Tiếng Quảng Đông

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Tiếng Quảng Đông
Yueyu-vector.svg
"Việt ngữ" phồn thể (trái) và giản thể (phải)
Khu vực Lưỡng Quảng, Hồng Kông, Ma Cao
Tổng số người nói 60 triệu
Phân loại Hệ ngôn ngữ Hán-Tạng
Phương ngữ
Hệ chữ viết Chữ Hán phồn thể
Chữ Hán giản thể
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại Hồng Kông
Ma Cao
Mã ngôn ngữ
ISO 639-3 yue
Glottolog yuec1235
Idioma cantonés.png

Tiếng Quảng Đông (giản thể: 广东话; phồn thể: 廣東話; Hán-Việt: Quảng Đông thoại), còn gọi là Việt ngữ (giản thể: 粤语; phồn thể: 粵語), là một nhánh chính của tiếng Trung được nói tại miền Nam Trung Quốc, đặc biệt là hai tỉnh Quảng ĐôngQuảng Tây.

Tiếng Quảng Đông bao gồm nhiều phương ngôn khác nhau, trong đó có hai phương ngôn từng đóng vai trò làm lingua franca trong các cộng đồng người Hoa hải ngoại tại Bắc Mỹ là tiếng Đài Sơn (thế kỷ 19) và tiếng Quảng Châu (thế kỷ 20). Tiếng Quảng Châu—được nói tại thủ phủ Quảng Châu của tỉnh Quảng Đông—là phương ngữ ưu thế của nhánh ngôn ngữ này, nó cũng là ngôn ngữ chính thức tại hai đặc khu hành chính Hồng KôngMa Cao.

Các phương ngôn của tiếng Quảng Đông không thể thông hiểu qua lại được với các phương ngôn khác của tiếng Trung.[1] Các phương ngôn tiếng Quảng Đông bảo lưu được nhiều nhất các phụ âm cuối và hệ thống thanh điệu của tiếng Trung trung đại nhưng lại không bảo tồn được một số phụ âm đầu và giữa như các phương ngôn khác.

Tên gọi[sửa | sửa mã nguồn]

Trong tiếng Anh, thuật từ Canton vốn chủ yếu dùng để chỉ thủ phủ Quảng Châu nhưng nó còn được dùng để gọi chung cả tỉnh Quảng Đông (xét về mặt từ nguyên thì Canton liên quan tới Quảng Đông). Tương tự thế, thuật từ Cantonese nguyên gốc dùng để gọi tiếng Quảng Châu[2] nhưng còn được dùng để đề cập tới cả tiếng Quảng Đông nói chung.[3] Để tránh nhập nhằng, giới hàn lâm dùng thuật từ Yue ("Việt") để đề cập tới tiếng Quảng Đông.[4][5] Với tiếng Việt, tên gọi tiếng Quảng Đông có khi lại đề cập cụ thể tới phương ngôn Quảng Châu. Tuy nhiên, thuật từ được chọn trong bài viết này vẫn là tiếng Quảng Đông thay vì Việt ngữ để tránh nhầm với ngôn ngữ chính thức của Việt Nam.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Victor H. Mair (2009): Mutual Intelligibility of Sinitic Languages
  2. ^ “Cantonese”. Oxford English Dictionary (ấn bản 3). Oxford University Press. Tháng 9 năm 2005.  (yêu cầu Đăng ký hoặc có quyền thành viên của thư viện công cộng Anh.)
  3. ^ Ager, Simon. “Cantonese language, pronunciation and special characters”. Omniglot. Truy cập ngày 5 tháng 3 năm 2017. 
  4. ^ Ethnologue: "Yue Chinese"; "Yue" or older "Yüeh" in the OED; ISO code yue
  5. ^ Ramsey (1987), tr. 98.