Nhà hát Chèo Ninh Bình

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Cổng vào nhà hát Chèo Ninh Bình
Một cảnh trong vở Tiếng hát đại ngàn

Nhà hát Chèo Ninh Bình là đơn vị hoạt động nghệ thuật, có trụ sở nằm ở ngã 3 đường Hoàng Diệu và Lê Đại Hành, phường Thanh Bình, thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình. Nhà hát được thành lập trên cơ sở nâng cấp Đoàn chèo Ninh Bình. Đây là Nhà hát Chèo nằm trên vùng đất kinh đô Hoa Lư xưa vốn được coi là đất tổ của sân khấu Chèo từ thế kỷ X. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, hiện nay chèo Ninh Bình vẫn là một trong những cái nôi hát chèo mạnh nhất ở Việt Nam. Trong không gian văn hóa nghệ thuật chèo, Nhà hát Chèo Ninh Bình thuộc chiếng Chèo xứ Nam, ngoài Chèo nhà hát còn có vai trò bảo tồn các loại hình nghệ thuật văn hóa dân gian khác như xẩm, hát văn và ca trù.[1]

Lịch sử hình thành[sửa | sửa mã nguồn]

Nghệ thuật Chèo ở Ninh Bình[sửa | sửa mã nguồn]

Vùng đất kinh đô Hoa Lư, Ninh Bình từ thời nhà Đinh xưa đã là quê hương của nghệ thuật sân khấu Chèo, hiện nơi đây vẫn là một trong những cái nôi ChèoViệt Nam. Trên địa bàn Ninh Bình ngày nay đã hình thành và phát triển rất nhiều các chiếu Chèo, câu lạc bộ Chèo tiêu biểu như ở các vùng quê Yên Khánh, Yên Mô, Kim Sơn, Hoa Lư và thành phố Ninh Bình.

Ninh Bình là quê hương của những nghệ sĩ Chèo nổi tiếng hiện nay như: NSND Doãn Hoàng Giang (Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật ban Chấp hành hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam khoá VI), NSND Thúy Mùi (Giám đốc nhà hát Chèo Hà Nội), NSUT Thúy Ngần (Giám đốc Nhà hát thể nghiệm và giảng viên Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội), NSUT Trương Mạnh Thắng (Phó Giám đốc Nhà hát Chèo Hải Dương), NSND Mai Thủy (Phó Giám đốc Nhà hát Chèo Ninh Bình)[2], NSUT Thùy Dung (Nhà hát Chèo Việt Nam)[3], NSUT Quang Thập, NSUT Lý Thanh Kha (Nhà hát Chèo Ninh Bình), Nhạc sĩ Hạnh Nhân (ĐH Sân khấu điện ảnh)[4]; Nghệ nhân ưu tú Phạm Ngọc Giới.[5]

Năm 2015, trên địa bàn huyện Yên Khánh có 69 Câu lạc bộ hát Chèo,[6] tập trung nhiều ở các xã như Khánh Cường, Khánh Trung, Khánh Mậu, Khánh Lợi.[7] Toàn huyện Yên Mô đã thành lập được 28 CLB chèo, đội chèo đi vào hoạt động, thu hút đông đảo nhân dân. Trung bình 1 CLB có từ 15- 27 hội viên sinh hoạt thường xuyên, phát triển mạnh mẽ nhất trong các xã Khánh Thịnh, Yên Phong, Yên Nhân, Yên Hòa, Yên Mạc.[8] Huyện Hoa Lư đã xây dựng Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa phi vật thể chiếu chèo thôn Văn Lâm (xã Ninh Hải) để phục vụ du lịch.

Nhằm mục đích bảo tồn nghệ thuật hát chèo truyền thống, năm 2013, Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc đã chọn tỉnh Ninh Bình là một trong những địa phương triển khai Dự án “Sân khấu học đường”.[9] Việc triển khai, nhân rộng và từng bước đưa nghệ thuật chèo vào trường học có thể xem là “chìa khóa” để tạo nguồn kế cận, góp phần bảo tồn, phát triển nghệ thuật Chèo truyền thống ở địa phương vốn được coi là đất tổ của Chèo.

Nhà hát Chèo tỉnh Ninh Bình[sửa | sửa mã nguồn]

  • Năm 1959, Đoàn văn công Sông Vân được thành lập với nhiệm vụ chính là tuyên truyền, cổ vũ phong trào thi đua lao động sản xuất, chiến đấu của tỉnh Ninh Bình. Với lực lượng nòng cốt ban đầu là những cán bộ làm công tác thông tin địch vận, các tác phẩm là những hoạt cảnh có nội dung tuyên truyền… Cùng với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của tỉnh, Đoàn văn công Sông Vân có sự thay đổi về tên gọi để phù hợp với tình hình như: Đoàn chèo Sông Vân, Đoàn chèo Ninh Bình, Đoàn văn công Ninh Bình[10] Đoàn còn vào các chiến trường Bình Trị Thiên, Tây Nguyên, sang Lào… để phục vụ bộ đội và nhân dân.
  • Từ năm 1982 đến 1991, Đoàn chèo Ninh Bình sáp nhập với Đoàn chèo Nam Hà để thành lập Đoàn chèo Hà Nam Ninh. Thời kỳ này, Đoàn chèo Hà Nam Ninh đã gây được tiếng vang tại các hội diễn toàn quốc qua các vở diễn tiêu biểu như vở diễn "Những người nói thật" của tác giả An Viết Đàm, nghệ sĩ Kim Khuyên đạt huy chương vàng, NS Lâm Bình đạt huy chương bạc…
  • Năm 1992, tỉnh Ninh Bình được tái lập, 24 cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên thuộc các lĩnh vực: chèo, ca múa nhạc, cải lương, kịch nói của Đoàn Hà Nam Ninh, là con em quê hương Ninh Bình đã trở về hoạt động biểu diễn nghệ thuật, tái lập lại đoàn nghệ thuật chèo Ninh Bình. Vở diễn đầu tiên sau 17 năm chia tách được Đoàn dàn dựng thành công là vở chèo "Tấm áo bào Hoàng đế". Trung bình mỗi năm, Đoàn đã biểu diễn trên 120 buổi phục vụ khoảng 180.000 lượt khán giả. Năm 2012 đoàn tham gia 176 buổi diễn.[11]

Các nghệ sĩ[sửa | sửa mã nguồn]

Hiện nhà hát Chèo Ninh Bình có các nghệ sĩ tên tuổi như: NSND Mai Thủy, NSUT Lý Thanh Kha, NSƯT Xuân Nghị, NSƯT Quang Thập, NSUT Mai Thế Tưởng, NS Minh Huệ, NSUT Huyền Diệu, Lê Anh Tú, Thu Hà, Hoàng Thắng, Thanh Thúy, Anh Tú, Thanh Hải, Thu Quế, Phạm Bình, Nguyễn Thị Ngọc Anh, Trần Trung Sỹ, Lã Thị Mến, Phạm Thị Hiền, Đỗ Thị Lý…

Lớp các nghệ sĩ đầu tiên của Đoàn văn công Sông Vân được khán giả nhớ và biết đến qua các vai diễn tiêu biểu như: Nghệ sĩ Xuân Cưu, Kim Liên, Hồng Nhạn, Mạnh Thi, Mai Sen, Đăng Thanh (nguyên Giám đốc Sở VHTT tỉnh Ninh Bình), Thúy Mùi, Lâm Bình, Xuân Chính, Nghệ sĩ ưu tú Lâm Bình, Nhà viết kịch Am Viết Đàm, Nghệ nhân Phạm Quang Thảo (Cả Nghệ), Nghệ sĩ An Quang Định,...[12]

Tác phẩm tiêu biểu[sửa | sửa mã nguồn]

  • Tấm áo bào hoàng đế: là vở diễn dựng từ năm 2009, tham gia “Liên hoan sân khấu các vở diễn lịch sử chào mừng nghìn năm Thăng Long”. Vở chèo Tấm áo bào hoàng đế kể chuyện Thái hậu Dương Vân Nga trao ngôi báu cho Lê Hoàn khi vua Đinh Tiên Hoàng mất và dân tộc đứng trước nguy cơ bị nhà Tống xâm lấn.[13] Tại cuộc thi tài năng trẻ đạo diễn sân khấu được tổ chức tại thành phố Hồ Chí Minh, vở chèo "Tấm áo bào hoàng đế" của Nhà hát Chèo Ninh Bình đã về nhất; đạo diễn, NSƯT Nguyễn Quang Thập là một trong hai đạo diễn trẻ tài năng được hội thi tặng Huy chương vàng[14]
  • Tiếng hát đại ngàn: Vở chèo "Tiếng hát đại ngàn" là một vở chính kịch, được Nhà hát chèo Ninh Bình dàn dựng để tham gia hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc năm 2013. Đây là vở diễn viết về đề tài du lịch, phong cách chèo hiện đại. Vở chèo do nhà viết kịch Nguyễn Đăng Thanh viết kịch bản; NSƯT Nguyễn Quang Thập, NSND Trần Ngọc Giàu đồng đạo diễn.[15] “Tiếng hát đại ngàn” là vở diễn đoạt Huy chương Bạc tại Cuộc thi Nghệ thuật Sân khấu Chèo chuyên nghiệp toàn quốc 2013.[16] Vở diễn với sự tham gia diễn xuất của các nghệ sĩ có nhiều kinh nghiệm như: NSƯT Xuân Nghị, nghệ sĩ nhân dân Mai Thủy; các nghệ sĩ trẻ như: Huyền Diệu, Anh Tú, Thanh Tuyền, Mạnh Hưng, Tiến Thành và các nghệ sĩ khác
  • Linh khí Hoa Lư: Trong dịp hướng tới kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội, Nhà hát Chèo Ninh Bình đã huy động mọi nguồn lực, động viên tập thể nghệ sĩ, diễn viên, cán bộ công nhân viên nhà hát cùng đạo diễn, NSND Lê Hùng dàn dựng thành công vở chèo "Linh khí Hoa Lư". Tại hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc tổ chức tại Quảng Ninh cuối năm 2009, vở diễn "Linh khí Hoa Lư" đã được tặng huy chương vàng, cùng với 3 huy chương vàng, 3 huy chương bạc cho đạo diễn, diễn viên, nhạc công.[17]

Thành tích[sửa | sửa mã nguồn]

  • Từ năm 1959 - 1982: Đoàn đã dàn dựng những vở diễn có nội dung gắn liền với lịch sử, truyền thống của quê hương như: Nàng tiên bên núi Thúy, Lá cờ năm xưa, Vườn cam, Trần Quốc Toản, Thái hậu Dương Vân Nga
  • Từ năm 1982 - 1991: Thời kỳ này, Đoàn chèo Hà Nam Ninh đã gây được tiếng vang tại các hội diễn toàn quốc qua các vở diễn. Tiêu biểu năm 1985, vở diễn "Những người nói thật" của tác giả An Viết Đàm, nghệ sĩ Kim Khuyên đạt huy chương vàng, Lâm Bình đạt huy chương bạc…
  • Từ năm 1992: Vở diễn đầu tiên được Đoàn Chèo Ninh Bình dàn dựng thành công là vở chèo "Tấm áo bào Hoàng đế". Những vở chèo như: Nước mắt vua Đinh, Kim Nham, Trương Hán Siêu… là những vở diễn chèo cổ, mang lại thành công cho các nghệ sĩ của Đoàn vì đã xuất sắc giành được các huy chương. Nghệ sĩ chèo Vũ Lâm Bình giành huy chương bạc hội thi Giọng hát chèo hay toàn quốc năm 1992; huy chương vàng vai Thái hậu Dương Vân Nga vở "Tấm áo bào Hoàng đế" tại Liên hoan các trích đoạn chèo hay toàn quốc năm 1993; huy chương vàng vai Ngô Phu Nhân trong vở "Nước mắt vua Đinh" tại Hội diễn sân khấu chèo chuyên nghiệp toàn quốc năm 1995; huy chương bạc vai Mụ Mối vở "Kim Nham" trong Hội diễn sân khấu chèo truyền thống tại Quảng Ninh...[18]
  • Năm 2009, Tại Hội diễn nghệ thuật chèo toàn quốc tại thành phố Hạ Long (Quảng Ninh), Nhà hát chèo Ninh Bình đã tham gia vở chèo "Linh khí Hoa Lư" và giành được 1 huy chương vàng cho vở diễn xuất sắc, 6 huy chương vàng, huy chương bạc cho cá nhân các nghệ sĩ.[19]
  • Năm 2013, Tại cuộc thi tài năng trẻ đạo diễn sân khấu được tổ chức tại thành phố Hồ Chí Minh, vở chèo "Tấm áo bào hoàng đế" của Nhà hát chèo Ninh Bình đã về nhất; đạo diễn, NSƯT Nguyễn Quang Thập là một trong hai đạo diễn trẻ tài năng được hội thi tặng Huy chương vàng[14]
  • Cũng trong năm 2013 ở Cuộc thi Nghệ thuật Sân khấu Chèo chuyên nghiệp Toàn quốc tổ chức tại Hải Phòng một lần nữa Nhà hát Chèo Ninh Bình lại thực sự chinh phục làng Chèo Việt Nam với Huy chương Bạc vở chèo “Tiếng hát đại ngàn” của tác giả - Nhà viết kịch Nguyễn Đăng Thanh, 3 Huy chương Vàng cho các nghệ sĩ: NSƯT Mai Thủy, nghệ sĩ Huyền Diệu, nghệ sĩ Anh Tú và 1 Huy chương Bạc cho nghệ sĩ Thanh Tuyền.[20]
  • Năm 2014, Tại Cuộc thi tài năng trẻ diễn viên sân khấu Chèo chuyên nghiệp toàn quốc - 2014 Nhà hát Chèo Ninh Bình giành 2/6 Huy chương vàng (Phạm Thị Hiền vai Súy Vân và Nguyễn Thị Ngọc Anh vai Thị Kính); 2/11 Huy chương bạc (Trần Thị Diệu vai Nguyên phi Ỷ Lan và Đỗ Thị Lý vai Thị Nở).[21]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Nhà hát chèo Ninh Bình vững tay chèo
  2. ^ NSƯT Mai Thủy: "Cháy bỏng, khát vọng và cống hiến"
  3. ^ NSƯT Thuỳ Dung: Trọn vẹn với nghề
  4. ^ Nhạc sĩ Hạnh Nhân và nỗi niềm trăn trở với nhạc chèo
  5. ^ Nghệ nhân ưu tú Phạm Ngọc Giới: Giữ lửa nghệ thuật Chèo
  6. ^ Liên hoan các Câu lạc bộ Chèo huyện Yên Khánh năm 2015
  7. ^ Yên Khánh gìn giữ và phát huy nghệ thuật chèo truyền thống
  8. ^ Yên Mô: Khôi phục và phát triển nghệ thuật truyền thống
  9. ^ Khơi dậy tình yêu với nghệ thuật truyền thống
  10. ^ Nhà hát Chèo Ninh Bình, nửa thế kỷ xây dựng và phát triển
  11. ^ Nhà hát chèo Ninh Bình - Một năm đầy sôi động
  12. ^ Văn hóa - Văn nghệ NB: Làng chèo Sông Vân - 27/12/2014
  13. ^ Khi tấm áo bào đoạt giải vàng
  14. ^ a ă NSƯT Nguyễn Quang Thập: Tuổi tác không quyết định sáng tạo
  15. ^ Nhà hát chèo Ninh Bình trình diễn vở chèo "Tiếng hát đại ngàn"
  16. ^ “Tiếng hát đại ngàn” đoạt Huy chương Bạc tại Cuộc thi Nghệ thuật Sân khấu Chèo chuyên nghiệp toàn quốc 2013
  17. ^ Về việc Khen thưỏng "Hội diễn sân khấu Chèo chuyên nghiệp toàn quốc - 2009”
  18. ^ Nghệ sĩ ưu tú Vũ Lâm Bình
  19. ^ Chèo Ninh Bình và Nam Định giành giải vàng
  20. ^ NHÀ HÁT CHÈO NINH BÌNH THÀNH CÔNG NỐI TIẾP THÀNH CÔNG
  21. ^ Bế mạc "Cuộc thi tài năng trẻ diễn viên sân khấu Chèo chuyên nghiệp toàn quốc - 2014"