Catherine Howard

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Catherine Howard
Holbein, Hans (II) - Portrait of a lady, probably of the Cromwell Family formerly known as Catherine Howard - WGA11565.jpg
Vương hậu nước Anh
Tại vị28 tháng 7, 1540 – 23 tháng 11, 1541
(1 năm 3 tháng)
Công bố8 tháng 8, năm 1540
Tiền nhiệmAnne của Cleves
Kế nhiệmCatherine Parr
Thông tin chung
Phối ngẫuHenry VIII của Anh
Gia tộcNhà Howard (khi sinh)
Nhà Tudor (kết hôn)
Thân phụEdmund Howard
Thân mẫuJoyce Culpeper
Sinhkhoảng 1523
Lambeth, London
Mất13 tháng 2, năm 1542 (khoảng 19 tuổi)
Tháp London, London
An táng13 tháng 2, năm 1542
Nhà thờ St Peter ad Vincula, Tháp London
Tôn giáoCông giáo La Mã, sau là Anh giáo
Chữ ký của Catherine Howard

Catherine Howard (khoảng năm 1523 - 13 tháng 2 năm 1542) là Vương hậu nước Anh từ năm 1540 đến năm 1541, với tư cách là vợ thứ 5 của Quốc vương Henry VIII. Thông qua họ nội, Catherine Howard là em họ của Anne Boleyn, người vợ thứ 2 của Vua Henry VIII.

Vương hậu Catherine Howard, lúc đó chỉ khoảng 16 hoặc 17 tuổi, đã kết hôn với Vua Henry vào ngày 28 tháng 7 năm 1540, gần như ngay lập tức sau khi cuộc ly hôn của Henry VIII với Anne của Cleves được sắp xếp. Trong số 6 người vợ, Catherine cùng Anne Boleyn, Jane SeymourCatherine Parr đều xuất thân quý tộc bản địa Anh, thua xa hai người khác là Catherine xứ Aragon và Anne của Cleves, khi cả hai đều là dòng dõi vua chúa Châu Âu. Catherine bị tước đi danh hiệu vào tháng 11 năm 1541 và bị xử tử khoảng 3 tháng sau đó, với lý do phản bội vì phạm tội ngoại tình, tương tự như Anne Boleyn.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Bức tiểu họa của một phụ nữ, thường được cho là Catherine Howard, vẽ bởi Hans Holbein the Younger.

Catherine Howard không rõ ngày sinh, có lẽ ra đời ở Lambeth[1][2]. Bà là người thuộc gia tộc nhà Howard trứ danh nước Anh, con gái của Sir Edmund Howard và bà Joyce Culpeper. Gia tộc Howard khi ấy là một trong những dòng họ uy quyền nhất đảo quốc Anh, cũng là gia tộc trung thành với Công giáo La Mã nhất. Dòng họ này là hậu duệ của John Howard, Công tước thứ nhất của Norfolk thời Richard III của Anh, dẫu vậy gia tộc này vẫn được trọng dụng bởi Henry VII Tudor - cha của Vua Henry VIII.

Ông nội bà, ngài Thomas Howard, Công tước Norfolk thứ 2, một nhà quân sự đầu thời Tudor rất có uy vọng và kế thừa tước hiệu Công tước vùng Norfolk trong danh quyền. Ông kết hôn 2 lần với 2 người phụ nữ có dòng dõi cao quý và có hơn 20 người con, tính cả những người chết yểu. Chị ruột của cha bà, Elizabeth Howard, chính là mẹ của Anne Boleyn, do đó Catherine là em họ của Anne Boleyn, cũng như là dì họ của Elizabeth I của Anh. Là cháu nội của Công tước Norfolk, Catherine Howard cũng được xem là người thuộc dòng dõi quý tộc Anh, dù vậy nhà Edmund rất nghèo, là con trai thứ 3 trong số 21 người con của Công tước Norfolk.

Chế độ con trưởng đương thời của Châu Âu, chỉ dành toàn bộ gia sản cho người con trưởng, còn các con thứ đa phần phải tự lực. Do đó, Edmund không khác gì người quý tộc bình thường dù gia thế rất lớn. Trong khi đó, mẹ của Catherine là quý bà Joyce Culpeper, con gái của Sir Richard Culpeper, xuất thân trong một gia đình tương đối bình thường. Khi cha mẹ của Catherine kết hôn với nhau, mẹ bà đã có 5 người con với chồng trước, Ralph Leigh, và bà tiếp tục có thêm 6 người con với Edmund Howard, Catherine là tầm khoảng người con thứ 10 trong 11 người con của Joyce. Một gia đình quá đông con mà lại không có tước vị, Edmund thường xuyên phải xin tiền của các họ hàng giàu có trong gia tộc. Sau khi mẹ của Catherine qua đời năm 1528, Edmund tái hôn 2 lần liên tiếp. Đến năm 1531, Edmund được bổ nhiệm làm Quản đốc của Calais, ông bị bãi miễn và qua đời cùng năm 1539.

Tuổi thơ[sửa | sửa mã nguồn]

Dinh thự Chesworth House thuộc Horsham, nơi Catherine trưởng thành.

Khi mẹ bà qua đời, Catherine cùng vài anh chị em khác được phái đến nhận sự chăm sóc của mẹ kế của cha bà, Agnes Howard, Bà Công tước xứ Norfolk. Bà Công tước có một trang ấp riêng ở Chesworth House thuộc Horsham, Sussex, và Norfolk House tại Lambeth có mấy chục người hầu, trong đó không ít là con cháu gia đình quý tộc có họ hàng xa với nhà Howard[3]. Đây là việc thông thường diễn ra khi ấy, các con cháu nhà quý tộc sẽ được giáo dục tại các lâu đài, trang viên của các nhà quý tộc có thế lực hơn là được giáo dục tại chính nhà của mình. Bà Công tước cũng khá bận rộn ở trong triều, tuy vẫn rất nghiêm ngặt trong việc quản lý và giáo dục các thiếu nữ mà được nhận trọng trách nuôi dạy, song nhìn chung vẫn khá là mềm mỏng.

Và kết quả của sự mềm mỏng này, khiến Catherine Howard không có nền giáo dục hoàn thiện mà một thiếu nữ cần có, bà bị ảnh hưởng bởi các người chị lớn có tính phóng đãng, khi để cho các nam hầu qua lại trong phòng ngủ của mình và quan hệ tình dục. Trong số các người vợ của Henry VIII, Catherine Howard cũng là người được đánh giá thiếu học thức nhất, dù kỹ năng đọcviết của bà đã khá hoàn thiện vào thời điểm ấy. Bà được miêu tả là hoạt bát, hay cười và pha trò, không bao giờ tỏ ra thích vẻ uyên bác đạo mạo thường thấy của phụ nữ quý tộc. Bà có năng khiếu về múa, và quan tâm đến việc nuôi các thú nuôi.

Và theo những lời khai sau này, trong thời gian ở Horsham khoảng năm 1536, Catherine Howard, khi ấy 13 tuổi, đã bị thầy dạy nhạc là Henry Mannox, 36 tuổi, nhiều lần lạm dụng tình dục. Điều này chỉ kết thúc khi Catherine chuyển đến Lambeth, tại đó bà tiếp tục bị ve vãng bởi Francis Dereham, thư ký của Bà Công tước. Cả hai đã quan hệ và xem nhau như vợ chồng, Dereham cũng thường giao tiền bạc cho Catherine mỗi khi ông phải đi xa. Rất nhiều người cùng phòng và cùng tuổi với Catherine ở Lambeth biết được chuyện này, và năm 1539, Bà Công tước phát hiện ra và chia tách hai người. Dereham quay về Ireland để kết hôn theo kế hoạch. Nếu cả hai chịu làm lễ thề nguyện trước sự chứng kiến của Mục sư trong nhà thờ trước khi tiến hành quan hệ tình dục, thì hẳn vào lúc đấy cả hai đã thành vợ chồng hợp pháp theo luật lệ hôn nhân đương thời[4].

Vương hậu nước Anh[sửa | sửa mã nguồn]

Kết hôn với Henry VIII[sửa | sửa mã nguồn]

Vua Henry VIII, những năm 1540.

Người bác của Catherine, Thomas Howard, Công tước Norfolk thứ 3, đã sắp xếp cho Catherine vào triều để phục vụ cho người vợ thứ 4 của Vua Henry VIII là Anne xứ Cleves. Trong khi nhà vua đã không hứng thú với Anne ngay từ đầu, thì ông lại để mắt đến Catherine, khi ấy rất trẻ trung và xinh đẹp[5]. Khi nhà vua tiến hành ly hôn với Anne, Thomas Cromwell vẫn chưa tìm được người thay thế, và Công tước Norfolk nhận thấy đây là thời cơ để gia tộc Howard có được vinh quang như dưới thời cháu gái của ông là Anne Boleyn. Theo Nicholas Sander, thì nhà Howard có vẻ dựa vào Catherine để hi vọng cho việc thiết lập lại Công giáo tại nước Anh. Giám mục theo Công giáo là Stephen Gardiner đã đón tiếp cặp đôi tại Cung điện Winchester với một bữa tiệc linh đình.

Còn trẻ và xinh đẹp, lại thêm tính hoạt bát, Catherine rất được lòng Vua Henry VIII, ông thường xuyên ban đất đai và trang phục cho bà, và gọi bà là "Điều ngọt ngào của ta"[6].Sứ giả nước Pháp là Charles de Marillac cũng mô tả Catherine rất cuốn hút, một thiếu nữ trẻ có mái tóc vàng, với một cái mũi rất đặc trưng của họ Howard và khuôn mặt tao nhã lịch lãm. Hôn lễ của hai người được tiến hành ngày 28 tháng 7 năm 1540, tại Cung điện Oatlands, ở Surrey, trong sự chứng kiến của Giám mục London là Edmund Bonner. Cùng ngày hôm đó, Thomas Cromwell bị xử tử hình. Vào lúc này, Catherine mới 17 tuổi, còn Vua henry VIII đã 49 tuổi. Hôn lễ của hai người được công bố vào ngày 8 tháng 8 cùng năm, khi Catherine thay vì nhận lễ đăng quang thì được tiến hành lễ cầu chúc tại Chapel Royal ở Cung điện Hampton.

Thời điểm ấy, Catherine Howard rất trẻ, tính tình vui vẻ trẻ con, do vậy bà thường không thích hợp lãnh nghĩa vụ ngoại giao như một Vương hậu. Mỗi đêm, Sir Thomas Heneage, người đang là Groom of the Stool (một chức quan giám sát việc hằng ngày của nhà vua), thường xuyên trình diện Catherine để báo cáo lại tình trạng sinh hoạt của nhà vua. Ngày qua ngày, lễ đăng quang của bà vẫn chưa được lên kế hoạch, dù bà vẫn tham gia các buổi diễn tập quân sự hoặc đại lễ ở London cùng nhà vua với vị trí Vương hậu. Vào ngày 15 tháng 4 năm 1541, Charles de Marillac ghi lại một sự chuẩn bị trong triều đình sẵng sàng chờ tin Vương hậu mang thai, và theo ý của Vua Henry VIII, nếu Catherine mang thai thì lập tức chuẩn bị lễ đăng quang cho bà tại Whitsuntide.

Bị hạ bệ[sửa | sửa mã nguồn]

Vương hiệu của Catherine Howard khi là Vương hậu.

Trong năm 1541, Catherine bị phát hiện ngoại tình với Thomas Culpeper - một quan thần trong triều đình, bạn thân của nhà vua, và là người có họ hàng bên họ mẹ với Catherine. Bà được nhận định là sẽ kết hôn với Thomas khi còn là Thị tùng cho Anne xứ Cleves, trong bức thư tình mà Thomas gửi cho Catherine, ông đã gọi bà là "Cô bé ngốc nghếch đáng yêu của tôi"[7]. Sau điều tra diện rộng, cặp đôi được phanh phui là đã qua lại bắt đầu từ mùa xuân năm ấy, những cuộc gặp này đều được đạo diễn bởi Jane Boleyn, Phu nhân Rochford, vợ của George Boleyn, Tử tước Rochford - em trai của Anne Boleyn.

Bức thư mà Catherine Howard viết cho Thomas Culpeper.

Trong suốt cuộc Bắc tuần của triều đình Henry vào mùa thu năm ấy, là một chuỗi bóng đen cuộc đời bà. Nhiều hầu cận tại Lambeth đã đến gặp Catherine và tống tiền bà, đe dọa họ sẽ tiết lộ những màn phóng đãng và quan hệ bất chính với Francis Dereham trước đây, nếu không thỏa thuận cho họ tiền tài. John Lassells, anh trai của Mary Lassells, đã cố thuyết phục em gái tìm một chỗ trong cơ quan phục vụ Vương hậu, song Mary từ chối và quả quyết đã chứng kiến cuộc sống dâm đãng của Vương hậu tại Lambeth. Sau khi biết được, John bèn lén trình báo Tổng giám mục Canterbury, Thomas Cranmer, và ngài Tổng giám mục sau đó tiến hành chất vấn hai anh em Lassells. Sau sự tra khảo gắt gao của Tổng giám mục, Mary đã thú nhận cuộc sống dâm đãng của Vương hậu khi còn sống với Bà Công tước Norfolk, và Thomas Cranmer lập tức nắm lấy chứng cứ này để triển khai kế hoạch hạ bệ Vương hậu - người nhà họ Howard, đối thủ chính trị của ông.

Phu nhân Rochford bị tra khảo đầu tiên, lo sợ sẽ bị dụng hình, bà ta đã thuật lại việc lên kế hoạch đưa Culpeper vào và trốn thoát khỏi phòng của Vương hậu Catherine trong những lần hẹn hò bí mật. Trong quá trình điều tra từ lời khai của phu nhân Rochford, một bức thư do chính Catherine viết được tìm thấy trong phòng của Culpeper - bằng chứng không thể chối cãi cho tội ngoại tình[8][9][10]. Trong khi ấy là thời gian diễn ra Lễ Các Thánh, ngày 1 tháng 11 năm 1541, và Vua Henry VIII đang cầu nguyện trong nhà thờ. Tin tức việc bắt giữ Vương hậu được đưa tới nhà vua bằng một bản tường trình chi tiết. Ngày 7 tháng ấy, Tổng giám mục Cranmer phái một phái đoàn đến Cung điện Winchester để thẩm vấn Vương hậu. Trong tình trạng ấy, Catherine Howard than khóc thê lương, Tổng giám mục Cranmer đã phải sai lính gác đem hết các vật dụng mà bà có thể dùng để tự sát.

Giam cầm và tử hình[sửa | sửa mã nguồn]

Nếu như hôn ước từ trước giữa Catherine và Dereham được chứng minh có thực, thì ngoài việc Catherine bị phế truất, thì Vua Henry VIII cũng sẽ chỉ ly hôn với bà, cũng như đày bà khỏi triều đình London chứ không đến nỗi phải nhận mức án tử hình. Tuy nhiên, Vua Henry VIII có vẻ không muốn nhẹ nhàng như vậy, bên cạnh đó Catherine cũng phủ định bất kỳ cái gì gọi là hôn ước với Dereham, thậm chí bà còn tố đã bị Dereham cưỡng hiếp.

Ngày 23 tháng 11 năm ấy, Catherine bị phế truất khỏi vị trí Vương hậu và bị giam cầm vào Tu viện SyonMiddlesex, một Nữ tu viện, nơi bà được trải qua phần đời cuối cùng qua mùa đông năm 1451. Một viên Hội đồng cơ mật đã đến và cưỡng đoạt lại chiếc nhẫn của Anne xứ Cleves, chiếc nhẫn mà Vua Henry VIII đã trao cho bà ngày hôn lễ, đây là biểu tượng tính hợp pháp trong hôn nhân của bà với nhà vua, và qua hành động này thì Catherine đã hoàn toàn bị từ hôn bởi Henry VIII, dù việc ly hôn với bà chưa bao giờ được thông cáo chính thức bởi triều đình Anh[11].

Ngày 1 tháng 12 năm ấy, Culpeper và Dereham bị xét tội mưu phản, và sang ngày 10 tháng ấy thì cả hai đều bị xử tử ở Tyburn. Culpeper trực tiếp bị chém đầu, còn Dereham phải chịu hình phạt tàn khốc gọi là [Hanged, drawn and quartered] cho tội mưu phản ở mức cao nhất dưới thời Edward III của Anh. Theo hình phạt này, Dereham bị cột vào hàng rào hoặc tấm ván gỗ, từ xe ngựa kéo đến địa điểm hành hình, bị thắt cổ đến gần chết, rồi thiến, sau đó là bị tùng xẻo, chém đầu rồi cuối cùng là phanh thây (bị cắt làm 4 khối). Sau khi hành hình, các bộ phận của Culpeper và Dereham bị đưa đến những địa điểm nổi danh (như Cầu London) để cho dân chúng xem. Toàn bộ người nhà Howard đều bị đưa vào Tháp London tra khảo, trừ Công tước Norfolk, ông đã kịp thời trốn đến Kenninghall và viết một bản sớ tấu tạ tội với nhà vua, đồng thời đổ hết mọi việc cho Catherine và mẹ kế là Bà Công tước. Các thành viên nhà Howard sau đó bị tuyên án dính liếu bao che, bị phán giam cầm suốt đời và bị tước đoạt các tài sản đáng kể. Con trai của ngài Công tước là Henry Howard, Bá tước xứ Surrey, dẫu vậy vẫn rất được nhà vua yêu quý, và sau đó hầu hết thành viên nhà Howard được thả ra với việc phục hồi lại tài sản.

Mộ phần của Catherine Howard trong Nhà thờ St Peter ad Vincula.

Năm 1542, ngày 29 tháng 1, Hội đồng nước Anh thông qua một bản điều trình việc phạm tội của Catherine Howard, sang ngày 7 tháng 2 thì chính thức thông qua. Dựa theo Điều lệnh bởi triều đình năm 1541 (Royal Assent by Commission Act 1541), nếu Vương hậu không thật lòng về việc từng quan hệ với người khác trong vòng 12 ngày kể từ khi kết hôn với nhà vua, hoặc khuyến khích người khác tư thông với Vương hậu, thì đều bị xét mưu phản và bị phán tử hình. Điều này khiến Catherine Howard, dù có hôn ước với Dereham từ trước hay không, thì cũng hoàn toàn có tội trong vụ án này. Ngày 10 tháng 2 năm ấy, Khi các Quan tòa trong Hội đồng đến đưa Catherine đi, bà đã la thét và giãy giụa, họ đã khiên bà lên một con thuyền nhỏ để đưa bà đến Tháp London. Con thuyền hộ tống bà đi qua Cầu London, nơi còn treo đầu của Culpeper và Dereham. Đi qua Traitors' Gate vào tháp, Catherine bị đưa đến phòng giam của mình. Ngày hôm sau, con dấu của nhà vua phê duyệt bản án, và Catherine bị tuyên bố xử tử vào Thứ hai, lúc 7 giờ sáng vào ngày 13 tháng 2 cùng năm. Sir John Gage đã chịu trách nhiệm bố trí bục chém dành cho Catherine.

Bảng liệt kê những ai bị xử tử trong Tháp London.

Ngày lên đoạn đầu đài, Catherine tuy trông có vẻ điềm tĩnh nhưng mặt đã tái xám, phải nhờ người dìu mình lên đoạn đầu đài. Bà đã làm một bài diễn văn trước khi bị xử tử, với cốt ý là "xứng đáng những gì mình làm", bên cạnh đó bà cầu xin sự khoan hồng cho gia đình bà và xin sự cứu rỗi của chúa.

Đây là một dạng xưng tội điển hình vào thời điểm ấy, dù có bất kỳ tình huống nào, vì họ phải làm vậy để bảo đảm sự khoan hồng cho gia đình, bằng việc ca ngợi người đã ban lệnh xử tử mình: Quốc vương[12]. Trong dân gian, có một lời đồn trước khi chết, Catherine đã nói: ["Ta chết như một bà Hậu, nhưng ta muốn chết như là vợ của Culpeper"; I die a Queen, but I would rather have died the wife of Culpeper]. Không có bất kỳ nhân chứng nào ở thời điểm đó xác nhận lời đồn này. Trước đó, phu nhân Rochford đã bị xử tử tại Tower Green - một tòa tháp nhỏ trong hệ thống Tháp London. Xác của hai người được để trong Nhà thờ St Peter ad Vincula bên trong Tháp London.

Vua Francis I của Pháp, nghe tin về sự việc của Catherine, đã viết thư rằng:["Thật là một mụ đàn bà nhơ nhuốc và không có tự trọng để trở thành một Vương hậu. Sự phóng đãng của đám phụ nữ ấy không thể khuất phục trước niềm kiêu hãnh của đàn ông chúng ta"][13].

Văn hóa đại chúng[sửa | sửa mã nguồn]

Sau cái chết của Catherine Howard, tranh vẽ của bà bị người nhà Howard tiêu hủy toàn bộ, nên sự nhận dạng cũng như tranh ảnh về bà gây tranh cãi lớn. Các nhà sử gia Susan James, Jamie Franco, và Conor Byrne nhận định bức vẽ ["Portrait of a Young Woman"] của có thể là nhân diện chính xác của Catherine[15]. Nhưng sau cùng, điều này cũng không có gì chắc chắn. Ngoài ra, có một bức họa cũng của Holbein, vẽ một phụ nữ mặc áo đen được trưng bày tại Bảo tàng mỹ thuật Toledo, người trong tranh từng được giáo sư Lionel Cust nhận diện là Catherine Howard[16]. Tuy vậy, dòng chữ ETATIS SVA 21 biểu thị người phụ nữ này 21 tuổi, số tuổi mà Catherine Howard chưa bao giờ đạt tới. Herbert Norris xác định người phụ nữ trong tranh đang diện ống tay áo được khởi xướng bởi Anne xứ Cleves[17], và bức tranh có lẽ vẽ nào khoảng tháng 1 năm 1540[18]. Phiên bản gốc của bức tranh đề từ 1530 đến 1540, trong khi phiên bản của National Portrait Gallery lại đề vào những năm 1600[19]. Điều này có vẻ người phụ nữ được vẽ tranh kỉ niệm dù đã qua 100 năm, có vẻ không giống trường hợp của Catherine Howard. Antonia Fraser và Derek Wilson tin rằng bức tranh này vẽ Elizabeth Seymour, Lady Cromwell, vợ của con trai Thomas CromwellGregory, đồng thời là em gái của Jane Seymour[20][21].

Trong văn hóa hiện đại, Catherine Howard cũng trở thành đề tài tranh cãi của các nhà sử học. Lacey Baldwin Smith có cuốn A Tudor Tragedy, Joanna Denny có cuốn Katherine Howard: A Tudor Conspiracy và Gareth Russell có cuốn Young and Damned and Fair,.. tất cả đều có những nhìn nhận trái chiều nhau, thảo luận những hoàn cảnh sống và động cơ của Catherine dẫn đến bi kịch của cuộc đời bà. Cuộc đời của bà cũng được miêu tả qua những loạt bộ tài liệu nghiên cứu cả 6 người vợ của Henry VIII, như The Six Wives of Henry VIII của đài BBC vào năm 1970, hay The Six Wives: The Queens of Henry VIII của David Starkey. Baldwin Smith mô tả Catherine là một kiểu người thích hưởng lạc và là trẻ vị thành niên phạm tội.

Mảng phim ảnh về tiểu thuyết cũng không chờ đợi để khai thác về Catherine Howard. Trong bộ Henry VIII năm 2003, nữ diễn viên Emily Blunt thủ vai Catherine Howard, với tính cách bị ảnh hưởng bởi môi trường sống, cùng hành động dại dột do quyết tâm mang thai để bảo toàn mình của vị Vương hậu trẻ tuổi. Đài Showtime phát sóng phần cuối của series The Tudors vào năm 2009 và 2010, Catherine Howard diễn bởi Tamzin Merchant, với tính cách sôi nổi và tình yêu mãnh liệt với Thomas Culpeper. Mảng tiểu thuyết cũng có nhiều tay viết nói về Catherine Howard, như Philippa Gregory với bộ The Boleyn Inheritance với nhiều tình tiết hư cấu, C. J. Sansom với Sovereign, Brandy Purdy với Vengeance Is Mine, hoặc với chuỗi The Fifth Queen, And How She Came to Court, Privy SealThe Fifth Queen Crowned của nhà văn Ford Madox Ford.

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Byrne, Conor (1 tháng 8 năm 2014). “Katherine Howard's Birthday”. On the Tudor Trail. Truy cập ngày 19 tháng 3 năm 2016. 
  2. ^ Russell 2017, tr. 19.
  3. ^ Roberts, Howard; Godfrey, Walter H. biên tập (1951). Norfolk House and Old Paradise Street. Survey of London 23. British History Online. tr. 137–140. Truy cập ngày 19 tháng 3 năm 2016. 
  4. ^ Ridgway, Claire (28 tháng 7 năm 2010). “The Marriage of Henry VIII and Catherine Howard”. Truy cập ngày 19 tháng 3 năm 2016. 
  5. ^ Weir 1991, tr. 413.
  6. ^ Letters and Papers; Correspandance Politique; Weir, Henry VIII, p.432-3
  7. ^ Letters and Papers; Hall, Triumphant; Weir, Henry VIII, p.454
  8. ^ “Letter of Queen Catherine Howard to Master Thomas Culpeper, Spring 1541”. Catherine Howard. Englishhistory.net. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 10 năm 2012. Truy cập ngày 31 tháng 12 năm 2013.  Đã bỏ qua tham số không rõ |url-status= (trợ giúp)
  9. ^ Farquhar 2001, tr. 77.
  10. ^ Smith 1961, tr. 170–171.
  11. ^ Weir 1991, p. 483
  12. ^ Russell, Gareth (13 tháng 2 năm 2011). “February 13th, 1542: The Execution of Catherine Howard and Jane Boleyn”. Confessions of a Ci-Devant. Truy cập ngày 19 tháng 3 năm 2016. 
  13. ^ Weir 1991, tr. 475.
  14. ^ Fitzgerald 2019.
  15. ^ Byrne, Conor (2014). Katherine Howard: A New History. MadeGlobal Publishing. tr. 119. ISBN 9788493746469. 
  16. ^ Russell 2017, tr. 385–387.
  17. ^ Norris 1998, tr. 281.
  18. ^ Wagner & Schmid 2012, tr. 38
  19. ^ https://emuseum.toledomuseum.org:8080/emuseum/objects/55183/portrait-of-a-lady-probably-a-member-of-the-cromwell-family?ctx=5217f25f-3e59-46d7-a56e-7c1a7522355f&idx=17
  20. ^ Wilson 2006, tr. 215.
  21. ^ Fraser 2002, tr. 386.

Nguồn[sửa | sửa mã nguồn]

  • Ives, Eric W. (tháng 7 năm 1992). “The Fall of Anne Boleyn Reconsidered”. English Historical Review CVII (424). 
  • Strong, Roy (1983). Artists of the Tudor Court: Portrait Miniature Rediscovered, 1520–1620. Catalogue of exhibition held at the Victoria & Albert Museum, 9 July–6 November 1983. London: Victoria & Albert Museum. ISBN 0905209346. 
  • Harrier, Richard C. (1975). The Canon of Sir Thomas Wyatt's Poetry. Cambridge, Mass.,. 
  • Harris, Barbara J. (1990). “Women and Politics in Early Tudor England”. Historical Journal 33. 
  • Doran, Susan (2000). The Tudor Chronicles. London. ISBN 978-1847244222.