Những cuộc chinh phạt của Alexandros Đại Đế

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Những cuộc chinh phạt của Alexandros đại đế
BattleofIssus333BC-mosaic-detail1.jpg
Alexandros Đại Đế trạm chán với vua Ba Tư Darius III. Từ Khảm Alexandros, ở Pompeii, Napoli, Bảo tàng Khảo cổ Quốc gia Napoli
.
Thời gian 335–323 BC
Địa điểm Thrace, Illyria, Hy Lạp, Tiểu Á, Syria, Babylonia, Ba Tư, Sogdiana, Ấn Độ
Kết quả Người Macedonia khôi phục quyền thống trị Balkan, chinh phục Đế quốc Ba Tư và Ấn Độ
Tham chiến
Vương quốc Macedonia Đế quốc Ba Tư
Các bộ lạc và vương quốc Ấn Độ
Các thành bang Hy Lạp
Illyria
Thrace
Getae
Sogdiana
Chỉ huy
Alexandros Đại Đế Darius III của Ba Tư
Porus
.

Những cuộc chiến tranh của Alexandros Đại Đế là một loạt các trận đánh của vua Alexandros III của Macedonia ("Đại Đế"), đầu tiên trạm chán với Đế quốc Ba Tư rộng lớn, dưới thời "Vua của các vị vua" Darius III nhà Achaemenes, và sau đó chống nhau với các vị thủ lĩnh địa phương và các lãnh chúa xa tới tận phía Đông miền Punjab, Ấn Độ. Alexandros Đại Đế là một trong những vị thống soái vinh quang nhất mọi thời đại và được cho là bất khả chiến bại trên trận tiền. Cho tới khi ông qua đời, ông đã chinh phục hầu hết cả thế giới theo quan niệm của người Hy Lạp cổ đại. .[1]

Alexandros Đại Đế lên nắm Vương trượng Macedonia sau khi vua cha Philippos II, người đã thống nhất [2] hầu hết các thành bang của lục địa Hy Lạp dưới quyền bá chủ của Macedonia trong Liên minh Corinth[3], bị ám sát. Sau khi tái lập lại trật tự qua việc thẳng tay dập tắt cuộc nổi dậy của các thành bang ở miền Nam Hy Lạp và tiến hành một cuộc chinh chiến ngắn ngủi nhưng đẫm máu chống lại các nước láng giềng ở phía Bắc Vương quốc Macedonia, Alexandros Đại Đế thân chinh thống lĩnh các chiến binh tinh nhuệ đi Đông chinh đánh Đế quốc Ba Tư rộng lớn dưới thời "Vua của các vị vua" (mọi vua nhà Achaemenes đều xưng Đế hiệu này) là Darius III nhà Achaemenes, và ông đánh bại rồi lật đổ được Darius III. Cuộc chinh phục của ông bao gồm Tiểu Á, Syria, Phoenicia, Judea, Gaza, Ai Cập, Đại Hạ và Lưỡng Hà, và ông đã mở rộng biên giới Đế quốc ngày một hùng mạnh tới xa tận miền Punjab, Ấn Độ. Tại đây, nhà vua đánh tan nát người Ấn Độ trong cuộc đại chiến tại Hydaspes (326 trước Công Nguyên).[4]

Trước khi ông qua đời, Alexandros Đại Đế còn đề xuất kế hoạch xuất đại binh đánh bán đảo Ả Rập nhằm mở rộng nền thương mại, sau đó ông sẽ thân hành kéo các chiến binh dũng mãnh đi chinh Tây (nhằm phạt người Carthage, La Mã và bán đảo Iberia). Tuy nhiên, sau khi ông mất sớm, các cận tướng của Alexandros Đại Đế đã lặng lẽ hủy bỏ những kế hoạch hoành tráng này. Thay vào đó, trong vòng một vài năm sau khi Alexandros Đại Đế từ giã cõi đời, những cận tướng này, khi kế thừa Đế quốc của ông, đã gây chiến với nhau, chia cắt Đế quốc với nhau, mở ra 40 năm binh lửa.

Mục lục

Bối cảnh [sửa]

Vương quốc Macedonia vào năm 336 trước Công Nguyên.

Vào năm 356 trước Công Nguyên, Hoàng hậu Olympias sinh hạ cho vua Philippos II một người con kỳ tài: đó là Alexandros. Ngay từ năm 16 tuổi tức năm 340 trước Công Nguyên, khi phụ vương đi chinh chiến ở thành Byzantium, Alexandros làm Nhiếp chính thay cha trị nước, và dần có kinh nghiệm về quân sự. Trong trận đánh lớn tại Chaeronea vào năm 338 trước Công Nguyên, ông chỉ huy cánh trái của quân Kỵ binh Macedonia tiến công nghiền nát liên quân Thebes - Athena.[5] Vào năm 336 trước Công nguyên, khi vua Philippos II tham dự đám cưới của Công chúa Cleopatra với người anh vợ của ông là vua Alexandros I xứ Ipiros ở Aegae, ông bị viên chỉ huy Cấm Vệ quân Macedonia là Pausanias hành thích. Alexandros được toàn quân và tầng lớp quý tộc Macedonia tôn làm Quốc vương.[6]

Hay tin vua Philippos II bị ám sát, nhiều quốc gia làm loạn chống ách bá quyền của Macedonia, bao gồm Thebes, Athena, miền Thessaly và các bộ tộc Thracia ở phía Bắc Vương quốc Macedonia. Khi người ta báo hung tin về cuộc bạo loạn này, Alexandros Đại Đế đã nhanh chóng ra tay dẹp loạn. Mặc dù các mưu sĩ của ông khuyên ông nên tiến hành thương thuyết, Alexandros Đại Đế tự mình đốc suốt đội Kỵ binh Macedonia bao gồm 3 nghìn binh lính tinh nhuệ và Nam chinh đánh người Thessaly. Khi ông thấy doanh trại của người Thessalia nằm giữa giữa núi Olympus và núi Ossa, ông đã huấn lệnh cho những chiến binh của mình đi vòng qua núi Ossa và khi người Thessalia thức dậy, họ thấy Alexandros Đại Đế ở phía sau họ. Người Thessalia thất bại, sau đó họ phải đầu hàng và tham gia vào lực lượng Kỵ binh của Alexandros Đại Đế khi ông xua quân Nam chinh về phía bán đảo Peloponnese.[7]

Alexandros Đại Đế cùng ba quân dừng chần ở Thermopylae, nơi ông được công nhận là thủ lĩnh của Liên minh thần thánh trước khi Nam tiến tới thành phố Corinth. Thành Athena cầu hòa và Alexandros Đại Đế chấp nhận và tuyên bố ân xá bất cứ ai tham gia cuộc nổi dậy. Tại Corinth, ông được trao danh hiệu "Minh chủ" của các lực lượng Hy Lạp chống lại người Ba Tư. Trong khi tại Corinth, ông nghe tin người Thrace đang nổi dậy ở phía bắc.[8]

Chiến dịch Balkan của Alexanros [sửa]

Bài chi tiết: Chiến dịch Balkan của Alexandros

Trước khi tới châu Á, Alexandros muốn bảo vệ biên giới phía Bắc của mình và vào Mùa Xuân năm 335 trước Công Nguyên, ông thân chinh tiến đánh xứ Thrace để trấn áp các cuộc nổi dậy, mà chủ mưu là người Illyria và Triballi. Tại núi Haemus, Quân đội Macedonia tiến công và đánh tan nát một đội quân đồn trú Thrace phòng thủ tại một cao điểm. Sau đó, người Triballi đánh úp các chiến binh Macedonia từ phía sau, thế rồi người Triballi nghiền nát tơi bời. Sau chiến thắng này, Alexandros Đại Đế cùng ba quân thẳng tiến về sông Danube, để chạm trán với người Getae bên kia bờ sông. Sau trận đánh đầu tiên với Kỵ binh Macedonia, người Getae bại trận, phải bỏ chạy và Quân đội Macedonia thừa thắng chiếm lấy sào huyệt của địch thù.[9]. Sau thắng lợi này, Alexandros Đại Đế lại hay tin vua của người Illyria là Cleitos và vua của người Taulanti là Glaukias làm loạn chống sự bá quyền của người Macedonia. Alexandros Đại Đế lần lượt đánh thắng hai ông vua phản loạn, buộc Cleitus và Glaukias cùng với bại quân phải tháo chạy, mang lại sự ổn định cho biên giới phía Bắc của Alexandros Đại Đế.[10]

Trong khi ông đang giành được thắng lợi ở phương Bắc, người Thebes và Athena lại nổi dậy một lần nữa. Vua Alexandros Đại Đế cùng ba quân lập tức kéo đến tiến công, nhưng, trong khi các thành phố khác lại một lần nữa do dự, Thebes đã quyết định lật nhào sự bá quyền của người Macedonia bằng việc ra sức xây dựng một đội quân thật hùng hậu. Tuy nhiên, người Thebes đã thất bại, trong một cuộc đổ máu tàn khốc, Alexandros Đại Đế đã san bằng thành phố này và lãnh thổ của nó bị phân chia giữa các thành phố Boeotia khác. Kết cục bi thảm của Thebes làm cho người Athena rơi vào tình trạng sợ hãi, khiến cho tất của Hy Lạp ít nhất là phải "khẩu phục" Alexandros Đại Đế.[11] Ông ca khúc khải hoàn trở về Macedonia vào tháng 10 năm 335 trước Công Nguyên, và giờ đây ông đã có thể tiến hành cuộc chinh phạt châu Á.[12]

Cuộc chinh phục Ba Tư [sửa]

Tiểu Á [sửa]

Vào năm 335 trước Công Nguyên, Alexandros Đại Đế đã vượt qua Hellespont tiến vào châu Á. Mặc dù phải mất hơn một trăm tàu triremes (thuyền chiến với nhiều mái chèo) để vận chuyển toàn bộ quân đội Macedonia, Ba Tư đã quyết định bỏ qua sự di chuyển này. Nếu Darius cố gắng để ngăn chặn việc chuyển quân này, ông cũng có thể có thể chấm dứt chiến tranh trước khi nó bắt đầu. Người Ba Tư, những người không bao giờ biết đến chiến lược mà thay vào đó thường dựa vào số lượng áp đảo. Alexandros tin rằng Darius, người vốn được biết đến bao quanh mình với những hoạn quan và thê thiếp, là một người đàn ông yếu kém. Nếu Darius đã quyết định sử dụng toàn bộ quân đội của ông để đánh bại Alexandros, ông cũng có thể có được khả năng ngăn chặn Alexandros. Khi Alexandros tiến quân thông qua Tiểu Á (Thổ Nhĩ Kỳ), ông đã giải phóng một số thị trấn Hy Lạp đã bị đặt dưới ách thống trị của Ba Tư.

Trận sông Granicus [sửa]

Map of what would become Alexander's empire.

Trận sông Granicus xảy ra vào tháng năm năm 334 trước Công nguyên ở Tây Bắc Tiểu Á (Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay), gần di tích lịch sử Troia. Sau khi vượt qua eo Hellespont, Alexandros Đại Đế tiến quân theo con đường đến phủ Tổng trấn của xứ Phrygia. Các quan Tổng trấn khác nhau của đế quốc Ba Tư đã tập hợp lực lượng của họ tại thị trấn Zelea và tham gia vào trận chiến trên bờ sông Granicus.

Arrian, Diodorus, và Plutarch đều đề cập đến trận chiến, trong đó Arrian ghi chép chi tiết nhất. Người Ba Tư đặt kỵ binh của họ ở phía trước bộ binh, và đã bố trí ở bờ(phía đông) bên phải của con sông. Hàng ngũ quân Macedonia đã dàn trận với đội hình Phalanx nặng ở giữa, và kỵ binh ở hai bên. Người Ba Tư dự kiến rằng hướng tấn công chính sẽ đến từ vị trí của Alexandros và di chuyển các đơn vị từ trung tâm của họ tới bên sườn.

Bust of Alexander (Roman copy of a 330 BC statue by Lysippus, Louvre Museum). According to Diodorus, the Alexander sculptures by Lysippus were the most faithful.

Vị phó tổng tư lệnh của Alexanderos, Parmenion, đã đề nghị vượt thượng nguồn con sông và tấn công vào lúc bình minh ngày hôm sau, nhưng Alexandros quyết định tấn công ngay lập tức. Chiến thuật này khiến người Ba Tư mất cảnh giác. Trận chiến bắt đầu với một đội kỵ binh và bộ binh nhẹ tấn công từ bên cánh trái Macedonia, vì vậy người Ba Tư đã củng cố mặt đó rất nhiều. Tuy nhiên, vào thời điểm này, Alexandros dẫn đầu những chiến hữu kị binh của mình trong đội hình mũi nhọn đột kích cổ điển, và phá vỡ trung tâm của hàng ngũ quân Ba Tư. Một số quý tộc cấp cao Ba Tư đã bị giết bởi bản thân Alexandros hoặc cận vệ của ông, mặc dù Alexandros đã choáng váng bởi một cú đánh bằng rìu từ một nhà quý tộc Ba Tư tên là Spithridates. Tuy nhiên, bản thân ông ta đã bị giết bởi Cleitos Đen. Ngựa của Alexandros cũng đã bị giết chết nhưng không phải là con Bucephalos yêu quý của ông, có thể ông đã không có thời gian để cưỡi nó, hoặc vì Bucephalos đã khập khiễng hoặc vì Alexandros tin rằng trận chiến này là quá nguy hiểm cho Bucephalos. Lực lượng kỵ binh Macedonia đã chọc thủng một lỗ trong hàng ngũ quân Ba Tư, và bộ binh Macedonia đã đột kích thông qua đó để tấn công lực lượng bộ binh yếu kém của Ba Tư ở phía sau. Lúc này, và với nhiều vị chỉ huy của họ đã chết, kị binh cả hai bên sườn của quân Ba Tư đã rút lui, và bộ binh đã bị bỏ rơi khi nó chạy trốn.

Alexandros củng cố sự ủng hộ ông ở Tiểu Á [sửa]

Sau trận chiến, Alexandros đã chôn người chết (cả người Hy Lạp và Ba Tư), và gửi những lính đánh thuê Hy Lạp bị bắt trở lại Hy Lạp để làm việc trong các mỏ, như một bài học khốn khổ cho bất kỳ người Hy Lạp nào, đã quyết định chiến đấu cho người Ba Tư. Ông ta đã gửi một số chiến lợi phẩm trở lại Hy Lạp, bao gồm 300 panoplies trở lại Athens và được dành riêng trong đền Parthenon với dòng chữ "Alexandros, con trai của Philippos và người Hy Lạp, ngoại trừ người Lacedaemonia (Spartan), các chiến lợi phẩm từ những kẻ man rợ những kẻ sống ở châu Á "

Antipatros, người mà Alexandros đã để lại quản lý Macedon trong khi ông vắng mặt, đã được rảnh tay để cài đặt các nhà độc tài và bạo chúa ở bất cứ nơi nào ông thấy phù hợp nhằm giảm thiểu nguy cơ của một cuộc nổi loạn. Tuy nhiên, khi ông tiến sâu hơn vào Ba Tư, mối đe dọa về những rắc rối dường như đã tăng lên.

Chú thích [sửa]

  1. ^ See, e.g., http://www.ac.wwu.edu/~stephan/Renault/boy.mp.html
  2. ^ Bowra, C. M., [1957] (1994), The Greek Experience, London: Phoenix, Orion Books Ltd, ISBN 1-85799-122-2, p. 9.
  3. ^ Sacks, David, (1995), Encyclopedia of the Ancient Greek World, London: Constable and Co. Ltd, ISBN 0-09-475270-2, p. 16.
  4. ^ Ulrich Wilcken, Alexander the Great, trang 180
  5. ^ Pierre Briant, Amélie Kuhrt, Alexander the Great and His Empire: A Short Introduction, trang 2
  6. ^ McCarty, Alexander the Great, p. 30-31.
    * Plutarch, The Age of Alexander, p. 262-263
    * Renault, The Nature of Alexander the Great, p. 61-62
    * Fox, The Search For Alexander, p. 72
  7. ^ McCarty, Alexander the Great, p. 31.
    * Plutarch, The Age of Alexander, p. 263
    * Renault, The Nature of Alexander the Great, p. 72
    * Fox, The Search For Alexander, p. 104
    * Bose, Alexander the Great's Art of Strategy, p. 95
  8. ^ Bose, Alexander the Great's Art of Strategy, p. 96.
    * Renault, The Nature of Alexander the Great, p. 72
  9. ^ *Arrian, The Campaigns of Alexander, p. 44–48.
    * Renault, The Nature of Alexander the Great, p. 73–74.
  10. ^ *Arrian, The Campaigns of Alexander, p. 50–54.
    * Renault, The Nature of Alexander the Great, p. 77.
  11. ^ Plutarch. Phocion. tr. 17. 
  12. ^ Ulrich Wilcken, Alexander the Great, trang 76

Tham khảo [sửa]

Xem thêm [sửa]

  • Alexander the Great in Fact and Fiction, edited by A.B. Bosworth, E.J. Baynham. New York: Oxford University Press (USA), 2002 (Paperback, ISBN 0-19-925275-0).
  • Baynham, Elizabeth. Alexander the Great: The Unique History of Quintus Curtius. Ann Arbor: University of Michigan Press, 1998 (hardcover, ISBN 0-472-10858-1); 2004 (paperback, ISBN 0-472-03081-7).
  • Brill's Companion to Alexander the Great by Joseph Roisman (editor). Leiden: Brill Academic Publishers, 2003.
  • Cartledge, Paul. Alexander the Great: The Hunt for a New Past. Woodstock, NY; New York: The Overlook Press, 2004 (hardcover, ISBN 1-58567-565-2); London: PanMacmillan, 2004 (hardcover, ISBN 1-4050-3292-8); New York: Vintage, 2005 (paperback, ISBN 1-4000-7919-5).
  • Dahmen, Karsten. The Legend of Alexander the Great on Greek and Roman Coins. Oxford: Routledge, 2006 (hardcover, ISBN 0-415-39451-1; paperback, ISBN 0-415-39452-X).
  • De Santis, Marc G. “At The Crossroads of Conquest.” Military Heritage, December 2001. Volume 3, No. 3: 46–55, 97 (Alexander the Great, his military, his strategy at the Battle of Gaugamela and his defeat of Darius making Alexander the King of Kings).
  • Fuller, J.F. C; A Military History of the Western World: From the earliest times to the Battle of Lepanto; New York: Da Capo Press, Inc., 1987 and 1988. ISBN 0-306-80304-6
  • Gergel, Tania Editor Alexander the Great (2004) published by the Penguin Group, London ISBN 0-14-200140-6 Brief collection of ancient accounts translated into English
  • Larsen, Jakob A. O. "Alexander at the Oracle of Ammon", Classical Philology, Vol. 27, No. 1. (Jan., 1932), pp. 70–75.
  • Lonsdale, David. Alexander the Great, Killer of Men: History's Greatest Conqueror and the Macedonian Way of War, New York, Carroll & Graf, 2004, ISBN 0786714298
  • Pearson, Lionel Ignacius Cusack. The Lost Histories of Alexander the Great. Chicago Ridge, IL: Ares Publishers, 2004 (paperback, ISBN 0-89005-590-4).
  • Thomas, Carol G. Alexander the Great in his World (Blackwell Ancient Lives). Oxford: Blackwell Publishers, 2006 (hardcover, ISBN 0631232451; paperback, ISBN 063123246X).

Liên kết ngoài [sửa]

Tìm thêm về Những cuộc chinh phạt của Alexandros Đại Đế tại những đồng dự án của Wikipedia:
Từ điển ở Wiktionary
Sách ở Wikibooks
Cẩm nang du lịch ở Wikivoyage
Hồ sơ ở Wikiquote
Văn kiện ở Wikisource
Hình ảnh và phương tiện ở Commons
Tin tức ở Wikinews
Tài liệu giáo dục ở Wikiversity

Primary Sources

Other

Lấy từ “http://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Những_cuộc_chinh_phạt_của_Alexandros_Đại_Đế&oldid=11452621”