Giáo hoàng Alexanđê VI

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Alexanđê VI
Tên khai sinh Roderic Llançol i de Borja
Sinh 1 tháng 1, 1431(1431-01-01)
Xàtiva, Vương quốc Valencia
Mất 18 tháng 8, 1503 (72 tuổi)
Rome, Lãnh thổ Giáo hoàng
Thứ tự
Tựu nhiệm 11 tháng 8 năm 1492
Bãi nhiệm 18 tháng 8 năm 1503
Tiền nhiệm Innocent VIII
Kế nhiệm Pius III
Huy hiệu

Các giáo hoàng khác lấy tông hiệu Alexanđê

Alexanđê VI (1 tháng 1 năm 143118 tháng 8 năm 1503) (Tiếng Latinh: Alexander VI, tiếng Tây Ban Nha: Alejandro VI, tiếng Catalan: Alexandre VI) là vị giáo hoàng thứ 214 của giáo hội Công giáo. Ông tên thật là Roderic Llançol, sau này là Roderic de Borja i Borja (Tiếng Ý: Rodrigo Borgi).

Theo niên giám tòa thánh năm 1806 thì ông đắc cử Giáo hoàng năm 1492 và ở ngôi Giáo hoàng trong 11 năm 8 tháng[1]. Niên giám tòa thánh năm 2003 xác định ông đắc cử Giáo hoàng ngày 11 tháng 8 năm 1492, ngày khai mạc chức vụ mục tử đoàn chiên chúa là ngày 26 tháng 8 và ngày kết thúc triều đại của ông là ngày 18 tháng 8 năm 1503.

Trước khi trở thành giáo hoàng[sửa | sửa mã nguồn]

Roderic Llançol sinh tại Jativa, Tây Ban Nha ngày 1 tháng 1 năm 1431. Ông là vị Giáo hoàng người Tây Ban Nha cuối cùng cho đến nay. Xuất thân từ một gia đình quý tộc ở Valentia, ông là cháu và là con nuôi của Giáo hoàng Calixtô III (Alphonse de Borgia).

Năm 1456, ở tuổi 25 ông được bổ nhiệm làm hồng y. Năm 1468, ông thụ phong linh mục.

Giáo hoàng[sửa | sửa mã nguồn]

Bầu cử[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1492 hồng y Rodrigue Borgia được bầu lên Giáo hoàng khi ông 62 tuổi bởi một đa số 2/3 các giám chức hội họp trong cơ mật viện. Có thể ông đã mua một số phiếu bầu mặc dù không có một bằng chứng cụ thể nào.

Ông đã không lấy lại tên của vị Giáo hoàng Pisa là Alexanđê V, ngày nay vị này được xem như một phản Giáo hoàng.

Đời sống tư[sửa | sửa mã nguồn]

Alexander nổi tiếng về gia đình trị là người có lắm tài, biết cai trị, dáng bộ đạo nhưng vẫn còn là người lắm dục vọng cho tới giờ chết. Người ta cho rằng, dưới triều ông nhiều lễ lạc vui chơi được tổ chức ngay tại giáo triều.

Sau khi lên ngôi Giáo hoàng, ông loạn luân với hai em gái và với con gái ruột tên Lucretta. Ông đã có một đứa con với con gái ruột của mình [2].

Ngày 31 tháng 10 năm 1501, Alexander VI tổ chức dạ hội với 50 cô gái thoát y. Giáo hoàng treo giải thưởng cho người đàn ông nào làm tình lâu nhất.[3]

Năm 1470, Giáo hoàng Alexander VI đã có một mối tình lâu dài với Vannozza dei Cattanei trước khi ông trở thành Giáo hoàng, là người mà ông đã có bốn đứa con ngoài giá thú, trong đó nổi tiếng là Cesarano và Lucrezia.

Cesarano là con cả, đời sống phóng đãng lắm tham vọng, nhưng có nhiều tài ngoại giao, được ông đặt làm hồng y hồi 17 tuổi và đảm nhận nhiều trọng trách ngoại giao. Cesarano kết duyên với một công chúa nước Pháp và cai trị xứ România (1501).

Giáo hoàng Alexander lúc nào cũng hỗ trợ cho Cesarano thực hiện ý định của mình là chinh phạt các thành phố Italia và chủ trì các công đồng. Dân chúng Rôma và những nhà ái quốc ghét cay ghét đắng Alexander và gia đình của ông về sự gia đình trị, đục khoét của công, xa xỉ, ngạo mạn.

Con thứ hai, sinh năm 1476 là Giovanni được đặt làm quận công xứ Benevento thuộc nước Tòa thánh, nhưng được mấy ngày thì bị ám sát chết, hình như bởi Cesarano anh Govanni.

Người con thứ ba là Lucrezia Borgia (1480 - 1519), con gái Giáo hoàng Alexander VI, nổi tiếng có sắc đẹp, yêu chuộng và che chở văn nghệ, nhưng bị cha và anh sử dụng như một con bài trong những mưu đồ chính trị của họ, mang tiếng (sau này có sử gia cho là oan) là dâm đãng, loạn luân. Ban đầu, bà kết duyên với Giovanni Sforza, nhưng hôn nhân được tuyên bố không thành vì Sforza “bất lực”. Lucrecia lấy người chồng thứ hai là Alfonso con vua nước Napoli, nhưng người này bị giết, hình như cũng bởi Cesarano, anh vợ Alfonso. Lucrecia kết duyên với người thứ ba là Alfonso Esta, ông hoàng xứ Ferrara, từ đó nàng sống xứng đáng người vợ có tinh thần Công giáo dòng Phanxico tại thế. Bà cùng người anh, đã là những nhân vật chính cho nhiều truyện tiểu thuyết, phim.

Còn người con thứ tư là Geoffroy (sinh 1481) lấy công chúa nước Napoli và được cai trị công quốc Squillacia.

Một người tình sau đó của ông với Giulia Farnese, là em gái của Alessandro Farnese, người mà sau này đã trở thành giáo hoàng Phaolô III. Ông đã có hai người con với bà này.

Ông là cha của tổng cộng tất cả ít nhất bảy đứa trẻ và có thể còn nhiều hơn đến mười đứa trẻ bất hợp pháp. Trước đó Giáo hoàng Callistus III chú ông chỉ có một con trai sau cũng là hồng y.[4]

Alexander VI thật sự là một nhân vật có đời sống không tốt đẹp, lịch sử Giáo hội cũng phải than trách điều đó. Nhưng người ta, nhất là kẻ thù ông (như Giovanni Burchard chẳng hạn) đã thiêu dệt quá nhiều đến độ tiểu thuyết bộ cuộc đời của ông, nhằm bôi nhọ gia đình Borgia (Tây Ban Nha) đang nắm quyền ở Rôma. Chưa nói đến những người khác muốn lợi dụng đời sống cá nhân của Alexander VI để bôi nhọ Công giáo.[5].

Cuộc đời “tư” của Giáo hoàng này không phải là một gương mẫu tu hành: đối với ông “lời nguyện độc thân” (vœu de célibat) bó buộc với một Giáo hoàng, không có nghĩa là “lời nguyện trinh bạch” (vœu de chasteté). Ông cư xử như một nhà cầm quyền mưu mô, trao đổi mua bán quyền lực, tìm cách làm giàu và gây quyền thế cho con cái, kể cả bằng cách gả con gái đến 3, 4 lần, nhưng mặt khác, ông cũng là người mang lại phần nào trật tự ở Rôma và thuở ông mới lên ngôi, cũng được sự ủng hộ của dân chúng và của giáo hội, và cha con ông cũng là những người che chở và nâng đỡ văn nghệ sĩ.[6]

Vụ linh mục Girolamo Savonarola[sửa | sửa mã nguồn]

Nhiều nhà giảng thuyết có tâm huyết với Giáo hoàng lên tiếng than trách rồi đi đến chỉ trích. Trong số này, nổi tiếng hơn cả là cha Girolamo Savonarola, bề trên tu viện thánh Đa MinhFlorencia.

Năm 1497, một phe các giám chức mà Della Rovere, Giáo hoàng Giuliô II tương lai đứng đầu đã dự định làm cho vị Giáo hoàng này bị truất phế. Họ tố cáo ông không phải là không lý do về tội mạn thánh và biến chất. Alexander VI đương đầu lại. Chính sách gia đình trị và những tiếng tăm vẫn tiếp tục ở Tòa thánh mặc cho những lời cảnh cáo của Savonarola.

Savonarola, được gọi đến Roma và bị cấm giảng, nhưng vẫn cứ giảng. Ngày 13 tháng 5 năm 1497, một đoản thư tuyên bố Savonarola bị vạ tuyệt thông. Nhưng Savonarola tuyên bố bản án bất công và vô hiệu lực. Từ tháng 2 năm 1498, Savonarola công khai tố cáo Alexander VI về hai tội “mạn thánh và rối đạo”, đồng thời kêu gọi truất phế bằng một đại công đồng. Savonarola bị đưa ra tòa truy tà và ngày 23 tháng 5 năm 1498 bị cách chức và đưa lên giàn hỏa thiêu.

Phân chia lãnh thổ truyền giáo[sửa | sửa mã nguồn]

Khi còn là hồng y, Giáo hoàng Alexander VI đã đạt được nhiều kết quả trong sứ mạng ngoại giao. Suốt thời gian làm Giáo hoàng, ông đấu tranh bảo vệ nước tòa thánh khỏi chế độ phong kiến. Trong thế kỷ XV, qua các tông chiếu về thánh chiến (1430 - 1452), Tòa thánh đã nhượng cho vua Bồ Đào Nha quyền phán quyết đời cũng như đạo tại những vùng họ chiếm của Hồi giáo hay khám phá được.

Năm 1492, Christophe Colombo khám phá ra miền Châu Mỹ tạo nên sự căng thẳng giữa hai nước tại bán đảo Ibérique. Giáo hoàng Alexandrer VI đứng ra làm trọng tài: ông phân chia thế giới mới thành hai phần theo kiểu Solomon – bằng cách vẽ một đường trên bản đồ – Năm 1493, ông chia những phần lãnh thổ khám phá được về phía Tây cho Tây Ban Nha và phía Đông cho người Bồ Đào Nha.

Ông ủy thác cho hai vị vua trách nhiệm tổ chức Giáo hội tại các miền liên hệ như chia địa phận, cắt cử Giám mục... Cách nào đó, các ông trở thành thủ lãnh của những Giáo hội mới lập. Giáo hội dễ dàng phê chuẩn việc bổ nhiệm các vua, không can thiệp trực tiếp. Toàn bộ sự ủy nhiệm này tạo nên quyền bảo trợ (Padroado - Patronato).

Năm 1493, ông cử Giám mục B. Buil dòng Benedictus cùng 12 thừa sai sang giảng đạo tại Mỹ châu. Năm 1503, thể theo lời xin của vua Manuel I (1495 - 1521) thuộc vùng đất Malabar, Giáo hoàng Alexander VI đã cho thiết lập một giáo phận và cử linh mục E.Nufiez dòng Đa minh làm Giám mục tiên khởi.

Năm 1495, ông hình thành cùng với Milan, Venezia, hoàng đế Maximilian I và các vua Công giáo Tây Ban Nha liên minh Venezia. Liên minh này sẽ thắng trận Fornone và buộc Charles VIII phải trở về Pháp. Sau đó, Giáo hoàng lại xích lại gần với nước Pháp.

Năm thánh 1500[sửa | sửa mã nguồn]

Alexander VI là người đã cử hành Năm Thánh thứ 8 (1500). Vào ngày 24 tháng 12 năm 1499, ông đã long trọng khai mạc Năm Thánh bằng nghi thức mở Cửa Thánh ở Ðền thờ Thánh Phêrô bằng cách dùng một chiếc búa đập vào bức tường được xây lên che Cửa Thánh.

Như thế truyền thống mở Cửa Thánh ở Ðền Thánh Gioan Latêranô biến thành mở Cửa Thánh Ðền Phêrô. Ông cũng muốn mở Cửa Thánh 4 Ðền thờ chính ở Rôma (Thánh Phêrô, Thánh Phaolô, Gioan Latêranô, Ðức Bà Cả). Kể từ lúc đó trở đi, việc đi qua Cửa Thánh các Ðền thờ này trở thành một trong những biến cố quan trọng nhất của Năm Thánh. Việc mở Cửa Thánh nói lên chính Chúa Giêxu là Cửa thật và duy nhất qua đó con người mới có sự sống sung mãn.

Qua đời[sửa | sửa mã nguồn]

Giáo hoàng Alexanđê VI đột ngột qua đời ngày 18 tháng 8 năm 1503, sau một buổi chiều lễ. Ông chết do uống nhầm rượu mà chính ông sai bỏ thuốc độc, nhằm hạ thủ một số hồng y chống đối.[7]

Giáo hoàng Piô III lên thay, trở thành vị Giáo hoàng thứ 215 trong lịch sử giáo hội Công giáo Rôma.

Tác phẩm[sửa | sửa mã nguồn]

Câu chuyện về gia đình Giáo hoàng Alexander VI đã là cơ sở của rất nhiều tác phẩm trong đó tiêu biểu là:

  • Đế vương (tiếng Pháp là “le Prince”, tiếng Việt là “ông hoàng”, nhưng theo nghĩa rộng là “nhà cầm quyền”) của Machiavelli. Ông này là người Ý (1469-1527, tiếng Pháp gọi là Machiavel). Tương truyền Cesare Borgia (1475-1507) con trai của Alexander VI là nhân vật gợi hứng cho Machiavelli viết cuốn sách “ông Hoàng” là được hậu thế coi là người mánh lới, hiểm độc và tàn nhẫn khi cần thiết, kể cả thủ đoạn đầu độc, ám sát, gian dâm, vũ lực, nhưng cũng là một nhà chính trị rất khôn khéo, biết dùng đủ mánh khóe để tăng cường quyền lực của gia đình mình, và để cai trị.
  • Gia đình giáo hoàng, của Mario Puzo. Đây là cuốn tiểu thuyết cuối cùng của Mario trước khi ông từ giã cõi đời. Đúng như lời Mario nhận xét: "... nước Ý thời Phục hưng... những Giáo hoàng chính là những ông trùm đầu tiên, và Giáo hoàng Alexander VI là ông trùm vĩ đại nhất...".

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Annuario pontificio 1806, Google sách
  2. ^ History of the Reformation D'Aubigne P.11
  3. ^ Con bạch tuộc của Đức Chúa Trời, sachhiem
  4. ^ “La vie quotidienne à la cour pontificale au temps des Borgia et des Médicis”, par Jacques Heers, Hachette éd.19.
  5. ^ Lịch sử Giáo hội Công giáo, Bùi Đức Sinh
  6. ^ “Géopolitique du XVIème”, J-M.Sallmann, Editions du Seuil 2003
  7. ^ Giấc mơ đàm thoại với Machiavelli, Bùi Trọng Liễu

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • 265 Đức Giáo hoàng, Thiên Hựu Nguyễn Thành Thống, NXB Văn Hóa Thông tin, xuất bản tháng 5 năm 2009.
  • Các vị Giáo hoàng của giáo hội toàn cầu, hội đồng Giám mục Việt Nam [1]
  • Tóm lược tiểu sử các Đức Giáo hoàng, Đà Nẵng 2003,Jos. TVT chuyển ngữ từ Tiếng Anh.
  • Cuộc lữ hành đức tin, lịch sử Giáo hội Công giáo, Lm Phanxicô X. Ðào Trung Hiệu OP Hiệu đính tháng 9/2006, Đa Minh Việt Nam, Tỉnh dòng Nữ vương các thánh tử đạo.
  • Lịch sử Giáo hội Công Giáo, Linh mục O.P Bùi Đức Sinh – giáo sư sử học, Tập I và II, Nhà xuất bản Chân Lý, Giấy phép số: 2386 BTT/PHNT Sài Gòn ngày 28 tháng 7 năm 1972.


Người tiền nhiệm
Innôcentê VIII
Danh sách các giáo hoàng
Emblem of the Papacy SE.svg
Người kế nhiệm
Piô III