Vô Tích

无锡市
Vô Tích thị

Cấp hành chính	Địa cấp thị
Quận hành chính	Sùng An (31°34′B 120°17′Đ)
Diện tích - Tổng - Nội thành	4.787,61 km² 1.659 km²
Dân số - Tổng - Nội thành	4.471.900 (2004) 2.235.700 (2004)
GDP - Tổng - Trên đầu người	235 tỷ ¥ (2004) 52.825 ¥ (2004)
Các dân tộc	Hán
Đơn vị cấp huyện	8
Đơn vị cấp hương	73
Bí thư thành ủy	Dương Vệ Trạch (杨卫泽)
Thị trưởng	Mao Tiểu Bình (毛小平)
Mã vùng điện thoại	510
Mã bưu chính	214000 (Nội thành) 214200, 214400 (Khu vực khác)
Đầu biển số xe	苏B [Tô-B]

Vô Tích (giản thể: 无锡市; phồn thể: 無錫市; bính âm: Wúxī Shì), tên gọi tắt là Tích, xưa từng có tên Lương Khê và Kim Quỹ, là một địa cấp thị thuộc tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Thành phố nằm ở phía nam tỉnh, thuộc vùng Giang Nam, ven bờ Thái Hồ và trong vùng châu thổ tam giác sông Trường Giang. Vô Tích quản lý 5 quận nội thành: Lương Khê, Bân Hồ, Tân Ngô, Huệ Sơn, Tích Sơn, cùng 2 thành phố cấp huyện là Giang Âm và Nghi Hưng – đều nằm trong nhóm 100 đơn vị hành chính cấp huyện phát triển hàng đầu Trung Quốc. Về vị trí địa lý, Vô Tích nằm ngay trung tâm khu vực Tô–Tích–Thường (Tô Châu – Vô Tích – Thường Châu) của phía nam Giang Tô; phía bắc giáp sông Trường Giang, phía nam tiếp giáp Thái Hồ, cách Thượng Hải 128,2 km về phía đông và giáp tỉnh Chiết Giang ở phía nam. Thành phố có lợi thế rõ rệt về giao thông, đồng thời giữ vị trí chiến lược quân sự quan trọng. Nhờ cảnh sắc và vị thế đặc biệt, Vô Tích được mệnh danh là “Viên minh châu của Thái Hồ”, đồng thời là đô thị trung tâm của vùng châu thổ tam giác sông Trường Giang và khu vực Tô–Tích–Thường.

Vô Tích là cái nôi của văn minh Giang Nam và văn hóa Ngô. Lịch sử thành văn của thành phố có thể truy nguyên đến cuối thời nhà Thương, nhưng thực tế quá trình hình thành và phát triển đã kéo dài hơn 3.000 năm. Năm 1981, Quốc vụ viện xếp Vô Tích vào nhóm 15 trung tâm kinh tế quốc gia, đồng thời là một trong 13 thành phố lớn đầu tiên được phê chuẩn, có quyền lập pháp địa phương. Thành phố cũng được công nhận là Thành phố lịch sử – văn hóa cấp quốc gia và thuộc nhóm Thành phố du lịch xuất sắc đầu tiên do Tổng cục Du lịch quốc gia công nhận năm 1998.

Vô Tích là một trung tâm kinh tế – công nghiệp quan trọng của vùng đồng bằng sông Trường Giang, được mệnh danh là cái nôi của công nghiệp dân tộc Trung Quốc, công nghiệp thị trấn và là nơi khai sinh mô hình Tô Nam. Trong lịch sử, nơi đây nổi tiếng với các danh xưng “bến vải”, “bến tiền”, “bến gốm”, “thủ phủ tơ lụa” và “chợ gạo”. Thời cận đại, thành phố xuất hiện nhiều doanh nghiệp dân tộc và doanh nhân tiêu biểu, hiện nay, Vô Tích tập trung phát triển các ngành Internet vạn vật (IoT), mạch tích hợp và công nghệ sinh học – dược phẩm, tạo nên bản sắc kinh tế riêng. Là đầu mối giao thông tổng hợp cấp quốc gia, Vô Tích kết nối đồng bộ đường sắt, đường bộ, đường thủy và hàng không. Kinh Hàng Đại Vận Hà và cao tốc Bắc Kinh – Thượng Hải chạy qua thành phố; các tuyến đường sắt quốc gia như tuyến Bắc Kinh – Thượng Hải và đường sắt liên vùng Thượng Hải – Nam Kinh đều có các ga lớn tại đây. Phía đông nam thành phố có Sân bay quốc tế Thạc Phóng Vô Tích tiêu chuẩn 4E. Đến năm 2024, hệ thống tàu điện ngầm Vô Tích đã vận hành 5 tuyến, tổng chiều dài 145 km.

Vô Tích cũng là một thành phố du lịch nổi tiếng. Các danh thắng tiêu biểu gồm: chùa Sùng An, cổ trấn Huệ Sơn, đảo Bột Công trên hồ Lệ, khu Nguyên Đầu Chử bên Thái Hồ, tượng Phật Lăng Sơn, thị trấn Thiêm Hoa Loan, phim trường Trung Thị Vô Tích… Ngoài ra, các danh viên cổ kim như Ký Sướng Viên và Lệ Viên cũng nổi tiếng bậc nhất. Thành phố từng sản sinh nhiều danh nhân văn hóa và học thuật lớn, tiêu biểu như Cố Khải Chi, Nghi Vân Lâm, Tiền Mục, Tiền Chung Thư.

Nguồn gốc tên gọi

Tương truyền tên gọi Vô Tích bắt đầu từ cuối thời Chiến Quốc, khi chiến tranh tàn khốc giữa 7 nước Thất hùng đi vào giai đoạn kết. Ban đầu vùng này có tên là Tích Sơn. Năm 223 TCN, tướng nước Tần là Vương Tiễn đánh bại quân nước Sở, đi bình định đất đai nước Sở, xuống miền nam, đến núi Tích Sơn. Quân lính đào đất làm bếp, đặt nồi thổi cơm, tìm được một cái bia đá, ở trong có khắc mười hai chữ rằng:

"Hữu tích: binh, thiên hạ tranh; vô tích: ninh, thiên hạ thanh"

Nghĩa là:

"Có thiếc thì đánh nhau, thiên hạ loạn; không có thiếc thì yên, thiên hạ thanh bình".

Vương Tiễn cho đòi cổ nhân đến hỏi, thì biết từ khi vua Bình Vương nhà Chu dời sang đất Lạc (722 TCN), núi ấy sản sinh ra nhiều chì, thiếc nên gọi là Tích Sơn, đã bốn mươi năm nay lấy dùng không hết, nhưng gần đây thấy ít dần; tấm bia ấy cũng không biết người nào làm ra. Vương Tiễn than rằng:

Ảnh Vô Tích

Bia này lộ ra thiên hạ từ đây được yên ổn. Có lẽ người xưa đã thấy trước được điều này, nên chon bia để báo cho người sau đó chăng! Từ nay nên đặt tên nơi này gọi là Vô Tích (không có thiếc).

Chỉ 2 năm sau, các chư hầu hoàn toàn bị tiêu diệt dưới tay nước Tần. Nhà Tần thành lập, từ đó thiên hạ thống nhất, chấm dứt chiến tranh chia cắt Xuân Thu - Chiến Quốc kéo dài 550 năm trong lịch sử Trung Quốc.

Địa lý

Bản đồ Vô Tích

Vô Tích nằm ở phía đông nam tỉnh Giang Tô, tọa độ địa lý 31°33′B 120°18′Đ. Phía đông giáp Tô Châu, phía nam giáp Thái Hồ, đối diện qua hồ với Hồ Châu của tỉnh Chiết Giang, phía tây giáp Thường Châu. Một điểm đặc biệt là trong hai thành phố cấp huyện trực thuộc Vô Tích, thành phố Nghi Hưng bị quận Vũ Tiến của Thường Châu ngăn cách trên đất liền, không có đường biên giới tiếp giáp, trở thành một “lãnh thổ rời” của Vô Tích. Phía bắc (thành phố Giang Âm) nằm bên bờ sông Trường Giang, đối diện qua sông với thành phố Tĩnh Giang (thuộc Thái Châu).

Tổng diện tích toàn thành phố là 4.627,47 km², trong đó khu vực nội thành chiếm 1.643,88 km², diện tích đô thị xây dựng 316 km². Khu vực núi và đồi chiếm 782 km² (16,90% tổng diện tích); diện tích mặt nước 1.342 km² (29,0% tổng diện tích).

Địa hình

Vô Tích thuộc vùng châu thổ sông Trường Giang, địa hình chủ yếu là đồng bằng, cao độ thấp. Vùng đồng bằng Thái Hồ có dạng lòng chảo, độ cao trung bình dưới 3,5 m, nơi thấp nhất chưa tới 2 m. Nguyên nhân là do khu vực từ phía bắc Huệ Sơn đến Giang Âm thời cổ vốn là hồ Phù Dung, chỉ từ thời Tống – Minh mới dần biến mất.

Khu Mã Sơn của Vô Tích có địa hình đồi núi thấp ven hồ kiểu vịnh, nhiều gò đồi, đất khô và ruộng bậc thang; đất bãi bồi màu mỡ. Thành phố Nghi Hưng thuộc dãy núi Nghi Lịch, có địa hình đồi núi thấp, với đỉnh cao nhất là Hoàng Tháp Đỉnh (611,5 m) ở phía nam – thuộc dãy núi Thiên Mục, là đỉnh cao nhất vùng Tô Nam và cao thứ hai toàn tỉnh Giang Tô. Toàn khu vực Vô Tích có mạng lưới sông ngòi dày đặc, đất đai màu mỡ, sản vật phong phú, điển hình cho vùng sông nước Giang Nam.

Khí hậu

Vô Tích thuộc kiểu khí hậu gió mùa cận nhiệt đới hải dương, ôn hòa ẩm ướt, bốn mùa phân biệt rõ. Nhiệt độ trung bình năm là 15,5 °C. Lượng mưa dồi dào, mùa mưa kéo dài và tập trung chủ yếu vào mùa hè. Lượng mưa trung bình năm tại khu vực trung tâm đạt 1.048 mm. Năm không có sương giá khoảng 220 ngày, tổng số giờ nắng 2.019,4 giờ. Tháng nóng nhất là tháng 7 với nhiệt độ trung bình 28,0 °C; tháng lạnh nhất là tháng 1 với nhiệt độ trung bình 2,8 °C.

Thủy văn

Phong cảnh Lệ Hồ

Hệ thống thủy văn của Vô Tích phong phú với hàng nghìn sông rạch, ao hồ. Trong phạm vi quy hoạch, toàn thành phố có 5.983 con sông với tổng chiều dài 6.998 km. Kinh Hàng Đại Vận Hà chạy theo trục dọc, phía bắc có các tuyến như kênh Tích–Trừng, kênh Tích Bắc, sông Cửu Lý, Bác Độc Hạng, Bắc Hưng Đường; phía nam có sông Tào Vương Kinh, sông Lệ, Mạ Lệ Hạng, Đại Khê Hạng, Trực Hồ Cảng, sông Lương Khê…

Đại Vận Hà đoạn tại Vô Tích

Trước năm 1949, khu thành cổ Vô Tích được bao quanh bởi hào lũy, kết nối với Đại Vận Hà, sông Chuyển Thủy, sông Lương Khê, Bác Độc Hạng, tạo nên mạng lưới giao thông thủy và thoát nước. Bên trong thành cổ, sông Cổ Vận Hà là trục chính, kết hợp với sông Lý Thành tạo thành vòng cung khép kín. Sau năm 1949, quá trình đô thị hóa khiến hơn 1.000 con sông ở khu vực Vô Tích bị lấp để làm đường (theo ước tính thận trọng).

Môi trường

Vô Tích là thành phố Vườn quốc gia, cùng với Giang Âm và Nghi Hưng hợp thành cụm đô thị sinh thái quốc gia đầu tiên của Trung Quốc. Trong địa giới Vô Tích có 17 công viên đất ngập nước, trong đó Công viên đất ngập nước Trường Quảng Khê và Công viên đất ngập nước Lương Hồng được xếp hạng quốc gia.

Tháng 5 năm 2007, do ô nhiễm công nghiệp và nuôi trồng thủy sản ở vùng Thái Hồ thuộc Tô Châu gây phú dưỡng hóa, Thái Hồ bùng phát tảo lam quy mô lớn. Gió đông nam mùa hè đã đẩy tảo lam vào vùng hồ thuộc Vô Tích, khiến nguồn nước máy của thành phố bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Bộ Thủy lợi sau đó đã khẩn cấp dẫn nước sông Trường Giang vào Thái Hồ. Năm 2008, tảo lam tiếp tục bùng phát; nhưng từ năm 2009, nhờ biện pháp xử lý mạnh mẽ ở lưu vực ven Thái Hồ và khu vực kênh, chất lượng nước đã cải thiện rõ rệt – dù ô nhiễm từ phía Tô Châu vẫn chưa chấm dứt.

Năm 2009, Vô Tích được Liên Hợp Quốc trao danh hiệu “Thành phố Xanh Toàn cầu”. Năm 2013, theo “Sách Xanh Năng lực Cạnh tranh Thành phố Trung Quốc 2013” của Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, Vô Tích đứng đầu danh sách các thành phố nội địa có năng lực cạnh tranh về chất lượng sống, chỉ sau Hồng Kông và Ma Cao.

Hành chính

Vô Tích quản lý 7 đơn vị cấp huyện gồm 5 quận và 2 thành phố cấp huyện.

• Lương Khê khu
• Tân Hồ khu
• Huệ Sơn khu
• Tích Sơn khu
• Tân Ngô khu
• Giang Âm thị
• Nghi Hưng thị

Giao thông

Bản đồ mạng lưới metro Vô Tích

Một đoàn tàu tuyến số 1 Vô Tích đang chạy trên đoạn trên cao

Cầu Giang Dương Trường Giang

Vô Tích có vị trí địa lý thuận lợi, nằm ở trung tâm tuyến Thượng Hải – Nam Kinh, từ xưa đã là huyết mạch giao thông. Lịch sử vận tải đường thủy của thành phố càng lâu đời hơn, có thể truy về thời Thái Bá chạy sang đất Ngô, đào kênh Bác Độc – được xem là con kênh cổ xưa nhất của Trung Quốc. Việc khai đào Kinh Hàng Đại Vận Hà sau đó lại chạy xuyên qua toàn bộ địa phận Vô Tích, khiến nơi đây trở thành thành phố duy nhất ở Trung Quốc có đại vận hà chảy qua trung tâm.

Bước sang thời cận đại, năm 1906, đoạn Tích – Thượng của tuyến đường sắt Thượng Hải – Nam Kinh được đưa vào sử dụng, đánh dấu sự xuất hiện của giao thông hiện đại ở Vô Tích. Sau đó, các tuyến đường bộ như Tích – Trừng, Tích – Nghi, Tích – Thượng, Tích – Tô lần lượt được xây dựng, đặt nền móng cho vai trò trung tâm giao thông của thành phố.

Ngày nay, trong địa phận Vô Tích có nhiều tuyến đường cao tốc, quốc lộ, đường sắt cao tốc đi qua; trong thành phố có sân bay quốc tế, cảng, hệ thống tàu điện ngầm… tạo thành mạng lưới giao thông đa dạng. Vô Tích đã trở thành một trong những đô thị trung tâm quan trọng của khu vực Hoa Đông.

Đường bộ

Vô Tích, với vai trò là một trong những đầu mối giao thông chủ chốt của khu vực Hoa Đông, được xếp vào nhóm thành phố trung tâm vận tải đường bộ quốc gia. Trên địa bàn có 9 tuyến đường cao tốc lớn như Ninh – Hàng, Duyên Giang, Thượng – Ninh… cùng nhiều tuyến quốc lộ và tỉnh lộ chạy qua. Do khu vực nội đô mang đặc trưng phố cổ vùng sông nước, phần lớn đường phố chính được xây dựng trên nền các con sông đã bị lấp, nên tuyến đường trong thành phố thường quanh co, uốn lượn; đất nông nghiệp xưa cũng vì hệ thống sông ngòi dày đặc mà hình thành những ô thửa lởm chởm như răng cưa.

Thành phố có mạng lưới đường cao tốc đô thị đan xen dày đặc, gồm đường vành đai nhanh nội đô, vành đai nhanh trung tâm (đang xây dựng), cầu vượt đường Phụng Tường, cầu vượt đường Giang Hải Tây, đại lộ Thông Giang, cầu vượt đường Kim Thành, cầu vượt đường ra sân bay, đại lộ Lệ Hồ, đại lộ Thái Hồ… Hiện đang quy hoạch xây dựng cầu vượt đường Tiền Hồ, cầu vượt đường Tiền Vinh và nâng cấp đại lộ Thông Giang lên chuẩn cao tốc.

Đường sắt

Sảnh chờ ga Vô Tích

Quảng trường phía Bắc Ga Vô Tích

Ga Vô Tích

Hiện khu vực Vô Tích có các tuyến đường sắt: tuyến Kinh – Hỗ (Bắc Kinh – Thượng Hải), tuyến cao tốc Thượng – Ninh, tuyến cao tốc Kinh – Hỗ, tuyến khách vận chuyên dụng Ninh – Hàng, tuyến Tân – Trường, và tuyến cao tốc Thượng – Ninh dọc sông Dương Tử. Trên địa bàn có 5 ga hành khách: ga Vô Tích (tuyến Kinh – Hỗ, Thượng – Ninh cao tốc) – ga đặc biệt, phục vụ cả khách và hàng hóa, ga Vô Tích Đông (tuyến Kinh – Hỗ cao tốc), ga Vô Tích Tân Khu (tuyến Thượng – Ninh cao tốc), ga Huệ Sơn (tuyến chuyên dụng Thượng – Ninh cao tốc, sẽ được mở rộng), ga Nghi Hưng (tuyến khách vận Ninh – Hàng, sẽ được mở rộng) và ga Giang Âm (tuyến cao tốc Nam Duyên Giang, tương lai sẽ có tuyến liên vùng Thái – Tích – Nghi).

Đường hàng không

Sân bay quốc tế Thạc Phóng Vô Tích

Sân bay quốc tế Thạc Phóng Vô Tích(IATA: WUX, ICAO: ZSWX) nằm ở phía đông nam phố Thạc Phóng, quận Tân Ngô. Sân bay cách trung tâm thành phố Vô Tích 16 km về phía tây bắc, cách Khu mới Vô Tích 2 km; cách trung tâm thành phố Tô Châu 20 km về phía đông nam, cách Khu mới Tô Châu 5 km. Đây là sân bay vừa phục vụ hàng không dân dụng vừa có chức năng quân sự. Tuyến Đường sắt đô thị Vô Tích số 3 đi qua sân bay, và cách khoảng 3 km về phía tây nam có Ga Vô Tích Tân Khu trên tuyến đường sắt cao tốc Thượng Hải–Nam Kinh; về phía đông bắc 1,65 km có tuyến Cao tốc Thượng Hải–Nam Kinh chạy qua.

Sân bay quốc tế Thạc Phóng Vô Tích là sân bay lớn thứ hai của tỉnh Giang Tô và cũng là sân bay duy nhất trong 9 sân bay của tỉnh (ngoài sân bay Nam Kinh Lộc Khẩu) có lợi nhuận. Hiện tại, sân bay có 2 nhà ga với tổng cộng 23 cổng lên máy bay (T1: 1–12, T2: 13–23), 26 vị trí đỗ máy bay (một số vị trí mới đang xây dựng), đường băng dài 3.200 m và được xếp hạng cấp độ 4E theo tiêu chuẩn hàng không.

Ngày 14 tháng 12 năm 2024, sản lượng vận chuyển hành khách của sân bay lần đầu tiên vượt mốc 10 triệu lượt/năm, trở thành sân bay thứ hai của tỉnh Giang Tô đạt con số này. Đồng thời, phương án điều chỉnh quy hoạch tổng thể liên quan đến xây dựng đường băng thứ hai, kéo dài đường băng số một, xây mới nhà ga T3 và trung tâm giao thông liên hợp đã được Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc phê duyệt.

Tôn giáo

Vô Tích có nhiều ngôi đền, miếu về tôn giáo.

• 
  Đền Tương Phú
• 
  Đền Thủy Tiên
• 
  Nhà thờ ở Vô Tích

Thành phố kết nghĩa

• Cascais, Bồ Đào Nha (14 tháng 9 năm 1993)
• Akashi, Nhật Bản (từ 29 tháng 8 năm 1981)
• Chattanooga, Hoa Kỳ (12 tháng 10 năm 1982)
• Sagamihara, Nhật Bản (6 tháng 8 năm 1985)
• Hamilton, New Zealand (5 tháng 7 năm 1986)
• Scarborough, Canada (10 tháng 4 năm 1996)
• Alameda, Hoa Kỳ (2004)
• Bocholt, Đức
• Các công xã Ballerup, Egedal và Frederikssund, Đan Mạch (2007)

Hai thành phố cấp huyện thuộc Vô Tích là Giang Âm và Nghi Hưng, cũng kết nghĩa với:

• Belo Horizonte, Brasil (18 tháng 11 năm 1996)
• Novo Mesto, Slovenia (6 tháng 5 năm 1994)

Liên kết ngoài

• Trang web chính quyền Vô Tích (tiếng Hoa, Nhật và Anh)
• Hướng dẫn du lịch Vô Tích (Jiangsu Network)
• Cộng đồng Anh trên mạng (tiếng Anh)
• Hướng dân Vô Tích