Tiếng Cree

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Tiếng Cree
Sử dụng tại Canada; Hoa Kỳ (Montana)
Tổng số người nói 120.000 (thống kê 2006)
(gồm MontagnaisNaskapiAtikamekw)[1]
Dân tộc Cree
Phân loại Algic
Hệ chữ viết Latinh, Hệ âm tự ngôn ngữ bản địa Canada (Cree)
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại Các Lãnh thổ Tây Bắc[2]
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1 cr
ISO 639-2 cre
ISO 639-3 tùy trường hợp:
crk – Cree đồng bằng
cwd – Cree rừng
csw – Cree đầm lầy
crm – Moose Cree
crl – Đông Cree miền Bắc
crj – Đông Cree miền Nam
nsk – Naskapi
moe – Montagnais
atj – Atikamekw
Glottolog cree1271
Crimapo.png
Bản đồ sơ lượt các vùng phương ngữ Cree

Tiếng Cree (còn gọi là Cree–MontagnaisNaskapi) là một dãy phương ngữ, nằm trong nhóm ngôn ngữ Algonquin, được nói bởi khoảng 117.000 người Cree tại Canada, trên một phạm vi từ các Lãnh thổ Tây BắcAlberta tới Labrador. Nếu được xem là một ngôn ngữ đơn nhất, đây là ngôn ngữ bản địa với số người nói lớn nhất Canada.[1] Khu vực duy nhất nơi tiếng Cree có địa vị chính thức là các Lãnh thổ Tây Bắc (tám ngôn ngữ bản địa khác cũng có địa vị chính thức tại đây).[3]

Tên[sửa | sửa mã nguồn]

Nội danh của tiếng Cree gồm có Nēhiyawēwin ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ (Cree đồng bằng), Nīhithawīwin (Cree rừng), Nehirâmowin (Atikamekw), Nehlueun (Tây Montagnais, phương ngữ Piyekwâkamî), Ilnu-Aimûn (Tây Montagnais, phương ngữ Betsiamites), Innu-Aimûn (đông Montagnais), Iyiniu-Ayamiwin (Đông Cree miền Nam), Iyiyiu-Ayamiwin (Đông Cree miền Bắc), Ililîmowin (Moose Cree), Inilîmowin (Cree đầm lầy miền Đông), và Nēhinawēwin (Cree đầm lầy miền Tây).

Nguồn gốc và phát triển[sửa | sửa mã nguồn]

Tiếng Cree xuất phát từ một phương ngữ của ngôn ngữ Algonquin nguyên thủy, từng được nói các nay 2.500 đến 3.000 năm tại urheimat của người Algonquin, một nơi mà vẫn chưa được xác định rõ nhưng có thể là quanh Ngũ Đại hồ. Người nói tiếng Cree nguyên thủy được cho là đã di chuyển về phía bắc, phân tách thành hai nhóm ở hai phía của vịnh James, theo thời gian, nhóm phía đông phát triển thành nhiền phương ngữ, lâu sau đó nhóm phía tây cũng tách thành nhiều phương ngữ.[4] Khó mà đoán biết được nhóm nào đã xuất triển và lan rộng đến đâu, vì không có tài liệu lịch sử để đối chiếu, những mô tả của người châu Âu trước đây thì không hệ thống, và người Algonquin có truyền thống nói nhiều ngôn ngữ và có khi tiếp nhận hẵn ngôn ngữ lân cận.[5]

Ngữ âm[sửa | sửa mã nguồn]

Âm vị phụ âm
Đôi môi Răng Chân răng Chân răng sau Vòm Ngạc mềm Họng
Tắc p [p] t [t] c [t͡s~t͡ʃ] ch\č [t͡ʃ] k [k]
Xát th [ð] s [s~ʃ] sh\š [ʃ] h [h]
Mũi m [m] n [n]
Tiếp cận r [ɹ] y [j] w [w]
Cạnh l [l]
Âm vị nguyên âm
Trước Giữa Sau
Đóng ii\ī [] uu\ō [~]
Gần đóng i [ɪ] u\o [o~ʊ]
Trung e\ē [] a [ə]
Mở aa\ā []

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă Statistics Canada: 2006 Census Lưu trữ ngày 16 tháng 10 năm 2013, tại Wayback Machine.
  2. ^ Official Languages of the Northwest Territories Lưu trữ ngày 6 tháng 12 năm 2013, tại Wayback Machine. (map)
  3. ^ Northwest Territories Official Languages Act, 1988 Lưu trữ ngày 24 tháng 3 năm 2009, tại Wayback Machine. (as amended 1988, 1991–1992, 2003)
  4. ^ Rhodes and Todd, "Subarctic Algonquian Languages" in Handbook of North American Indians: Subarctic, p. 60
  5. ^ Rhodes and Todd, 60-61

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]