Công chúa Quán Đào

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Quán Đào công chúa)
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Lưu Phiêu
劉嫖
Trưởng công chúa nhà Hán
Thông tin chung
Phu quânĐường Ấp hầu Trần Ngọ
Hậu duệĐường Ấp hầu Trần Tu
Long Lự hầu Trần Kiểu
Hiếu Vũ Trần hoàng hậu
Tước hiệu[Quán Đào công chúa;
馆陶公主]
[Đường Ấp Trưởng công chúa; 堂邑長公主]
[Đậu Thái chủ; 竇太主]
An tángBá lăng (霸陵)

Quán Đào công chúa (chữ Hán: 馆陶公主, ? - 116 TCN), húy Lưu Phiêu (劉嫖), còn được gọi Đậu Thái chủ (竇太主), là một Công chúa nhà Hán, con gái trưởng của Hán Văn Đế Lưu Hằng - Hoàng đế thứ năm của nhà Hán và là chị của Hán Cảnh Đế Lưu Khải. Theo đó, bà là cô ruột của Hán Vũ Đế Lưu Triệt và là mẹ của Hoàng hậu đầu tiên của ông, Hiếu Vũ Trần hoàng hậu.

Thông qua cuộc hôn nhân của con gái, Quán Đào công chúa có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc lên ngôi của Hán Vũ Đế. Khi đó, Cảnh Đế dưới tác động của bà đã phế truất Thái tử Lưu Vinh mà lập Hán Vũ Đế lên thay.

Cuộc đời[sửa | sửa mã nguồn]

Thân thế và thời trẻ[sửa | sửa mã nguồn]

Công chúa là con gái trưởng của Hán Văn Đế Lưu Hằng - con trai thứ tư của Hán Cao Tổ Lưu Bang cùng Bạc phu nhân. Mẹ bà là Hiếu Văn Đậu Hoàng hậu, người Quan Tân, quận Thanh Hà (nay là khu vực huyện Vũ Ấp, thành phố Hành Thủy thuộc Hà Bắc, Trung Quốc). Khi đó, cha bà Hán Văn Đế Lưu Hằng còn làm Chư hầu vương ở nước Đại, mẹ bà Đậu thị khi ấy là thiếp của Lưu Hằng, sinh ra Lưu Phiêu là người con lớn nhất. Không lâu sau, Đậu thị sinh thêm Lưu Khải (tức Hán Cảnh Đế) cùng Lưu Vũ.

Đến năm 180 TCN, khi Lưu Hằng lên ngôi, mẹ bà là Đậu thị thành Hoàng hậu, bản thân bà là con gái lớn nhất của Văn Đế, do vậy được phong làm Trưởng công chúa, đất phong ở huyện Quán Đào, do vậy xưng gọi là [Quán Đào công chúa]. Em trai cùng mẹ của bà là Lưu Khải được lập làm Thái tử, một em trai khác là Lưu Vũ được phong làm Lương vương[1][2].

Khi đến tuổi trưởng thành, Lưu Phiêu thành hôn với Đường Ấp hầu Trần Ngọ (陳午)[3], cho nên bà còn được gọi là [Đường Ấp Trưởng công chúa; 堂邑長公主]. Bà sinh được hai người con trai, một người con gái; Đường Ấp hầu Trần Tu (陈须), Long Lự hầu Trần Kiểu (陈蟜) và một con gái duy nhất. Nhà họ Trần dòng dõi công thần, vào năm Hán Ván Đế thứ 3 (177 TCN) thì Trần Ngọ trở thành Đường Ấp hầu thứ ba của dòng họ này, ước chừng đây là thời gian mà Lưu Phiêu thành hôn với ông[4].

Định hôn cho con gái[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Hán Văn Đế Hậu Nguyên thứ 7 (157 TCN), Hán Văn Đế Lưu hằng giá băng, Thái tử Lưu Khải lên nối ngôi, tức là Hán Cảnh Đế.

Lúc bấy giờ, với tư cách là chị của Hoàng đế và sự dung túng của mẹ là Đậu Thái hậu, thế lực của Quán Đào công chúa ngày một lớn, bà thường tự do ra vào hậu cung. Bà giữ quan hệ mật thiết với Hán Cảnh Đế, thường xuyên hiến tặng mỹ nữ khiến Lịch Cơ - sủng phi của ông ghi hận. Sau khi Bạc hoàng hậu bị phế, Cảnh Đế lập trưởng tử Lưu Vinh, con trai Lịch Cơ làm Hoàng thái tử[5]. Quán Đào muốn con gái làm Hoàng hậu tương lai nên ngỏ ý gả con cho thái tử Lưu Vinh[6][7], kết quả bị Lịch Cơ cự tuyệt khiến bà căm phẫn[8].

Nhân dịp đó, Vương phu nhân - phi tần khác của Hán Cảnh Đế bày mưu giành ngôi Thái tử cho con mình là Giao Đông vương Lưu Triệt, nên đã chấp nhận lời quan hệ hôn nhân với Trưởng công chúa[9]. Trưởng công chúa đồng ý liên thủ với Vương phu nhân, nói tốt Lưu Triệt trước mặt Cảnh Đế, gièm pha Lịch Cơ khiến ông không hài lòng. Vương phu nhân sau đó cùng Trưởng công chúa ngầm sai đại thần tấu thỉnh lập Lịch Cơ làm Kế hoàng hậu. Hán Cảnh Đế đang chán ghét Lịch Cơ, cho rằng Lịch Cơ có mưu đồ xúi giục đại thần nên ra chiếu phế truất Thái tử Lưu Vinh, Lịch Cơ phẫn uất tự sát[10][11]. Năm Hán Cảnh Đế Tiền Nguyên thứ 7 (150 TCN), Hán Cảnh Đế phong Vương phu nhân làm Hoàng hậu, Lưu Triệt làm Thái tử, Trần thị trở thành Thái tử phi.

Sự việc này rất nổi tiếng trong văn hóa Trung Quốc, được gọi là Kim ốc tàng Kiều (金屋藏嬌), nghĩa là "nhà vàng cất người đẹp". Câu chuyện nổi tiếng đến mức gần như trở thành chính sử, con gái bà Trần thị được gọi là [A Kiều] cũng từ điển tích này. Điển tích này được tiểu thuyết Hán Võ cố sự ghi lại rất chi tiết. Nguyên văn:

Ghét nhà họ Vệ[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Hậu Nguyên thứ 3 (141 TCN), Hán Cảnh Đế băng hà, Thái tử Lưu Triệt lên ngôi, tức Hán Vũ Đế. Thái tử phi Trần thị trở thành Hoàng hậu[12][13][14].

Tình cảm hai người mặn nồng thuở sơ khai. Hán Vũ Đế thường lui tới cung của Trần hoàng hậu mỗi khi tan triều, cùng bà tận hưởng những ngày quấn quýt yêu thương. Về sau, Trần hậu không sinh được con nên bị thất sủng[15]. Nhiều sử gia cho rằng, Hán Vũ Đế Lưu Triệt xem trọng Trần Hoàng hậu chỉ vì bà là con gái của Quán Đào công chúa, vì Quán Đào công chúa có ơn trong việc phò trợ ông đăng cơ nên mới phải ngậm bồ hòn làm ngọt, lập Trần thị làm Hoàng hậu. Trần hoàng hậu được ghi lại rằng từ bé được nuông chiều nên tính nết ương ngạnh, cậy được Đậu Thái hậu sủng ái, lại có mẹ là Trưởng công chúa từng lập đại công nên hống hách với cả Vũ Đế, dẫn đến phu thê bất hòa. Bấy giờ, Thái úy Vũ An hầu đồn rằng Hoàng đế vô tự thì ngôi Hoàng đế về sau sẽ thuộc về Hoài Nam vương[16].

Năm Kiến Nguyên thứ 2 (139 TCN), Hán Vũ Đế ghé thăm phủ Bình Dương công chúa, đã gặp và sủng hạnh người đẹp Vệ Tử Phu, nhạc nữ của Bình Dương phủ. Ngày hôm sau, Vũ Đế cao hứng ban thưởng Công chúa 1,000 cân vàng rồi mang Tử Phu về cung[17]. Sau khi vào cung, Hán Vũ Đế nhanh chóng quên đi Vệ Tử Phu, để mặt cho Vệ Tử Phu vô sủng mà sống chen chúc trong hậu cung hơn nghìn người mà chưa từng một lần được triệu hạnh[18][19][20].

Năm Kiến Nguyên thứ 3 (138 TCN), Hán Vũ Đế sai viên hoạn quan chọn ra các cung nữ lớn tuổi để cho xuất cung về quê. Vệ Tử Phu nghĩ mình không còn cơ hội hầu hạ Hoàng đế nên cũng xin viên hoạn quan cho tên vào danh sách rời cung. Trước khi cung nữ xuất cung, viên hoạn quan đưa họ đến cho Vũ Đế xem mặt lần cuối. Trông thấy Vũ Đế, Tử Phu bật khóc, sau đó thỉnh cầu Hoàng đế phóng thích mình về nhà[21]. Hán Vũ Đế nhớ lại người đẹp mình đã gặp và sủng ái tại Bình Dương phủ, lệnh cho giữ lại rồi dắt tay đưa bà đưa về cung sủng hạnh, lần này thì Vệ Tử Phu liền mang thai[22]. Sau khi nghe chuyện của Vệ Tử Phu, Quán Đào công chúa căm ghét cực kỳ, nên lập mưu trừ khử. Khi đó, Hán Vũ Đế tuyển em của Vệ Cơ là Vệ Thanh vào cung làm việc ở Kiến Chương điện, Quán Đào công chúa nhân cơ hội bắt nhốt Vệ Thanh vào ngục, chuẩn bị xử tử. May có người bạn là Công Tôn Ngao (公孙敖) và các tráng sĩ xông vào cứu, Vệ Thanh mới thoát chết[23].

Năm Nguyên Quang thứ 5 (130 TCN), có người tố giác Trần hoàng hậu triệu tập người đồng cốt tên Sở Phục (楚服) vào cung để sử dụng tà thuật vu cổ, giúp bà chóng mang thai và nguyền rủa Vệ Tử Phu. Hán Vũ Đế vô cùng tức giận, giao cho Trương Thang điều tra, không lâu sau chứng thực và lập tức định tội Hoàng hậu[24]. Cuối cùng, Hán Vũ Đế ra chiếu phế truất Trần Hoàng hậu, đày bà vào Trường Môn cung (長門宮). Hoàng đế ban chiếu lấy lý do rằng:"Hoàng hậu không con, lại vướng vào việc Vu hoặc, không thể thừa Thiên mệnh. Nay tịch thu ấn, bãi cư Trường Môn cung", còn Sở Phục và hơn 300 người bị xử tử[25].

Thành hôn với con nuôi[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Nguyên Quang thứ 6 (129 TCN), chồng Quán Đào là Đường Ấp hầu Trần Ngọ qua đời. Do lúc đó bà đã hơn 50 tuổi[26][27] nên không thể tái giá và phải làm góa phụ. Tuy nhiên, bà lại yêu quý mĩ nam là Đổng Yển (董偃).

Nguyên gia đình họ Đổng vốn chuyên làm nghề chế tác châu báu nên từ nhỏ Đổng Yển đã theo mẹ ruột của mình lần lượt tìm tới các nhà quý tộc đại vương để bán các những đồ châu báu do nhà mình làm ra. Một lần Quán Đào công chúa gặp được Đổng Yển, thấy sắc đẹp của anh ta nên rất thèm muốn bèn cho vào làm con nuôi kiêm tình nhân.

Do có sự sủng ái của Quán Đào, Đổng Yển gây dựng được thế lực lớn, đi đâu cũng mang theo tùy tùng trong phủ Quán Đào, nên người đương thời phải sợ, gọi là [Đổng Quân; 董君]. Đổng Yển muốn lấy lòng Vũ Đế, bèn nghe theo lời người An Lăng là Viên Thúc (爰叔) về khuyên Quán Đào tặng Trường Môn viên thuộc sở hữu của mình cho Vũ Đế và bà đã bằng lòng[28]. Vũ Đế biết chuyện cực kì vui mừng, khen ngợi bà và ra lệnh đổi Trường Môn viên làm Trường Môn cung, từ đó thái độ của Vũ Đế đối với bà cũng tốt hơn. Một lần bà bị bệnh, Vũ Đế thân hành đến thăm hỏi, Công chúa bèn đề nghị sẽ lấy Đổng Yển. Tuy việc lấy con nuôi làm chồng là trái với nghi lễ, nhưng do nể tình cô mẫu nên Vũ Đế đành thuận cho bà xuất giá. Từ đó Đổng Yển trở thành ông chủ trong phủ của Quán Đào công chúa[29]. Đổng Yển cũng tìm cách lấy lòng Vũ Đế và được vua yêu thích, muốn phong làm quan. Một hôm, Hán Vũ Đế thiết yến mời vợ chồng Quán Đào công chúa tới dự. Trong buổi tiệc, đại thần Đông Phương Sóc muốn can ngăn Vũ Đế, đã kể ba tội lớn của Đổng Yển trước mặt Vũ Đế: tư thông với công chúa, chưa kết hôn lại sống chung, dụ dỗ vua ăn chơi. Hán Vũ Đế cho là phải và không còn tin tưởng Đổng Yển nữa[26]. Đổng Yển uất ức sinh bệnh và qua đời khi chỉ mới khoảng 30 tuổi.

Năm Nguyên Đỉnh nguyên niên (116 TCN), Quán Đào công chúa lâm trọng bệnh. Trước khi chết, bà yêu cầu con cháu phải chôn mình cùng nơi với Đổng Yển thay vì người chồng trước là Đường Ấp hầu. Không bao lâu sau bà qua đời, thọ hơn 70 tuổi, cùng Đổng Yển hợp táng vào Bá lăng (霸陵). Việc Quán Đào công chúa cùng Đổng Yển được xem là trường hợp Quý nhân công chúa hoàng tộc "vượt rào" đầu tiên trong lịch sử.

Sau lễ tang của Quán Đào công chúa, hai người con trai của bà là Đường Ấp hầu Trần Tu và Long Lư hầu Trần Kiểu do tranh giành tài sản dẫn đến phạm pháp nên đều bị tước bỏ tước vị. Trần Tu sợ hãi bèn tự sát[30].

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ 《史记·外戚世家》:立窦姬为皇后,女嫖为长公主。
  2. ^ 《汉书·外戚传上》:窦姬为皇后,女为馆陶长公主。
  3. ^ Sử ký, Hán Hưng dĩ lai chư hầu vương niên biểu
  4. ^ 《史记 卷十八 十表·汉兴以来诸侯王年表》
  5. ^ Tư Mã Thiên. “Sử ký, quyển 59: Ngũ tông thế gia”. 
  6. ^ Tư Mã Thiên. “Sử ký, quyển 59: Ngũ tông thế gia”. 
  7. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 53: Cảnh thập tam vương truyện”. 
  8. ^ Bản mẫu:Wikisource history“立荣为太子。长公主嫖有女,欲予为妃。栗姬妒,而景帝诸美人皆因长公主见景帝,得贵幸,皆过栗姬,栗姬日怨怒,谢长公主,不许。长公主欲予王夫人,王夫人许之。长公主怒,而日谗栗姬短於景帝曰:“栗姬与诸贵夫人幸姬会,常使侍者祝唾其背,挟邪媚道。”景帝以故望之。景帝尝体不安,心不乐,属诸子为王者于栗姬,曰:“百岁后,善视之。”栗姬怒,不肯应,言不逊。景帝恚,心嗛之而未发也。长公主日誉王夫人男之美,景帝亦贤之,又有曩者所梦日符,计未有所定。王夫人知帝望栗姬,因怒未解,阴使人趣大臣立栗姬为皇后。大行奏事毕,曰:“‘子以母贵,母以子贵’,今太子母无号,宜立为皇后。”景帝怒曰:“是而所宜言邪!”遂案诛大行,而废太子为临江王。栗姬愈恚恨,不得见,以忧死。卒立王夫人为皇后,其男为太子,封皇后兄信为盖侯。
  9. ^ Tư Mã Thiên. “Sử ký, quyển 49: Ngoại thích thế gia”. 
  10. ^ Sử ký, Hiếu Vũ bản kỉ
  11. ^ 《史记·卷四十九·外戚世家第十九》:王夫人知帝望栗姬,因怒未解,阴使人趣大臣立栗姬为皇后。大行奏事毕,曰:“‘子以母贵,母以子贵’,今太子母无号,宜立为皇后。”景帝怒曰:“是而所宜言邪!”遂案诛大行,而废太子为临江王。
  12. ^ Tư Mã Thiên. “Sử ký, quyển 12: Hiếu Vũ bản kỉ”. 
  13. ^ Ban Cố. “Hán thư, quyển 6: Vũ Đế kỉ”. 
  14. ^ Tư Mã Quang. “Tư trị thông giám, quyển 17”. 
  15. ^ 《史记 淮南衡山列传第五十八》及建元二年,淮南王入朝。素善武安侯,武安侯时为太尉,乃逆王霸上,与王语曰:“方今上无太子,大王亲高皇帝孙,行仁义,天下莫不闻。即宫车一日晏驾,非大王当谁立者!”
  16. ^ Tư Mã Thiên. “Sử ký, quyển 118: Hoài Nam Hành Sơn liệt truyện”. 
  17. ^ 司马迁《史记 外戚世家》载:是日,武帝起更衣,子夫侍尚衣轩中,得幸。上还坐,驩甚。赐平阳主金千斤。主因奏子夫奉送入宫。子夫上车,平阳主拊其背曰:“行矣,彊饭,勉之!即贵,无相忘。”
  18. ^ Chu Mục, Trần Thâm, sách đã dẫn, tr 298
  19. ^ Hướng Tư, sách đã dẫn, tr 143
  20. ^ 司马迁《史记·外戚世家》载:“入宫岁馀,竟不复幸。”
  21. ^ 班固《汉书 景帝纪》载:甲子,帝崩于未央宫。遗诏赐诸侯王、列侯马二驷,吏二千石黄金二斤,吏民户百钱。出宫人归其家,复终身。
  22. ^ 司马迁《史记·外戚世家》载:“入宫岁馀,竟不复幸。武帝择宫人不中用者,斥出归之。卫子夫得见,涕泣请出。上怜之,复幸,遂有身,尊宠日隆。”
  23. ^ 司马迁《史记·卫将军骠骑列传》载:“皇后,堂邑大长公主女也,无子,妒。大长公主闻卫子夫幸,有身,妒之,乃使人捕青。青时给事建章,未知名。大长公主执囚青,欲杀之。其友骑郎公孙敖与壮士往篡取之,以故得不死。”
  24. ^ Tư Mã Quang. “Tư trị thông giám, quyển 18”. 
  25. ^ 班固《汉书·外戚传》:初,武帝得立为太子,长主有力,取主女为妃。及帝即位,立为皇后,擅宠骄贵,十余年而无子,闻卫子夫得幸,几死者数焉。上愈怒。后又挟妇人媚道,颇觉。元光五年,上遂穷治之,女子楚服等坐为皇后巫蛊祠祭祝诅,大逆无道,相连及诛者三百余人,楚服枭首于市。使有司赐皇后策曰:“皇后失序,惑于巫祝,不可以承天命。其上玺绶,罢退居长门宫。”
  26. ^ a ă Sử ký, Đông Phương Sóc liệt truyện
  27. ^ 《汉书 东方朔传》称此时刘嫖五十余岁,但是刘嫖最迟生于前188年。此时应为六十余岁。
  28. ^ 《汉书·东方朔传》:爰叔曰:“顾城庙远无宿宫,又有萩竹籍田,足下何不白主献长门园?此上所欲也。如是,上知计出于足下也,则安枕而卧,长无惨怛之忧。久之不然,上且请之,于足下何如?”
  29. ^ 《汉书 东方朔传》中称前129年后,寡居的公主刘嫖与董偃通姦,献长门园为武帝离宫,改称长门宫。《汉书 外戚传第六十七上》则记为之前一年(即前130年),武帝令被废黜的陈皇后退居长门宫。两者相互矛盾。
  30. ^ Tư Mã Thiên. “Sử ký, quyển 19: Huệ Cảnh nhàn hầu giả niên biểu”. 
  • Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
    • Hiếu Vũ bản kỷ
    • Đông Phương Sóc liệt truyện
    • Ngoại thích thế gia
    • Hán Hưng dĩ lai chư hầu vương niên biểu
  • Hán thư, thiên:
    • Cao Huệ Cao Hậu Văn công thần biểu