A-di-đà

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
A-di-đà Phật
Kamakura Daibutsu Dec08-2.jpg
Pho tượng Phật A-di-đà khổng lồ bằng đồng ở Kamakura, tỉnh Kanagawa, Nhật Bản
Phạn अमिताभ Amitābha, Amitāyus
Trung

阿彌陀佛(T) / 阿弥陀佛(S)
Bính âm: Ēmítuó Fó

Wade-Giles: E-mi-t’uo Fo
Nhật 阿弥陀如来 Amida Nyorai
Hàn 아미타불 Amit'a Bul
Mông Cổ ᠴᠠᠭᠯᠠᠰᠢ ᠦᠭᠡᠢ ᠭᠡᠷᠡᠯᠲᠦ
Цаглашгүй гэрэлт
Tsaglasi ügei gereltu
Одбагмэд Odbagmed
Аминдаваа Amindavaa
Аюуш Ayush
Tây Tạng འོད་དཔག་མེད་
od dpag med
Ö-pa-me yoong toog taaa
Việt A-di-đà Phật
Thông tin
Tôn kính bởi Đại thừa, Kim Cương thừa
Thuộc tính Vô lượng quang
Shakti Pandara
Chủ đề Phật giáo

A-di-đà hay Amitābha (trong tiếng Sankrit có nghĩa là ánh sáng vô lượng) là một trong những vị phật thần thoại hay siêu nhiên ngụ ở phật-độ (đất-phật) của mình và đến thế giới này với vai trò là một thế lực cứu độ. Theo Đại Kinh A-di-đà hay Đại Kinh Sukhāvatīvyūha, trong một kiếp sống trước đây Amitābha là một vị tăng tên là Pháp-tạng hay Dharmākara, ông nguyện khi sẽ tịnh hoá và trang nghiêm một thế giới và biến nó thành một trong những phật-độ thanh tịnh và đẹp đẽ nhất. Một khi ông hoàn toàn tỉnh giác và hoàn thành lời nguyện của mình, Dharmākara sẽ trở thành Phật Amitābha. Amitābha giờ đây đang cư ngụ tại thế giới ông ta đã tịnh hoá, gọi là Sukhāvatī (Cực-lạc). Từ thế giới này ông ta sẽ đến với chúng ta, vây quanh bởi những vị bồ-tát, chào mừng người đã mất và dẫn họ đi TÁI-SINH trong đất-phật thanh tịnh của ông.

Hình ảnh của Amitābha không hề được nhắc đến trong những tầng văn liệu cổ xưa nhất của Phật giáo Ấn độ, nhưng vào khoảng đầu công nguyên ông ta xuất hiện là một vị Phật ở phía Tây trong bộ ngũ phương phật. Tín ngưỡng Amitābha gần như được phát triển cùng với phương pháp hành trì thời kỳ đầu của Đại Thừa hay Mahāyāna là cầu khấn và thờ phụng "mọi vị phật" và hình tượng vài vị trong số đó đang sống ở những thế giới "thanh tịnh", xa xôi, ứng với một phương hướng chính. Huyền thoại về những lời nguyện và tịnh-thổ của Amitābha có thể được phát triển xấp xỉ với hay cạnh tranh với những tín ngưỡng tương tự của những vị phật khác chẳng hạn như A-súc-bệ hsy Akṣobhya (một trong những vị tiền phật của ngũ phương, có tịnh-thổ nằm ở phía đông gọi là Diệu-Hỷ hay Abhirati).

Dù rằng Amitābha có nhiều phẩm chất giống với những vị phật Đại-thừa khác, nhưng ông thường được gắn với ánh chiều tà rạng rỡ, lan ra khắp mọi ngõ ngách vũ trụ mà không làm thiêu đốt hay mù loà (ở Đông Á ông cũng được liên kết với ánh trăng). Sự nhấn mạnh trên những phẩm chất phát quang (hay vầng hào quang) này vốn đóng một vai trò quan trọng trong văn hoá biểu tượng Đông-Á, không làm thay thế hay mâu thuẫn khi kết hợp Amitābha với tôn giáo của âm thanh và tiếng nói; sự cứu hộ của ông được đảm bảo hay cam chắc bắng cách gọi tên ông, hay đúng hơn, cầu khấn danh hiệu ông với câu: "Nam mô A-di-đà Phật." Thậm chí trong những đoạn văn nhấn mạnh vào hình ảnh ánh sáng như là Đại-trí-độ luận (Luận về Đại Trí tuệ Hoàn Hảo), ông vẫn là mẫu hình mạnh mẽ của thề nguyện và thánh danh.

Amitābha thường được thể hiện trong ấn thiền định dhyānamudrā, có lẽ để nói đến 500 kiếp thiền định đã đưa Dharmākara đến giác ngộ. Một thủ ấn khác cũng hay được thể hiện trong tư thế đứng là ấn vô uý abhayamudrā (MUDRA của sự phòng hộ khỏi sợ hãi và nguy hiểm).

Trong những hình thái phổ quát hoá của nó, NIỀM TIN vào Amitābha vẫn tiếp tục cho đến ngày này bao gồm đa dạng các phương pháp thực hành và đối tượng thờ cúng. Một niềm tin phổ thông là tin rằng tịnh-thổ Sukhāvatī, được ban phước bởi 2 vị bồ tát Avalokiteśvara và  Mahāsthāmaprāpta (Quán-thế-âm và Đại-thế-chí), đặc biệt là Avalokiteśvara, vốn thường được gắn với sự thỉnh nguyện hồng danh của  Amitābha, trì tụng danh hiệu ngài có thể mang bồ tát Avalokiteśvara đến cứu giúp người tụng niệm. Sự trùng lắp nhiều niềm tin và phương pháp thực hành khác nhau, giống như sự chồng chéo của những vị cứu thế và những hình tượng thiêng liêng, có lẽ đó là bối cảnh chung nhất cho sự xuất hiện của Amitābha- đó là trường hợp ở Trung Quốc, Hàn Quốc, và Việt Nam và ở Phật giáo Nhật bản ngoại trừ Phật giáo độc quyền của những cải cách Kamakura.

Nhận thức về Amitābha như là một trong những vị cứu thế hay sự liên kết giữa niềm tin vào ông và những năng lực siêu việc của Avalokiteśvara, là những chủ đề phổ biến xuyên suốt Phật giáo Á Châu. Không phải là tự nhiên mà Panchen Lama (Ban thiền Lạt-ma) của Tây Tạng lại được xem là tái sinh của Amitābha, trong khi vị quyền lực hơn kia ở Lhasa, Dalai Lama (Đạt-lai Lạt-ma), thì được xem là sự tái sinh của bồ tát Avalokiteśvara.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]