Jane Grey

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Nữ hoàng Jane Grey
1537 Jane.jpg
Nữ hoàng Anh và Ái Nhĩ Lan (thoái vị)...
Tại vị 10 tháng 7, 1553 – 19 tháng 7, 1553
Tiền nhiệm Edward VI
Kế nhiệm Mary I
Thông tin chung
Phối ngẫu Huân tước Guilford Dudley
Thân phụ Henry Grey
Thân mẫu Frances Brandon
An táng St Peter ad Vincula, Luân Đôn
Chữ ký của Nữ hoàng Jane Grey

Lady Jane Grey (tên sau khi kết hôn là Lady Jane Dudley; năm 1536 hoặc 153712 tháng 2, 1554), còn được gọi là Nữ hoàng Chín ngày,[1] là một nhà quý tộc người Anh, trên thực tế là quân vương nước Anh từ ngày 10 tháng 7 đến 19 tháng 7 năm 1553. Về sau bà bị xử tử. Là cháu cố của Henry VII qua con gái thứ của ông Mary, Jane là cháu họ của Edward VI.

Tháng 5, 1553, Jane kết hôn với Lord Guildford Dudley, con trai thứ của quan tể tướng của Edward, John Dudley, Công tước Northumberland. Tháng 6, 1553, Edward 15 tuổi đang hấp hối trên giường bệnh chọn Jane kế vị ngôi báu, phủ định quyền kế vị, theo Đạo luật Kế vị thứ ba, của hai người chị cùng cha khác mẹ của nhà vua, MaryElizabeth. Trong thời trị vì ngắn ngủi của mình, Jane ngụ ở Tháp Luân Đôn. Ngày 19 tháng 7, 1553, bà bị giam giữ tại đây khi Hội đồng Cơ mật chuyển hướng và tuyên bố Mary là nữ hoàng. Tháng 11, 1553, Jane bị kết án phản loạn nhưng không bị xử tội chết. Vụ nổi loạn của Wyatt bùng nổ trong tháng 1 và 2, 1554 chống lại kế hoạch của Nữ hoàng Mary kết hôn với hoàng tử Tây Ban Nha đã dẫn đến vụ hành hình Jane, khi ấy mới 16 hoặc 17 tuổi, cùng với chồng bà.

Lady Jane thụ hưởng một nền giáo dục nhân văn tuyệt hảo, và nổi tiếng như là một phụ nữ trẻ uyên bác nhất trong thời của bà.[2] Là một tín hữu Kháng Cách trung kiên, nhiều người xem bà không chỉ là nạn nhân của các mưu toan chính trị mà còn trọng vọng bà như là một người tử vì đạo.

Thiếu thời[sửa | sửa mã nguồn]

Lady Jane Grey là con gái đầu của Henry Grey, Công tước Suffolk với Lady Frances Brandon. Người ta vẫn cho rằng Jane Grey sinh trong tháng 10, 1537, tại Bradgate Park ở Leicestershire, nhưng những nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng bà chào đời sớm hơn, có lẽ tại Luân Đôn, vào cuối năm 1536 hoặc mùa xuân năm 1537.[3][4] Thân mẫu cô, Lady Frances, là con gái của Mary Tudor, Hoàng hậu nước Pháp và là em gái của Henry VIII. Jane có hai em gái, Lady Catherine Grey và Lady Mary Grey; qua họ mẹ, ba cô gái này là cháu của Edward VI. Jane thụ hưởng nền giáo dục nhân văn hàng đầu, cô học tiếng La-tinh, Hy Lạp, và Hebrew với John Aylmer, và tiếng Ý với Michelangelo Florio.[5] Qua ảnh hưởng của thân phụ và các thầy dạy, cô trở nên một tín hữu Kháng Cách sùng tín, trao đổi thư từ với nhà cải cách ở thành phố Zürich, Heinrich Bullinger.[6]

Đầu tháng 2, 1547, Jane được gởi đến sống trong nhà của Thomas Seymour, lúc ấy Seymour sắp kết hôn với vợ góa của Henry VIII, Catherine Parr. Jane sống với Thomas và Catherine cho đến khi Catherine qua đời vào tháng 9, 1548.[7]

Hôn nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Bức thư của Lady Jane Grey với chữ kỹ "Jane Nữ hoàng".

Jane than khóc trong tang lễ của Catherine Parr. Cô tiếp tục sống trong nhà Thomas Seymour khoảng hai tháng thì ông bị bắt giữ vào cuối năm 1548.[8] Anh ông, Bảo quốc hầu Edward Seymour cảm thấy mối đe dọa bị tước đoạt quyền lực bởi vì Thomas được Vua Edward yêu mến.[9]

Trong vụ án Thomas Seymour, thân phụ của Jane may mắn thoát tội. Sau bốn lần bị Hội đồng cơ mật thẩm vấn, ông sắp xếp gả con gái cho con trai của Bảo quốc hầu, Lord Hertford, nhưng bất thành.[10] Đến mùa xuân năm 1553, Jane đính hôn với Lord Guildford Dudley, thứ nam của John Dudley, Công tước Northumberland.[11] Cha chồng tương lai của Jane lúc ấy là nhân vật quyền thế nhất nước.[12] Ngày 21 tháng 5, 1553, hai người kết hôn trong một đám cưới tập thể dành cho ba đôi lứa, hai cặp còn lại là Catherine, em gái Jane, với Lord Herbert, người kế vị Bá tước Pembroke, và Katherine, em gái Lord Guildford, với Henry Hastings, người kế vị Bá tước Huntingdon.[11]

Lên ngôi[sửa | sửa mã nguồn]

Lady Jane Grey khi bị nài ép kế vị Edward. Tranh khắc của Robert Smirke.

Đạo luật Kế vị thứ ba năm 1544 đã phục hồi quyền kế vị của Mary và Elizabeth mặc dù luật pháp vẫn xem họ là con ngoại hôn. Đạo luật này cũng cho phép Henry VIII thay đổi quyền kế vị theo ý ông, và ông đã xác lập quyền kế vị cho ba người con của ông, rồi tuyên bố rằng nếu không ai trong số họ có con nối ngôi thì quyền kế vị sẽ thuộc về hậu duệ của em gái ông, Mary Tudor, trong đó có Jane (không rõ vì lý do gì Henry đã loại trừ Frances Grey, mẹ của Jane, khỏi quyền kế vị[13]). Henry cũng loại bỏ quyền kế vị dành cho hậu duệ của chị ông, Margaret Tudor, một phần vì Henry không muốn trao vương quyền Anh cho vua chúa Scotland, và vì Đạo luật Quốc hội năm 1431 đã cấm bất cứ ai sinh tại nước ngoài, kể cả người thuộc hoàng tộc, thừa hưởng tài sản trong nước Anh.

Đầu mùa hè năm 1553 khi Vua Edward VI mười lăm tuổi lâm bệnh nặng, người chị theo Công giáo của nhà vua, Mary, vẫn được xem là người kế vị trực tiếp. Ngày 21 tháng 6, đích thân nhà vua giám sát việc chép sắc thư có chữ ký của 102 nhà quý tộc gồm có tất cả thành viên Hội đồng Cơ mật, các Giám mục, các quan tòa, và các ủy viên hội đồng thành phố Luân Đôn.[14] Edward cũng cho biết "tuyên cáo" của ông sẽ được chuyển qua Quốc hội vào tháng 9, và các văn bản cần thiết đã được chuẩn bị.[15]

Vua Edward VI băng hà ngày 6 tháng 7, 1553. Ngày 9 tháng 7, Jane được thông báo nay là nữ hoàng, và theo lời của cô sau này, cô chỉ chấp nhận cách miễn cưỡng. Hôm sau, Jane chính thức được tuyên xưng là Nữ hoàng Anh sau khi đến Tháp Luân Đôn, nơi vua chúa Anh theo truyền thống đến trú ngụ để chờ đăng quang. Jane từ chối công bố chồng cô Dudley là quốc vương, thay vì vậy chỉ tấn phong là Công tước Clarence.

Northumberland đối diện với một số thử thách để củng cố quyền lực sau khi Edward băng hà, quan trọng nhất là phải cô lập, nếu có thể, bắt giữ Lady Mary nhằm ngăn cản bà triệu tập lực lượng ủng hộ. Song, ngay khi biết rõ ý định của Edward, Mary liền rời Hunsdon để đến East Anglia, và khởi sự triệu tập những người ủng hộ. Ngày 14 tháng 7, Northumberland đem quân khỏi Luân Đôn, nhưng khi ông vắng mặt, Hội đồng Cơ mật quay sang ủng hộ Mary. Ngày 19 tháng 7, tại Luân Đôn, Hội đồng tuyên bố Mary là nữ hoàng trong sự hoan hỉ của dân chúng. Jane bị bắt giam tại Tháp Luân Đôn, chồng cô bị giam ở Tháp Beauchamp. Ngày 3 tháng 8, tân vương khải hoàn tiến vào Luân Đôn, ngày 22 tháng 8, 1533, Công tước Northumberland bị xử tử. Tháng 9, Quốc hội tuyên bố Mary là quân vương hợp pháp đồng thời thu hồi việc xưng vương của Jane và gọi cô là kẻ tiếm quyền.

Xét xử và Hành hình[sửa | sửa mã nguồn]

Lady Jane Grey trước khi bị hành quyết, tranh George Whiting Flagg, 1835.

Jane và chồng, Lord guildford Dudley, bị cáo buộc phản quốc, cùng các anh em nhà Dudley và Tổng Giám mục Canterbury, Thomas Cranmer. Ngày 13 tháng 11, 1553, một ủy ban đặc biệt tổ chức cuộc xét xử tại Guidhall trong Thành Luân Đôn. Lãnh đạo Ủy ban là Sir Thomas White, Thị trưởng Luân Đôn, và Thomas Howard, Công tước Norfolk. Các thành viên khác gồm Edward Stanley, Bá tước Derby và John Bourchier, Bá tước Bath. Như được mong đợi, tất cả bị cáo đều bị kết tội và bị án tử hình. Jane có tội vì đã ký một số văn kiện trong tư cách "Jane Nữ hoàng",[16] cô sẽ bị "thiêu sống trên Tower Hill hoặc bị chém đầu do Nữ hoàng quyết định" (theo thông lệ của người Anh khi phụ nữ bị kết tội phản quốc).[17] Tuy nhiên, theo tường trình của đại sứ Đế quốc La Mã thánh gởi Hoàng đế Charles V, Jane sẽ không bị để cho chết.[18]

Cuộc nổi loạn của những người Kháng Cách dưới sự lãnh đạo của Thomas Wyatt trong tháng 1, 1554 đã ấn định số phận của Jane, dù bà không liên can gì. Bạo loạn bùng nổ chống lại kế hoạch của Nữ hoàng kết hôn với Philip II của Tây Ban Nha. Thân phụ của Jane, Công tước Suffolk, và hai anh em trai của cô gia nhập cuộc nổi dậy. Cuộc hành hình dự định diễn ra ngày 9 tháng 2, 1554, nhưng hoãn lại ba ngày để Jane có cơ hội cải đạo sang Công giáo. Mary cử tuyên úy của bà, John Feckenham, đến gặp Jane dù ông không muốn.[19] Tuy không chịu nhượng bộ trước những nỗ lực của Feckenham để "cứu linh hồn cô", Jane đồng ý kết bạn với ông và để ông hộ tống cô đến đoạn đầu đài.[20]

Sáng ngày 12 tháng 2, 1554, người ta giải Guildford từ Tháp Luân Đôn đến Tower Hill để bị chém đầu trước công chúng. Một chiếc xe ngựa mang thi thể Guildford trở lại Tháp Luân Đôn, ngang qua căn phòng của Jane. Nhìn thấy xác chồng, Jane được thuật lại kêu than: "Ôi, Guildford, Guildford".[21] Rồi cô bị dẫn đến Tower Green bên trong Tháp Luân Đôn, và bị chém đầu trong chỗ kín đáo vì cớ danh phận hoàng tộc của cô.

Trước khi bị hành hình, Jane đọc Thánh Thi 51[22] (Lạy Chúa, xin thương xót con!) bằng tiếng Anh, đưa găng và khăn tay cho người hầu. Đao phủ đến gần xin cô thứ lỗi, cô đồng ý, và tiếp, "Ta xin ngươi hãy chém đầu ta thật nhanh." Cô tự bịt mắt mình, đưa tay dò dẫm tìm thớt chém nhưng không tìm được, cô bật khóc, "Tôi phải làm gì đây? Nó đâu rồi?" Sir Thomas Brydges, người phụ trách Tháp Luân Đôn, giúp cô tìm chỗ. Đầu đặt trên thớt chém, Jane nhẩm đọc những lời cuối cùng của Chúa Giê-xu được chép trong Phúc âm Lu-ca khi Ngài bị đóng đinh trên cây thập tự, "Lạy Cha, con xin giao linh hồn lại trong tay Cha!"[23] Rồi cô bị chém đầu.

Jane và Guildford được an táng tại Nguyện đường St Peter ad Vincula phía bắc Tower Green. Thân phụ của Jane, Công tước Suffolk, bị xử tử một tuần sau đó, ngày 19 tháng 2, 1554. Tháng 3, 1555, mẹ của Jane, Nữ Công tước Suffolk, kết hôn với quan giám mã Adrian Stokes. Bà được Mary ân xá và cho phép sống trong cung với hai cô con gái. Bà qua đời năm 1559.

Di sản[sửa | sửa mã nguồn]

"Bậc anh thư của cuộc Cải cách Kháng Cách" - theo cách gọi của nhà sử học về Triều đại Tudor, Albert Pollard - chỉ mới 16 hoặc 17 tuổi vào thời điểm cô bị hành hình. Trong thời kỳ bách hại tôn giáo dưới triều Mary và những thế kỷ về sau, người ta xem Jane là người tín hữu Kháng Cách tử vì đạo. Hình ảnh của cô chiếm vị trí chủ đạo trong quyển Book of Martyrs của John Foxe. Trong văn hóa phổ thông, Lady Jane dần dà trở thành huyền thoại, với nhiều sách tiểu sử, tiểu thuyết, kịch, tranh, và phim ảnh đượm tính lãng mạn về cuộc đời cô, một trong những tác phẩm ấy là xuất phẩm điện ảnh sản xuất năm 1986 Lady Jane với Helena Bonham Carter trong vai Jane.

Lady Jane Grey trong văn học nghệ thuật[sửa | sửa mã nguồn]

Lady Jane Grey trước lúc trao vương miện, tranh Charles Leslie, c. 1827.

Hình tượng Lady Jane để lại một ấn tượng lâu dài trên văn học và sử thi Anh. Sự thiếu thốn nguồn tư liệu không làm nản lòng các tác gia của các thời đại đang lấp đầy khoảng trống ấy bằng bông trái của trí tưởng tượng phong phú của họ.

Trước Thế kỷ 19[sửa | sửa mã nguồn]

Trong những khúc ballad thời Elizabeth, cuộc đời Jane là câu chuyện kể về một cô gái ngây thơ bị phản bội. Jane còn được xem là một người tử đạo vì chính nghĩa Tin Lành, như được trình bày trong quyển Book of Martyrs của Foxe, rồi Roger Ascham lý tưởng hóa hình tượng Lady Jane như một phụ nữ cao quý và uyên bác. Nhưng sự tôn vinh lớn nhất dành cho Jane đến từ thi phẩm Elegy xuất bản năm 1579 của Thomas Chaloner. Lady Jane được miêu tả như một thiếu nữ trí tuệ vô song và nhan sắc tuyệt trần, có thể ví sánh với Socrates về lòng dũng cảm và sự trầm tĩnh khi đối diện với cái chết.

Từ văn học tử đạo và thi ca, hình tượng Jane xuất hiện trên sân khấu trong thời trị vì của James I của Anh (1603-165) với vở kịch Lady Jane của John Webster và Thomas Dekker. Trong thế kỷ kế tiếp, chủ đề này được lặp lại bởi nhà soạn kịch John Banks trong vở Innocent Usurper: or, the Death of Lady Jane Grey. Jane không chỉ bị nài ép lên ngôi mà còn chịu áp lực từ người chồng, Lord Guilford Dudley, ông dọa tự tử nếu Jane không đồng ý.

Thế kỷ 18 chứng kiến sự xuất hiện của nhiều vở kịch và tập thơ về Lady Jane. Cô được miêu tả như một nữ anh hùng, người tử đạo, một phụ nữ uyên bác và đau khổ trong tình yêu, chia tay với những trang sách của Plato để nhận ngôi báu hầu có thể cứu vãn chính nghĩa Tin Lành. Vở bi kịch Lady Jane Grey: A Tragedy in Five Acts (năm 1715) của Nichoas Rowe nhấn mạnh đến tính bi thương trong số phận của Jane. Ngay cả triết gia David Hume cũng xúc động về bi kịch của Jane và Dudley.

Thế kỷ 19 đến nay[sửa | sửa mã nguồn]

Hình tượng Jane vẫn tiếp tục được yêu thích trong thế kỷ 19, thời đại in ấn, như là một con người của bi kịch khi chuyện kể về cô xuất hiện trên các phương tiện truyền thông như các tạp chí và sách dành cho trẻ em.

Sau Cách mạng Pháp, phong trào Tin Lành tôn vinh cô như là một biểu tượng, không phải vì tính lãng mạn mà vì lòng sùng tín của cô. The Lady’s Monitor (năm 1828) nói rằng cô thừa hưởng "mọi phẩm hạnh vĩ đại, cao quí, và đáng tôn trọng về trí tuệ, tâm tính, và tính cách." Triết gia cấp tiến William Godwin gọi cô là "người thiếu nữ hoàn hảo nhất được tìm thấy trong lịch sử". Jane cũng xuất hiện trong cuốn tiểu thuyết The Prince and the Pauper (1882) của Mark Twain.

Hội họa[sửa | sửa mã nguồn]

Hành quyết Lady Jane Grey, tranh của họa sĩ Pháp, Paul Delaroche, 1833.

Năm 1833, Paul Delaroche vẽ bức tranh The Execution of Lady Jane Grey (le Supplice de Jeanne Grey), được xem là bức chân dung nổi tiếng nhất của Jane, miêu tả cuộc hành hình diễn ra trong ngục tối. Tuy nhiên, một số chi tiết trong bức tranh là thiếu chính xác. Trong tranh, Jane mặc áo dài trắng tương tự màu trang phục của Marie Antoinette khi bị hành hình năm 1793. Thật ra, cuộc hành hình diễn ra ngoài trời bên trong Tháp Luân Đôn.

Jane Grey là quân vương duy nhất của nước Anh trong 500 năm qua không có bức chân dung nào được lưu giữ.[24][25] Một bức tranh tại National Portrait Gallery ở Luân Đôn trong nhiều năm từng được cho là chân dung của Jane, nhưng đến năm 1996 được xác định là chân dung của Catherine Parr, người vợ góa của Henry VIII.[26]

Một họa phẩm được một số chuyên gia cho là chân dung của Jane do tư nhân sở hữu được tìm thấy năm 2005. Bức "Streatham Portrait" (gọi theo tên một khu vực ở Luân Đôn nơi bức tranh được cất giữ) miêu tả một thiếu nữ mặc áo dài đỏ, trang điểm với châu ngọc, tay cầm sách cầu nguyện.[24] National Portrait Gallery bị hỏa hoạn sau khi mua bức tranh ấy, theo lời đồn đại, với giá 100 000 bảng Anh năm 2006.[25]

Văn học[sửa | sửa mã nguồn]

  • Tiểu thuyết The Nine Days Queen (Nữ hoàng Chín ngày) của Karleen Bradford thuật lại câu chuyện của Jane từ góc nhìn của chính cô.
  • Nhà sử học kiêm tiểu thuyết gia Alison Weir xuất bản cuốn tiểu thuyết Innocent Traitor dựa trên cuộc đời của Jane vào tháng 2, 2007.
  • Raven Queen, cuốn tiểu thuyết dành cho độc giả hơn 12 tuổi của Pauline Francis phát hành ngày 12 tháng 2, 2007 kỷ niệm 453 năm ngày Lady Jane bị hành hình.
  • Jane xuất hiện trong ít nhất ba cuốn tiểu thuyết lịch sử: Mary, Bloody MaryBeware, Princess Elizabeth, của Carolyn Meyer, cùng quyển Elizabeth I: Red Rose of the House of Tudor của Kathryn Lasky, như là một phần trong đề án Royal Diaries xuất bản hai mươi tác phẩm văn học.
  • Lady Jane Grey cũng có mặt trong Timeless Love của Judith O'Brien, kể chuyện một cô gái tuổi teen đi ngược thời gian trở lại thời trị vì của ông vua trẻ Edward VI.
  • The World of Lady Jane Grey, tiểu thuyết lịch sử hư cấu của Gladys Malvern xuất bản năm 1965.
  • Nine Days a Queen của Ann Rinaldi là câu chuyện kể từ góc nhìn của Jane về cuộc đời cô cho đến khi bị xử chém. Jane Grey miễn cưỡng lên ngôi, và tin rằng Mary sẽ ân xá trước khi cô bị hành quyết.

Điện ảnh và Truyền hình[sửa | sửa mã nguồn]

Sophia Myles, diễn viên thủ vai Jane trong phim The Prince and the Pauper (1996).

Có ba phiên bản điện ảnh về cuộc đời của Lady Jane, với các diễn vai đóng vai Jane:

Trong những phiên bản của phim The Prince and the Pauper, các diễn viên đóng vai Jane:

Vai Jane do Sarah Frampton đóng trong loạt phim truyền hình của BBC Elizabeth R (1971), trong Lost in Time phần 1 và 2, Amber Beattie đóng vai Jane.

Phổ hệ[sửa | sửa mã nguồn]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Ives 2009, tr. 2
  2. ^ Ascham 1863, tr. 213
  3. ^ Ives 2009, tr. 36, 299
  4. ^ de Lisle 2008, tr. 5–8
  5. ^ Ives 2009, tr. 51, 65
  6. ^ Ives 2009, tr. 63–67
  7. ^ Ives 2009, tr. 42–45
  8. ^ Ives 2009, tr. 45–47
  9. ^ Ives 2009, tr. 47–49
  10. ^ Ives 2009, tr. 47
  11. ^ a ă Loades 1996, tr. 238–239
  12. ^ Loades 1996, tr. 179
  13. ^ Ives 2009, tr. 35
  14. ^ Ives 2009, tr. 145, 165–166
  15. ^ Dale Hoak: "Edward VI (1537–1553)", Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004, online edn. Jan 2008, Retrieved 2010-04-04 (subscription required)
  16. ^ Bellamy 1979, tr. 54
  17. ^ Ives 2009, tr. 251–252, 334
  18. ^ Plowden, Alison (23 tháng 9 năm 2004). “Grey, Lady Jane (1534–1554), noblewoman and claimant to the English throne”. Oxford Dictionary of National Biography. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-861362-8. 
  19. ^ Ives 2009, tr. 267, 268
  20. ^ Ives 2009, tr. 288–270
  21. ^ Ives 2009, tr. 274–275
  22. ^ Thánh Thi 51
  23. ^ Phúc âm Lu-ca 23: 46
  24. ^ a ă Higgins, Charlotte (16 tháng 1 năm 2006). “Is this the true face of Lady Jane?”. The Guardian. Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2008. 
  25. ^ a ă Reynolds, Nigel (3 tháng 6 năm 2007). “The true beauty of Lady Jane Grey”. The Daily Telegraph. Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2008. 
  26. ^ Fellman, Bruce (May/June năm 2007). “Looking for Lady Jane”. Yale Alumni Magazine. Yale University. Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2008. 

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Jane của Anh
Gia tộc Grey
Nhánh thứ của Nhà Tudor
Sinh: 1537 Mất: 12 tháng 2 1554
Tước hiệu
Tiền vị:
Edward VI
Nữ hoàng Anh thoái vị
10–19 tháng 7, 1553
Kế vị
Mary I