Wikipedia:Độ nổi bật (người)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Viết tắt

Tại Wikipedia, độ nổi bật là một tiêu chuẩn đưa vào dựa trên mức độ phù hợp của chủ đề bài viết đối với từ điển bách khoa. Chủ đề của một bài cần nổi bật hoặc đáng ghi nhận; nghĩa là, "có ý nghĩa, thú vị, hoặc kỳ quặc đủ để được quan tâm hoặc ghi lại."[1] Nổi bật theo nghĩa "nổi tiếng" hoặc "có tính đại chúng", tuy không phải không liên quan, nhưng chỉ mang tính thứ cấp.

Trang này là hướng dẫn về độ nổi bật của tiểu sử[2] chứ không phải một quy định; tuy nhiên, nó phản ánh sự đồng thuận đã đạt được qua thảo luận và được củng cố bởi lề lối làm việc mà cộng đồng chấp nhận. Hướng dẫn này cung cấp thông tin cho các quyết định về việc có nên viết bài về một người nào đó hay, nên trộn, xóa, hoặc phát triển tiếp. Về cách viết các bài về tiểu sử, xem Wikipedia:Cẩm nang văn phong (tiểu sử)Wikipedia:Tiểu sử người đang sống.

Tiêu chí cơ bản

Một người được cho là nổi bật nếu người này đã là chủ đề của tác phẩm đã xuất bản[3] của nguồn thứ cấp đáng tin cậy, và độc lập về tri thức,[4] và độc lập với chủ thể.[5]

  • Nếu một nguồn chỉ nói về chủ thể ở mức không sâu lắm, thì có thể cần đến nhiều nguồn độc lập để chứng minh độ nổi bật; việc được đưa tin hời hợt tại các nguồn thứ cấp có thể không đủ để xác lập độ nổi tiếng.[6]
  • Có thể dùng các nguồn sơ cấp để hỗ trợ cho các chi tiết trong nội dung bài, nhưng các nguồn này không đóng góp cho việc chứng tỏ độ nổi bật của chủ thể.

Các tiêu chí bổ sung

Nói chung, một người được coi là nổi bật nếu họ thỏa mãn một trong các tiêu chuẩn sau. Việc không thỏa mãn các tiêu chuẩn này không phải căn cứ để kết luận rằng một chủ đề không đủ tiêu chuẩn đưa vào; trái lại, việc thỏa mãn một vài tiêu chuẩn không đảm bảo rằng một chủ đề đủ tiêu chuẩn đưa vào.

Nếu một người không thỏa mãn các tiêu chí bổ sung dưới đây, họ có thể vẫn đủ nổi bật theo hướng dẫn Wikipedia:Độ nổi bật.

Tiểu sử bất kỳ

  • Người đã nhận được một giải thưởng hay danh hiệu nổi bật, hoặc đã nhiều lần được đề cử cho các danh hiệu hay giải thưởng đó.
  • Người đã có một đóng góp được ghi nhận rộng rãi mà đóng góp này là một phần của lịch sử lâu dài của lĩnh vực cụ thể của người đó.[7]

Chính khách

Viết tắt
  • Những người đã từng giữ và đang giữ chức vụ chính trị ở mức quốc tế, quốc gia.
  • Những người đã từng giữ và đang giữ chức vụ chính trị ở mức đầu tiên dưới mức Quốc gia (cấp Tỉnh/Bang/Bộ và tương đương). Chỉ tính các chức vụ cấp Trưởng theo các nhánh đó là Đảng, Quốc hội, Nhà nước, Chính phủ, Tòa án, Viện Kiểm sát, Mặt trận đoàn thể.
  • Việc một người được bầu là quan chức địa phương, hay một ứng cử viên cho một chức vụ chính trị, không đảm bảo là người này đủ độ nổi bật. Dù vậy, những người như vậy vẫn có thể đủ nổi bật nếu họ thỏa mãn tiêu chí chính về độ nổi bật rằng họ "được nói đến nhiều tại các nguồn độc lập đáng tin cậy".

Danh sách cụ thể đối với các chức vụ trong hệ thống chính trị của Việt Nam hiện nayː

  1. Tổng Bí thư, Thường trực Ban Bí Thư
  2. Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Trung ương Đảng
  3. Bí thư Tỉnh ủy/Thành ủy các tỉnh (thành phố) trực thuộc Trung ương
  4. Trưởng ban các Ban trực thuộc Đảng Cộng sản (Ban Tổ chức Trung ương, Ban Tuyên giáo Trung ương, Ban Nội chính Trung ương, Ban Kinh tế Trung ương, Ban Dân vận Trung ương, Ban Đối ngoại Trung ương) và tương đương (Chánh Văn phòng Trung ương Đảng, Chủ nhiệm UBKT Trung ương, Giám đốc Học viện Chính trị hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng lý luận Trung ương, Giám đốc NXB Chính trị Quốc gia và sự thật, Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản, Tập biên tập Báo Nhân dân)
  5. Trưởng các Ban chỉ đạo trực thuộc Đảng Cộng sản
  6. Bí thư Đảng ủy trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng (Đảng ủy Khối Cơ quan Trung ương, Đảng ủy Khối các doanh nghiệp Trung ương, Quân ủy Trung ương, Đảng ủy Công an Trung ương, Đảng ủy Ngoài nước).
  7. Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh
  1. Chủ tịch Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội
  2. Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Đại biểu Quốc hội
  3. Chủ tịch Hội đồng Dân tộc, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Bầu cử Quốc gia
  4. Chủ nhiệm các Ủy ban trực thuộc Quốc hội
  5. Chủ tịch Hội đồng nhân dân các tỉnh (thành phố) trực thuộc Trung ương.
  1. Chủ tịch Nước, Phó Chủ tịch Nước
  2. Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ
  3. Bộ trưởng các Bộ, Thủ trưởng các cơ quan ngang Bộ trực thuộc Chính phủ
  4. Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch Nước, Tổng kiểm toán Nhà nước
  5. Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh (thành phố) trực thuộc Trung ương
  1. Chánh án và Phó Chánh án Tòa án Nhân dân cấp cao
  2. Viện trưởng và Phó Viện trưởng Viện kiểm sát Nhân dân cấp cao
  3. Chánh án Tòa án nhân dân và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thuộc các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương
  1. Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký của Mặt trận Tổ quốc Trung ương
  2. Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam
  3. Chủ tịch Hội Trung ương (Hội Nông dân, Liên hiệp Phụ nữ, Cựu chiến binh)
  4. Chủ tịch các Hội Trung ương là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Trung ương
  5. Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc thuộc các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương
  1. Sĩ quan có cấp bậc quân hàm từ Thiếu tướng trở lên.

Nhà ngoại giao

Viết tắt
  • Các nhà ngoại giao đã tham gia đáng kể trong các sự kiện mà tầm quan trọng về ngoại giao đã được nói đến tại các nguồn thứ cấp đáng tin cậy.
  • Một số nhà ngoại giao tham gia các sự kiện có tầm quan trọng nhưng cá nhân họ không được đề cập đến nhiều trong sách báo. Trong trường hợp này, cần có các nguồn đáng tin cậy cho biết vai trò của họ trong sự kiện.

Vận động viên

Viết tắt
  • Những người đã dự thi trong khuôn khổ một hiệp hội chuyên nghiệp, hoặc một cuộc thi có tầm vóc tương đương tại một môn thể thao không đấu theo hiệp hội chẳng hạn như bơi lội, đánh gôn, hoặc quần vợt.
  • Những người đã thi đấu tại mức cao nhất của các môn thể thao nghiệp dư.[8] Mức cao nhất thường được hiểu là đã tham gia thi đấu tại Thế vận hội hay Giải vô địch thế giới.

Những người có nghề nghiệp sáng tạo

Viết tắt

Các nhà khoa học, viện sĩ, nhà kinh tế, giáo sư, tác giả, biên tập viên, nhà báo, nhà làm phim, nhà nhiếp ảnh, nghệ sĩ, kiến trúc sư, kĩ sư, và những người có nghề nghiệp sáng tạo khác:

  • Người được xem là một nhân vật quan trọng được đông đảo các đồng nghiệp cùng thời hay hậu sinh nói đến.
  • Người được cho là tác giả của một khái niệm, lý thuyết, hay học thuyết mới và có ý nghĩa.
  • Người đã tạo ra hoặc là đồng tác giả quan trọng của một tác phẩm hay công trình hoặc tập hợp công trình nổi tiếng hay có ý nghĩa, mà công trình này đã là chủ đề của một cuốn sách hay phim độc lập, hoặc của vài bài báo hay bài phê bình độc lập được xuất bản định kì.
  • Người mà tác phẩm của họ đã (a) trở thành một đài tưởng niệm, hoặc (b) là một phần quan trọng của một cuộc triển lãm quan trọng, hoặc (c) đã thu được sự chú ý đáng kể của các nhà phê bình, hoặc (d) có trong các bộ sưu tập cố định của vài bảo tàng hay phòng trưng bày nghệ thuật nổi tiếng, hay trong nhiều thư viện quan trọng.
  • Xem Wikipedia:Độ nổi bật (học thuật) về các hướng dẫn cho các chủ đề mang tính học thuật

Người trong công nghiệp giải trí

Viết tắt

Diễn viên, diễn viên lồng tiếng, diễn viên hài, những người có ảnh hưởng lớn tới công chúng (nhà phê bình, nghiên cứu...), người mẫu và những cá nhân truyền hình nổi tiếng khác:

  • Đã đóng các vai quan trọng trong vài bộ phim hay vở diễn sân khấu nổi bật
  • Có rất nhiều người hâm mộ hay coi là "thần tượng"
  • Đã có đóng góp độc đáo, phong phú, hay có tính cách tân đối với một lĩnh vực giải trí.
    • Xem WP:MUSIC để biết các hướng dẫn về các nhạc công, nhạc sĩ, nhóm nhạc....

Diễn viên khiêu dâm

  • Đã đoạt hay từng là ứng cử viên nặng ký cho một giải thưởng nổi tiếng, chẳng hạn như các giải liệt kê tại en:Category:Pornographic movie awards hay hay giải thưởng của một tạp chí khiêu dâm lớn, chẳng hạn như Penthouse, Playboy, hay Playgirl; cũng như các dạng khác (trang web, video...) trong các thể loại khiêu dâm.
  • Đã có đóng góp độc đáo cho một thể loại khiêu dâm cụ thể, chẳng hạn như khởi đầu một xu hướng trong khiêu dâm, hay đã đóng trong một phim khiêu dâm ăn khách (blockbuster), gây chấn động, hoặc có ý nghĩa biểu tượng (iconic).
  • Đã được nói đến nhiều lần trong trong các cơ quan truyền thông chính thống nổi bật.

Tiêu chí vô hiệu

  • Việc một người A có quan hệ với một người nổi tiếng B không phải một lý do để có một bài riêng về A (trừ khi sách báo đã đưa tin đáng kể về A); xem có quan hệ không có nghĩa là nổi bật. Tuy nhiên, có thể viết về người A trong bài về B. Ví dụ, Brooklyn Beckham và Jason Allen Alexander được nói đến trong các bài về David BeckhamBritney Spears, và các liên kết Brooklyn BeckhamJason Allen Alexander chuyển hướng tới các bài đó.
  • Tránh các tiêu chí dựa vào thống kê của các cỗ máy tìm kiếm (ví dụ, số kết quả từ Google hay thứ hạng Alexa), hay đếm số ảnh được công bố trực tuyến. Ví dụ, ngành công nghiệp phim khiêu dâm sử dụng Google bomb để gây ảnh hưởng đến thứ hạng, và đối với hầu hết các chủ đề, Google không thể dễ dàng phân biệt được các tham chiếu hữu ích và các tài liệu chỉ đơn giản là chứa các từ khóa tìm kiếm. Xem thêm các hạn chế của Alexa. Khi sử dụng Google để trợ giúp việc xác định độ nổi bật của một chủ đề, hãy đánh giá chất lượng thay vì số lượng các liên kết tìm được.

Không thỏa mãn tiêu chí nào

Nếu một bài viết không thỏa mãn tiêu chí nào cho việc có một bài đứng riêng, hoặc để đưa vào một bài tổng quan hơn, và khó có thể nâng cao chất lượng bài hoặc việc đó đã không đem lại kết quả, thì có thể xem xét các quy trình xóa bài sau đây:

  • Nếu bài viết không nói rõ tại sao chủ đề của bài lại quan trọng hoặc có ý nghĩa, sử dụng thẻ {{chờ xóa}} để yêu cầu xóa nhanh.
  • Đối với các bài không thỏa mãn tiêu chí xóa nhanh, nhưng việc xóa nó ít có khả năng gây tranh cãi, dùng thẻ {{prod}}. Khi đó bài sẽ bị xóa sau 5 ngày nếu không có ai phản đối (xem Wikipedia:Biểu quyết xoá bài).
  • Với những trường hợp bạn không chắc chắn về việc xóa hoặc nghĩ rằng người khác có thể phản đối, hãy treo biển {{tiêu chuẩn}} và đưa ra Biểu quyết xóa bài, nơi mọi người sẽ bàn về độ nổi bật của chủ đề trong 5 ngày.

Các trường hợp đặc biệt

Không đạt tiêu chí cơ bản nhưng đạt tiêu chí bổ sung

Nếu không tìm thấy lời giải thích thỏa đáng hoặc nguồn thích hợp để có bài riêng, nhưng nhân vật thỏa mãn một hoặc vài tiêu chí bổ sung:

  • Trộn bài vào bài có ngữ cảnh rộng hơn
  • Đặt biển {{trộn}} vào bài, ghi rõ tên bài cần trộn vào.
  • Nếu hiện chưa có bài mà nội dung về nhân vật cần trộn vào, hãy xem xét việc tự viết bài đó hoặc nhờ người khác viết.

Bài không thể hiện độ nổi bật của chủ đề

Nếu một bài không giải thích độ nổi bật của chủ đề,[9] hãy cố nâng cấp bài bằng cách:

Không đủ nguồn

Nếu bài viết không trích dẫn đủ nhiều từ các nguồn:

  • Tự tìm nguồn
  • Hỏi những người soạn bài xem nên tìm nguồn ở đâu
  • Đặt biển {{không nổi bật|tiểu sử}} vào bài để làm cho các thành viên khác chú ý.
  • Nếu bài thuộc một lĩnh vực chuyên ngành, dùng thẻ {{cần biên tập}} với tên một chủ đề hay Dự án Wiki cụ thể để thu hút những người dùng có kiến thức về lĩnh vực đó, những người có thể có các nguồn đáng tin cậy không sẵn có tại Internet.

Người chỉ nổi bật tại một sự kiện

Viết tắt

Khi một người chỉ liên quan đến một sự kiện, chẳng hạn một vụ án cụ thể tương đối không quan trọng, hoặc nổi tiếng do tham gia tranh cử một chức vụ trong chính quyền, cần xem xét kỹ càng xem có cần tạo một bài riêng về người này không. Nếu các nguồn uy tín chỉ nói về người này trong ngữ cảnh của một sự kiện cụ thể, có thể không cần thiết phải có một bài riêng biệt về tiểu sử người này.

Các nguồn đáng tin cậy đôi khi đề cập sâu và rộng về tiểu sử người đó, nhưng thông tin về người này thường chỉ nên đưa vào mục từ về sự kiện, trừ khi lượng thông tin này lớn đến mức có thể làm cho bài bị lệch (unwieldy) hoặc khi các nguồn đã viết về người này là chính, nói về sự kiện là phụ. Trong trường hợp đó, các nội dung về người này nên được gỡ ra khỏi bài về sự kiện mà chỉ để lại trong bài ở dạng tóm tắt.

Danh sách người

Một số mục từ có chứa hoặc chỉ là danh sách người - ví dụ mục từ về một trường học có chứa hoặc liên kết đến một danh sách các cựu học sinh nổi tiếng. Các danh sách như vậy không phải để liệt kê tất cả mọi người (ví dụ tất cả những ai từng tốt nghiệp từ trường này). Thay vào đó, những người liệt kê trong danh sách cần thỏa mãn tiêu chí ở trên. Cũng vì điều đó, tính chất nổi bật của những người trong danh sách là ngầm hiểu, không nên dùng các từ ngữ như "nổi bật", "nổi tiếng"....trong tên bài chứa danh sách. Xem Wikipedia:Quy ước đặt tên.

Những thành viên muốn tự đưa mình vào những danh sách như vậy nên dùng các thể loại dành cho thành viên cho mục đích này, ví dụ Thể loại:Thành viên sinh viên Đại học Bách khoa Tp. Hồ Chí Minh.

Gia đình

Việc một người có quan hệ gia đình với một người nổi bật không đóng góp gì cho độ nổi bật của người đó.

Tuy nhiên, quan hệ gia đình với người nổi tiếng có thể làm cho một người được báo chí quan tâm và đăng tin nhiều. Và việc được đăng tin nhiều lại có đóng góp cho độ nổi bật của người này.

Mục từ về thành viên Wikipedia

Một số thành viên Wikipedia có mục từ về chính mình (xem en:Wikipedia:Wikipedians with articles); tuy nhiên, vị thế thành viên Wikipedia của họ tự nó không có tác dụng gì đối với độ nổi bật của họ, bất kể họ đã tham gia Wikipedia trước hay sau khi mục từ về họ được tạo. Tất cả các mục từ chỉ nên được đánh giá bởi các nội dung có liên quan và các hướng dẫn quy định về tiêu chuẩn đưa vào, chẳng hạn như hướng dẫn này, Wikipedia:Tiểu sử người đang sống, Wikipedia:Không đăng nghiên cứu chưa công bố, và Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được.

Xem thêm

Ghi chú

  1. ^ Định nghĩa từ điển Encarta Tra cứu ngày 13-3-2008
  2. ^ Trong khi hướng dẫn này cũng áp dụng cho các nhóm nhỏ những người có mối quan hệ gần gũi, như các gia đình, các đồng tác giả hay các nhà đồng phát minh, nhưng nó không áp dụng cho các nhóm những người không có mối quan hệ gần, mà tiêu chí áp dụng cho các nhóm đó là hướng dẫn về độ nổi bật cho các tổ chức và công ty.
  3. ^ "Tác phẩm đã xuất bản" được dùng theo nghĩa rộng
  4. ^ Có thể dùng tài liệu tham khảo là các nguồn thuần túy là dẫn xuất của một nguồn sơ cấp. Nhưng các nguồn này không đóng góp được gì cho việc xác lập độ nổi bật của một chủ thể. Sự "độc lập về tri thức" không chỉ đòi hỏi rằng nội dung không giống nhau mà còn đòi hỏi rằng toàn bộ nội dung của tác phẩm đã xuất bản không dựa theo hoặc có nguồn gốc từ một tác phẩm khác (phái sinh một phần có thể được chấp nhận). Ví dụ, một bài diễn văn của một chính khách về một người cụ thể có đóng góp cho việc xác lập độ nổi bật của người đó, nhưng bài vở của các cơ quan báo chí khác đăng lại hoặc nói về bản diễn văn đó thì không. Một cuốn tiểu sử viết về một người sẽ có đóng góp cho việc thiết lập độ nổi bật của người này, nhưng tóm tắt của cuốn tiểu sử đó thì không, do nó không có đóng góp về trí tuệ.
  5. ^ Hồi ký tự truyện và tự quảng bá không phải con đường dẫn đến việc có một mục từ tại từ điển bách khoa. Thước đo về sự nổi bật là việc những người độc lập với chủ thể đã coi chủ thể đó có đủ nổi bật hay không, để họ viết và xuất bản các tác phẩm có độ sâu về chủ thể. Do đó, việc có tên trong các danh mục tiểu sử mà chấp nhận việc tự đề cử (chẳng hạn như các danh mục của Viện Tiểu sử Hoa Kỳ) không chứng tỏ độ nổi bật.
  6. ^ Không hời hợt là thước đo độ sâu của nội dung một tác phẩm đã xuất bản, and how far removed that content is from a simple directory entry or a mention in passing that does not discuss the subject in detail. Ví dụ về không hời hợt là một tiểu sử dài 200 trang từ nguồn độc lập có uy tín kể chi tiết về cuộc đời của một người. Ngược lại, giấy khai sinh thì là một ví dụ về "đăng tin hời hợt". Các nguồn cơ sở dữ liệu như Notable Names Database, Internet Movie DatabaseInternet Adult Film Database không được xem là có uy tín do cũng như các wiki, các nguồn này do nhiều người soạn mà ít người kiểm soát. Ngoài ra, các cơ sở dữ liệu thường có tiêu chuẩn đưa vào thấp.
  7. ^ Nói chung, người mà là "một phần của lịch sử lâu dài" thường đã được nói đến với độ sâu đáng kể một cách độc lập trong nhiều cuốn sách nói về lịch sử của lĩnh vực đó. Một chính trị gia nổi bật đã được nhiều bài báo viết về mình. Một chính khách đã được "đưa tin đáng kể" là người mà nhiều bài báo quan trọng, có độ sâu, của các nhà báo độc lập đã viết về. Một diễn viên có nhiều bài báo/tạp chí có độ sâu viết về mình. Một diễn viên hay nhân vật truyền hình đã có một "tiểu sử độc lập" co một người viết tiểu sử độc lập viết trong một cuốn sách có độ sâu.
  8. ^ Việc tham gia và thắng cuộc tại các cuộc thi cá nhân, ngoại trừ tại các sự kiện danh tiếng nhất, không xác lập đủ độ nổi bật cho đấu thủ không phải vận động viên. Một số ví dụ về các môn này gồm có: poker, bridge, cờ vua, Magic:The Gathering, Starcraft, v.v.
  9. ^ Nội dung bài nên có đủ thông tin giải thích tại sao nhân vật đủ nổi bật. Các lập luận tại trang thảo luận hoặc Biểu quyết xóa bài không phải là một phần của bài, và các lời hứa tại các trang đó về việc sẽ cung cấp thông tin không có hiệu lực bằng việc thông tin có mặt trong bài.