Tàu điện ngầm

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Ảnh trong ga Kiep của tàu điện ngầm Moskva, Nga
Đường tàu điện ngầm số 14 tại Paris (hình chụp tại ga St Lazare) là một đường tàu điện ngầm không người lái và có các cửa kính đóng mở tự động trên nhà ga

Tàu điện ngầm là hệ thống rộng lớn dùng chuyên chở hành khách trong một vùng đô thị, thường chạy trên đường ray. Những tuyến đường này có thể đặt ngầm dưới lòng đất, hay treo trên cao bằng hệ thống cầu cạn. Khác với tàu điện trên đường phố (tramway), tàu điện ngầm có thể đạt tốc độ cao vì có lối đi riêng, không phải chung đường giao thông với những phương tiện chuyên chở khác.

Tàu điện ngầm chạy nhiều lượt thành nhiều chuyến mỗi ngày trên những tuyến nhất định, nên có thể vận chuyển số lượng lớn hành khách. Vì có nhiều chuyến, việc đi lại bằng tàu điện thuận tiện và thoải mái hơn cho hành khách. Đa số các thành phố lớn trên thế giới đều có hệ thống tàu điện ngầm. Cùng mẫu số với tàu điện (tramway) và xe buýt, tàu điện ngầm có những trạm cố định để dừng cho khách lên xuống nhưng vì có đường đi dành riêng nên tàu điện ngầm đi nhanh hơn, không bị kẹt xe và cũng an toàn hơn.

Nước Anh là nước đầu tiên trên thế giới xây đường tàu điện ngầm, đoạn tàu điện ngầm đầu tiên chỉ dài 6 km.

Tốc độ chạy tàu điện ngầm nhanh nhất ở Mỹ, đạt 72 km/h. Lượng vận chuyển hành khách lớn nhất ở Matxcơva (Nga), mỗi năm 2,5 lượt tỉ người. Đường tàu điện ngầm thuận tiện nhất ở Paris (Pháp).[cần dẫn nguồn]

Mức độ tự động hoá quản lý của hệ thống tàu điện ngầm rất cao. Thường không có người quản lý, sau khi hành khách bỏ tiền vào máy tự động, máy sẽ tự động đẩy ra tấm card từ có đầy đủ thông tin nhận biết ga xa nhất mà hành khách muốn đến, khi đến cửa ra vào, hành khách nhét vé vào máy soát vé, thanh chắn cửa tự động mở ra. Nếu đi vượt quá quãng đường ghi trên vé thì thanh chắn không mở và hành khách phải bù thêm lượng tiền còn thiếu mới ra được khỏi ga tàu.

Đường tàu điện ngầm thường được hiểu là đi ngầm dưới mặt đất, nhưng hiện nay hơn 60 đường tàu điện ngầm trên thế giới, chỉ có 10 đường là hoàn toàn trong mặt đất, còn lại là kết hợp giữa trên và dưới mặt đất, ở nơi sầm uất thì phải làm dưới mặt đất, còn lại dùng cầu vượt hoặc đi trên mặt đất để giảm bớt khó khăn và giá thành thi công.

Tàu điện ngầm ở một số nước[sửa | sửa mã nguồn]

Các quốc gia có tàu điện ngầm đi qua (tô màu xanh lục)

Anh Quốc[sửa | sửa mã nguồn]

  • London: được xây dựng và khai triển từ năm 1863. Đến nay London Underground đã có 415 km và 378 nhà ga, đạt năng lực vận chuyển 2,3 triệu khách/km/năm, vận tốc trung bình đạt 33 km/h.

Tuyến tàu điện ngầm đầu tiên trên thế giới được khánh thành vào ngày 10 tháng giêng 1863 tại London được gọi là Metropolitan Railway. Lúc đó đầu tàu vẫn chạy bằng hơi nước. Nó nối những nhà ga Paddington, King’s Cross, St PancrasEuston, mà nằm tương đối xa ngoài trung tâm thành phố, với City of London.

Tàu điện ngầm đầu tiên nằm tuyến đường City and South London Railway (bây giờ Northern Line), khánh thành vào ngày 4 tháng 11 năm 1890 tại London. Nó dẫn từ trạm Von Stockwell tới King William Street. Bắt đầu từ đó nhiều đô thị lớn khác ở Âu châu cũng làm theo, hy vọng là sẽ giải quyết được vấn đề giao thông trong thành phố.

Hoa Kỳ[sửa | sửa mã nguồn]

Pháp[sửa | sửa mã nguồn]

  • Paris: khai triển từ năm 1900. Đến nay Métro Paris đã có 214 km và 384 nhà ga, đạt năng lực vận chuyển 4 triệu mỗi ngày, với vận tốc trung bình là 22 km/h. Đặc biệt là đường xe số 14 khai trương năm 1998 hoạt động với các xe hoàn toàn tự động (không người lái).

Nga[sửa | sửa mã nguồn]

  • Moskva: khai triển từ năm 1935. Đến nay metro Moskva đã có 265 km và 164 nhà ga, đạt năng lực vận chuyển 12,1 triệu hành khách/km/năm, vận tốc trung bình đạt 41 km/h.

Các quốc gia có hệ thống tàu điện ngầm đã được đưa vào khai thác[sửa | sửa mã nguồn]

Châu Âu
Châu Á
Châu Mỹ
Châu Phi

Các quốc gia có hệ thống tàu điện ngầm sẽ được đưa vào khai thác trong tương lai[sửa | sửa mã nguồn]

  •  Úc (dự kiến đưa vào hoạt động năm 2019)
  •  Bangladesh (dự kiến đưa vào hoạt động năm 2019)
  •  Croatia (dự kiến đưa vào hoạt động năm 2020)
  •  Ecuador (dự kiến đưa vào hoạt động năm 2019)
  •  Indonesia (dự kiến đưa vào hoạt động năm 2018)
  •  Israel (dự kiến đưa vào hoạt động năm 2020)
  •  Kuwait (dự kiến đưa vào hoạt động năm 2020)
  •  Nigeria (dự kiến đưa vào hoạt động năm 2017)
  •  Pakistan (dự kiến đưa vào hoạt động năm 2017)
  •  Qatar (dự kiến đưa vào hoạt động năm 2019)
  •  Serbia (dự kiến đưa vào hoạt động năm 2020)
  •  Việt Nam (dự kiến đưa vào hoạt động năm 2018)

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Dự án tại VN: