn, Bình Giáo, Ia Bang, Ia Băng, Ia Boòng, Ia Drăng, Ia Ga, Ia Kly, Ia Lâu, Ia Me, Ia Mơ, Ia O, Ia Phìn, Ia Pia, Ia Piơr, Ia Púch, Ia Tôr, Ia Vê, Thăng Hưng.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Vùng đất Chư Prông trước 1959 thuộc tỉnh Pleiku, vốn được thành lập ngày 24 tháng 5 năm 1932 trên cơ sở phần đất phía nam tỉnh Kon Tum. Bấy giờ, tỉnh gồm hai quận Chư TyPleikli. Ranh giới quận Chư Ty bao gồm vùng đất từ Đức Cơ ngày nay xuống đến phía tây Plei Me. Ranh giới quận Pleikli từ Plei Me kéo dài sang đông đường 14. Địa bàn huyện Chư Prông nằm trọn trong quận Pleikli.

Chính quyền Việt Nam Cộng hòa vẫn tiếp tục lấy tên tỉnh là Pleiku. Bấy giờ, tỉnh Pleiku gồm 4 quận Pleiku, An Khê, Chư Ty và Pleikli. Ngày 22 tháng 12 năm 1959, tỉnh Pleiku được chia lại thành thành 3 quận: Lệ Trung, Lệ Thanh và Phú Nhơn (quận An Khê được tách ra và nhập vào tỉnh Bình Định. Địa bàn quận Lệ Trung tương ứng với quận Chư Ty cũ, gồm 3 tổng, 24 xã, trong đó có 4 xã người Kinh và 20 xã người dân tộc Jrai. Địa bàn quận Pleikli thuộc vào quận Phú Nhơn, gồm 4 tổng và 9 xã người dân tộc Jrai.

Phía Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ năm 1945, phân địa bàn tương ứng với tỉnh Pleiku gọi là Gia Lai, thành 9 khu (tương đương huyện, thị). Các khu từ khu 1 đến khu 7 là vùng dân tộc thiểu số. Khu 8 là vùng Kinh ở An Khê. Khu 9 là thị xã Pleiku và các đồn điền, vùng phụ cận. Khu 5 là vùng dân tộc thiểu số phía tây đường 14 (thuộc địa bàn huyện Chư Prông, một phần huyện Đức Cơ và tây huyện Chư Sê ngày nay) và phía nam đường 19 kéo dài.

Từ tháng 7 năm 1960, khu 4 và khu 5 phía tây đường 14 được sáp nhập thành khu 45. Đến giữa năm 1961, khu 45 được giải thể, tách ra thành hai khu 4 và 5 như cũ.[1]

Sau năm 1975, huyện Chư Prông thuộc tỉnh Gia Lai - Kon Tum, gồm 18 xã: Bình Giáo, Ia Boòng, Ia Glai, Ia Hlốp, Ia Hrú, Ia Ko, Ia Kriêng, Ia Lang, Ia Le, Ia Mơ, Ia Phìn, Ia Pia, Ia Pnôn, Ia Púch, Ia Tôr, Ia Vê, Nhơn Hòa, Thăng Hưng.

Ngày 2-3-1979, chia xã Ia Mơ thành hai xã lấy tên là xã Ia Mơ và xã Ia Lâu; chia xã Ia Hlốp thành hai xã lấy tên là xã Ia Blang và Ia Hlốp; chia xã Ia Pia thành hai xã lấy tên là xã Ia Me và xã Ia Pia; chia xã Ia Glai thành hai xã lấy tên là xã Ia Glai và xã Ia Băng.

Ngày 17-8-1981, thành lập thị trấn Chư Prông - thị trấn huyện lị huyện Chư Prông; cùng thời điểm này, 7 xã: Ia Blang, Ia Glai, Ia Hlốp, Ia Hrú, Ia Ko, Ia Le, Nhơn Hòa chuyển sang trực thuộc huyện Chư Sê. Huyện Chư Prông còn lại thị trấn Chư Prông và 15 xã: Bình Giáo, Ia Băng, Ia Boòng, Ia Kriêng, Ia Lang, Ia Lâu, Ia Me, Ia Mơ, Ia Phìn, Ia Pia, Ia Pnôn, Ia Púch, Ia Tôr, Ia Vê, Thăng Hưng.

Ngày 30-5-1988, chia xã Ia Pnôn thành 2 xã lấy tên là xã Ia Pnôn và xã Ia Nan; tách các làng Sung O, Tung, Grain Ga của xã Ia Bồng và các làng Krol, Ia, Glang của xã Ia Púch để thành lập xã Ia Ó.

Ngày 12-8-1991, tỉnh Gia Lai được tái lập, huyện Chư Prông thuộc tỉnh Gia Lai.

Ngày 15-10-1991, 4 xã: Ia Kriêng, Ia Lang, Ia Nan, Ia Pnôn chuyển sang trực thuộc huyện Đức Cơ. Huyện Chư Prông còn lại thị trấn Chư Prông và 13 xã: Bình Giáo, Ia Băng, Ia Boòng, Ia Lâu, Ia Me, Ia Mơ, Ia Ó, Ia Phìn, Ia Pia, Ia Púch, Ia Tôr, Ia Vê, Thăng Hưng.

Ngày 21-8-1998, thành lập xã Bàu Cạn trên cơ sở điều chỉnh 1.300 ha diện tích tự nhiên và 2.900 nhân khẩu của xã Ia Phìn; 1.400 ha diện tích tự nhiên và 900 nhân khẩu của xã Thăng Hưng.

Ngày 13-5-2002, thành lập xã Ia Ga trên cơ sở 5.464 ha diện tích tự nhiên và 1.042 nhân khẩu của xã Ia Pia, 6.813 ha diện tích tự nhiên và 1.058 nhân khẩu của xã Ia Lâu; thành lập xã Ia Piơr thuộc huyện Chư Prông trên cơ sở 9.629 ha diện tích tự nhiên và 3.908 nhân khẩu của xã Ia Lâu; thành lập xã Ia Drang trên cơ sở 1.421 ha diện tích tự nhiên và 1.486 nhân khẩu của xã Thăng Hưng, 1.931 ha diện tích tự nhiên và 1.039 nhân khẩu của xã Bình Giáo, 753 ha diện tích tự nhiên và 3.056 nhân khẩu của xã Ia Boòng.

Ngày 17-4-2008, thành lập xã Ia Kly trên cơ sở điều chỉnh 1.735 ha diện tích tự nhiên và 1.902 nhân khẩu của thị trấn Chư Prông, 471 ha diện tích tự nhiên và 374 nhân khẩu của xã Ia Tôr; thành lập xã Ia Bang trên cơ sở điều chỉnh 2.197 ha diện tích tự nhiên và 1.587 nhân khẩu của xã Ia Vê, 1.869 ha diện tích tự nhiên và 1.259 nhân khẩu xã Ia Tôr.

Các trường học[sửa | sửa mã nguồn]

Một số trường trung học:

  • Trường trung học cơ sở Chu Văn An (thị trấn Chư Prông)
  • Trường trung học cơ sở Quang Trung (xã Ia Me)
  • Trường trung học cơ sở Đinh Tiên Hoàng (xã Ia Đrăng)
  • Trường trung học cơ sở Lê Lợi (xã Ia Tôr)
  • Trường trung học cơ sở Lý Tự Trọng (xã Ia Phìn)
  • Trường trung học cơ sở Lê Văn Tám (xã Ia Lâu)
  • Trường trung học cơ sở Nguyễn Trãi (xã Ia Boòng)
  • Trường trung học cơ sở Nguyễn Khuyến(xã Ia Kly)
  • Trường trung học cơ sở Ngô Gia Tự (xã Ia Vê)
  • Trường trung học cơ sở dân tộc nội trú Chư Prông (thị trấn Chư Prông)
  • Trường trung học cơ sở Nguyễn Chí Thanh (xã Ia Púch)

Kinh tế, xã hội[sửa | sửa mã nguồn]

Chư Prông là nơi đã diễn ra chiến thắng nổi tiếng diễn ra cách đây hơn 40 năm đó là chiến thắng Plei Me oanh liệt và hiện nay đã trở thành điểm tham quan, du lịch. Đến với Chư Prông bạn có thể thấy những ngọn đồi với bạt ngàn cà phê và cao su, bạn còn có thể đến thăm thác 7 bậc tại xã Ia Phìn, các điểm du lịch của huyện như nông trường Chè Bàu Cạn, chùa Bửu Sơn, chùa Đức Tôn…

Năm 2010, tổng giá trị sản xuất toàn huyện  ước đạt hơn 2.884 tỷ đồng, tăng 1.688 tỷ đồng so với năm 2005, mức tăng bình quân 28,2%/năm; tổng vốn đầu tư toàn xã hội tăng bình quân hàng năm 124,8%; tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh qua từng năm, từ 39,5% (năm 2005) xuống còn 13% (vào cuối năm 2010); thu nhập bình quân tăng từ 5,4 triệu đồng (năm 2005) lên 10,5 triệu đồng (năm 2010).

Cơ cấu kinh tế, cơ cấu đầu tư, cơ cấu cây trồng vật nuôi chuyển dịch nhanh và đúng hướng. Ước tính đến cuối năm 2010, tổng diện tích gieo trồng là 56.607 ha (tăng 16.138 ha so với năm 2005).

Huyện luôn chú trọng áp dụng các mô hình sản xuất nông nghiệp đem lại giá trị kinh tế cao. Vốn đầu tư phát triển toàn xã hội liên tục tăng qua các năm với mức tăng bình quân 124,8%/năm. Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội như điện - đường - trường - trạm được quan tâm đầu tư, góp phần thúc đẩy sản xuất, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, tăng năng lực sản xuất và làm thay đổi khá nhanh diện mạo nông thôn, đặc biệt là ở các xã vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đến nay, 85% tuyến đường từ huyện đến xã đã được thảm nhựa, 100% xã có đường ô tô đến trung tâm xã, 95% thôn, làng và 90% số hộ gia đình được sử dụng điện.

Sự nghiệp giáo dục, y tế không ngừng phát triển, chất lượng dạy và học, khám - chữa bệnh được nâng lên, đời sống của nhân dân được cải thiện, góp phần tạo động lực mới thúc đẩy kinh tế phát triển nhanh và bền vững. Đến nay, huyện đạt tỷ lệ 2 bác sĩ/vạn dân, 30% trạm y tế xã và phòng khám khu vực có bác sĩ, 173/173 thôn, làng có cộng tác viên y tế…

Trong giai đoạn 2010 - 2015 toàn huyện phấn đấu đạt các chỉ tiêu cơ bản sau: Tổng giá trị sản xuất trên địa bàn đạt 4.884,216 tỷ đồng; cơ cấu giá trị sản xuất ngành nông - lâm nghiệp đạt 36,1%, công nghiệp - xây dựng đạt 35,5%, dịch vụ đạt 28,4%; tổng vốn đầu tư toàn xã hội 2.665.116 triệu đồng; thu nhập bình quân đầu người 15 triệu đồng/năm; tổng thu ngân sách trên địa bàn 266 tỷ đồng, trong đó huyện thu 145 tỷ đồng, đáp ứng 80-85% nhu cầu chi thường xuyên, giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 5%; giải quyết việc làm cho 5.000 lao động; có từ 75% đến 80% thôn, làng văn hóa; 100% thôn, làng, hộ gia đình được sử dụng điện.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]