Ninh Hữu Hưng

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Phong cảnh đình La Xuyên

Ninh Hữu Hưng là một đại thần triều Đinh Tiên Hoàng, ông là vị tổ xưa nhất của nghề mộc Việt Nam do đó được coi như vị tổ nghề xây dựng Việt Nam[1]. Ông là người được vua Đinh Tiên Hoàng giao phụ trách quân dân 6 Phủ trong việc xây dựng kinh đô Hoa Lư.

Năm sinh, Năm mất[sửa | sửa mã nguồn]

Hiện nay, nhiều tài liệu ghi ông sinh năm 936. Tuy nhiên:
Ngọc Phả đình làng La Xuyên (xã Yên Ninh - huyện Ý Yên - tỉnh Nam Định) ghi "Chí Lý Thái Tổ Thuận Thiên Kỷ Mùi niên tứ nguyệt lục nhật, công miên thọ dĩ cao, chí bát thập nhất tuế lão nhược quy thần".
Ngọc Phả đình Ninh Xá Hạ cũng ghi "Thời đương Lý Thái Tổ, Thuận Thiên Kỷ Mùi niên tứ nguyệt sơ lục nhật, hưởng thọ bát thập nhất tuế".
Căn cứ vào các ghi chép này thì Ninh Hữu Hưng sinh năm 939, mất năm 1019 (ngày 6 tháng 4 Kỷ Mùi Niên hiệu Thuận Thiên, triều vua Lý Thái Tổ).

Quê quán[sửa | sửa mã nguồn]

Theo Ngọc Phả các Đình làng La Xuyên, Ninh Xá Hạ thì quê quán Ninh Hữu Hưng là ở thôn Chi Phong, Trường Yên, Hoa Lư, Ninh Bình. Ngày nay ở Trường Yên có ngôi đền Bim phối thờ thần Quý Minh và Ninh Hữu Hưng với vai trò ông tổ nghề xây dựng.[2]

Ngọc phả Miếu thờ Đức Vân Lôi Đại Thần ở núi Phượng Sơn, bên suối khoáng Kênh Gà thuộc địa phận thôn Liên Huy, xã Gia Thịnh, huyện Gia Viễn, Ninh Bình cho biết ông là người Trường Yên, có vũ dũng và rất tinh thông nghề xây dựng thời trẻ thường đến núi này. Hiện nay, con cháu họ Ninh đã phục dựng lại ngôi miếu nhỏ trên nền cũ để thờ Đức Vân Lôi Đại Thần và ông tổ Ninh Hữu Hưng.[3]

Xây dựng kinh đô Hoa Lư[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 20 tuổi, ông gia nhập quân đội nhà Đinh tham gia dẹp 12 sứ quân. Khi Vua Đinh Tiên Hoàng thống nhất đất nước, ông được nhà vua giao phụ trách quân dân 6 Phủ trong việc xây dựng kinh đô Hoa Lư. Vì vậy, ông được Vua Đinh Tiên Hoàng phong cho chức Công Tượng Lục Phủ Giám Sát Đại tướng Quân.[4]

Ngày nay ở thôn Chi Phong, xã Trường Yên, Hoa Lư vốn thuộc thành Tây kinh đô Hoa Lư xưa còn đền Bim là nơi thờ thần Quý Minh trấn Nam Hoa Lư tứ trấn nhưng các dấu tích lại gắn liền với việc thờ ông tổ nghề mộc Ninh Hữu Hưng. Đây cũng là một hiện tượng thần thánh hóa một số vị tướng dưới triều nhà Đinh ở các di tích vùng Ninh Bình.

Phát triển nghề chạm khắc gỗ[sửa | sửa mã nguồn]

Vùng đất bao gồm các làng La Xuyên, Ninh Xá Hạ thuộc xã Yên Ninh - huyện Ý Yên - tỉnh Nam Định xưa kia được gọi là Thiết Lâm. Nhà Tiền Lê thay nhà Đinh, sau khi đánh thắng quân Tống, Hoàng đế Lê Đại Hành cho xây dựng lại cung thất, Ninh Hữu Hưng càng được trọng dụng. Là người có vũ dũng, ông được chọn vào đội quân Thiên cận đi bảo vệ nhà vua. Vua Lê Đại Hành thường đi thăm nhiều nơi và Ninh Hữu Hưng được chọn đi theo xa giá. Một lần Vua Lê Đại Hành đi thuyền qua vùng đất Thiết Lâm thấy thấp thoáng có bóng ngôi miếu cổ. Nhà Vua cho dừng thuyền vào thăm, thấy đây là vùng đất đẹp nhưng dân cư thưa thớt, chỉ có dăm nhà lác đác ven sông, nhà vua đã cho Ninh Hữu Hưng ở lại đất này. Từ đó, ông định cư tại đây rồi đem cả con cháu, họ hàng đến vùng đất mới lập thành ấp lớn. Ông bỏ tiền chiêu dân, khuyến khích việc canh tác, phát triển nghề thủ công. Nghề mộc chạm được ông truyền lại cho dân sở tại ngày càng phát triển.

Tôn vinh[sửa | sửa mã nguồn]

Ninh Hữu Hưng là tổ nghề mộc, nghề chạm khắc gỗ, khảm trai của Việt Nam. Ông được tôn vinh ở các làng nghề La Xuyên, Ninh Xá Hạ, Ninh Xá Thượng, Lũ Phong, Trịnh Xá, Đồng Xa (nay thuộc Ý Yên, Nam Định). Sau khi ông mất, vua Lý Thái Tổ ban cho ông tên thụy là Lão La Đại Thần. Vùng đất Thiết Lâm được đổi thành Ninh Xá (làng của người họ Ninh) và La Ngạn. Làng La Ngạn sau đó được đổi tên thành La Xuyên. Để tỏ lòng biết ơn và tôn kính, dân các làng thuộc xã Yên Ninh đều lập đền thờ Ninh Hữu Hưng. Công lao của ông được ghi lại trong câu đối lưu giữ trong Đình các làng thuộc xã Yên Ninh:

Mộc tượng giáo dân nguyên hữu ý
Kiến đô lập quốc sử ghi công

La Xuyên và Ninh Xá là các làng nghề đã có lịch sử ngàn năm với nhiều thợ giỏi tham gia xây dựng các cung thất, đền đài cho các triều đại phong kiến. Nghề mộc truyền thống mà đỉnh cao là nghệ thuật chạm khắc đã đạt đến độ hoàn hảo. Sản phẩm phong phú và thông dụng như hương án, bát biểu, tượng, cửa, võng, sập gụ, tủ chè đều thể hiện trình độ kỹ thuật cao.
Ngày nay, La Xuyên và Ninh Xá chỉ là các thôn của xã Yên Ninh, huyện Ý Yên, nhưng làng nghề La Xuyên này đã sống cùng với thời gian và ngày càng nổi tiếng.

Ninh Hữu Hưng được thờ ở đình Phúc Lộc, thuộc làng nghề mộc Phúc Lộc, phường Ninh Phong, thành phố Ninh Bình. Làng nghề mộc Phúc Lộc là một làng nghề truyền thống nổi tiếng nằm ở phía đông nam thành phố Ninh Bình, gần quốc lộ 10 và tuyến đường nối cảng Ninh Phúc. Làng Phúc Lộc có 4 phố: Phố Phúc Lộc, Phố Phong Lộc, Phố Đa Lộc, Phúc Lâm và xóm Mơ. Làng nghề mộc Phúc Lộc hiện có tới 400 người làm nghề sản xuất đồ mộc và khoảng 500 người lao động phụ. Sản phẩm làng nghề Phúc Lộc đa dạng các loại đồ gỗ cao cấp, cầu kỳ, sang trọng như: tủ chè, sập gụ, sập lim, tạc tượng, chạm trổ hoa văn các loại… Làng mộc Phúc Lộc Ninh Bình được xếp vào danh sách 50 làng nghề truyền thống tiêu biểu nhất Việt Nam.

Ninh Hữu Hưng cũng được thờ ở Miếu thờ Đức Vân Lôi Đại Thần ở núi Phượng Sơn, bên suối khoáng Kênh Gà thuộc địa phận thôn Liên Huy, xã Gia Thịnh, huyện Gia Viễn, Ninh Bình. Đền Bim ở thôn Chi Phong, xã Trường Yên, Hoa Lư vốn thuộc thành Tây kinh đô Hoa Lư xưa thờ thần Quý Minh trấn Nam Hoa Lư tứ trấn nhưng các dấu tích lại gắn liền với việc thờ ông tổ nghề mộc Ninh Hữu Hưng. Đây cũng là một hiện tượng thần thánh hóa một số vị tướng dưới triều nhà Đinh ở các di tích vùng Ninh Bình.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

[1].Website của dòng họ Ninh Việt Nam

[2].TỔ CHỨC KỶ LỤC VIỆT NAM (VietKing) "Ninh Hữu Hưng – Tổ nghề chạm, khảm gỗ"

[2].TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU HỖ TRỢ CÁC LÀNG NGHỀ (HRPC) "Tổ nghề làng mộc La Xuyên"