Hà hoàng hậu (Đường Chiêu Tông)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Tích Thiện hoàng hậu)
Bước tới: menu, tìm kiếm
Chiêu Tông Hà hoàng hậu
昭宗何皇后
Hoàng hậu nhà Đường
Tại vị 896 – 904
Tiền nhiệm Đức Tông Vương hoàng hậu
Kế nhiệm Không có
Là hoàng hậu cuối cùng của nhà Đường
Hoàng thái hậu nhà Đường
Tại vị 904 – 905
Tiền nhiệm Trịnh thái hậu
Kế nhiệm Không có
Là hoàng thái hậu cuối cùng của nhà Đường
Thông tin chung
Phối ngẫu Đường Chiêu Tông
Hậu duệ Đức vương Lý Dụ
Đường Ai Đế Lý Diệp
Bình Nguyên công chúa
Thụy hiệu Tuyên Mục hoàng hậu
宣穆皇后
Sinh ?
Đông Thục huyện, Tử Châu, Đại Đường
Mất 29 tháng 12, năm 905
Tích Thiện cung, Lạc Dương, Đại Đường
An táng Hòa lăng (和陵)

Chiêu Tông Hà hoàng hậu (chữ Hán: 昭宗何皇后, ? - 29 tháng 12, năm 905[1][2].), còn gọi là Tuyên Mục Hà hoàng hậu (宣穆何皇后), bà do ngự ở Tích Thiện cung nên đương thời còn gọi bà là Tích Thiện thái hậu (积善太后), là Hoàng hậu dưới thời Đường Chiêu Tông Lý Diệp, vị Hoàng đế áp chót của nhà Đường trong lịch sử Trung Quốc. Bà là mẫu thân của Đức vương Lý DụĐường Ai Đế Lý Chúc.

Bản thân bà, chồng bà và 2 người con trai đều bị giết hại bởi tay Chu Toàn Trung. Hà hoàng hậu đồng thời cũng là vị Hoàng hậu và Thái hậu cuối cùng của nhà Đường.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Tích Thiện Hà thái hậu nguyên quán ở vùng Đông Thục, Tử Châu (梓州) (Miên Dương, Tứ Xuyên, Trung Quốc ngày nay)[3]. Sử sách không cho biết thêm gì nhiều về gia thế của bà, có lẽ do bà xuất thân trong một gia đình bình thường, không nổi bật.

Vào thời Đường Hi Tông (873 - 888), khi Chiêu Tông còn giữ tước vị Thọ vương (寿王), Hà thị được tuyển vào làm thiếp của ông[4]. Hà thị xinh đẹp đoan trang lại hiền thục, dịu dàng và khôn khéo nên rất được lòng Thọ vương.

Năm 888, Hi Tông giá băng, Lý Kiệt trở thành Hoàng đế kế nhiệm, tức Đường Chiêu Tông[5], Hà thị được tấn phong làm Thục phi (淑妃)[4], cấp bậc thứ hai trong hậu cung chỉ sau Hoàng hậu. Trong khoảng thời gian này, Hà thục phi hạ sinh cho Chiêu Tông ba người con là Đức vương Lý Dụ, Huy vương Lý Tộ[4][6]Bình Nguyên công chúa (平原公主).

Lúc này, triều đại nhà Đường đã cực kì suy yếu. Bên ngoài giặc cướp nổi dậy khắp nơi, cộng thêm các tiết độ sứ địa phương tranh giành quyền lực, thôn tính lẫn nhau; còn bên trong thì hoạn quan nắm quyền, hiếp bức Hoàng đế.

Năm 896, Tiết độ sứ Phượng Tường[7]Lý Mậu Trinh (李茂貞) tấn công kinh đô Trường An, Chiêu Tông phải đưa cả triều đình chạy đến Hoa châu[8][9]. Ở Hoa châu, Chiêu Tông hạ chiếu lập Hà Thục phi làm Hoàng hậu[10] và con trai bà là Đức vương Lý Dụ làm Hoàng thái tử.

Trong vòng hơn 100 năm kể từ sau khi Chiêu Đức hoàng hậu của Đường Đức Tông Lý Quát qua đời thì nhà Đường mới có một vị Hoàng hậu chính thức được sắc phong, nếu như không tính đến những vị phi tần được truy phong hoàng hậu sau khi qua đời hoặc chỉ ở ngôi thái hậu chứ chưa từng làm Hoàng hậu[4].

Năm 898, sau khi giảng hòa với Lý Mậu Trinh, Đường Chiêu Tông cùng Hà hoàng hậu và triều đình trở về Trường An.

Đại Đường Hoàng hậu[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 901, triều đình xảy ra một biến cố lớn. Vào một ngày tháng 11, lúc Chiêu Tông say rượu đã hạ lệnh giết vài thái giám và cung nữ, khiến các hoạn quan lo lắng. Chỉ huy đội quân Thần Sách là Trung úy Lưu Quý Thuật (劉季述) quyết định tiến hành binh biến, buộc Chiêu Tông thoái vị, nhường ngôi cho Thái tử Lý Dụ. Ban đầu, Chiêu Tông không chấp nhận, nhưng Hà hoàng hậu cảm thấy lo sợ những việc sẽ xảy ra nếu Chiêu Tông không đồng ý theo yêu cầu của chúng, nên ra sức khuyên can. Cuối cùng thì Chiêu Tông phải miễn cưỡng chấp nhận thoái vị. Thái tử Lý Dụ nối ngôi, tôn Chiêu Tông làm Thái thượng hoàng, Hà hậu làm Thái thượng hoàng hậu; hai người bị hoạn quan quản thúc tại Thiếu Dương viện (少陽院).

Thế nhưng chưa đầy hai tháng sau, vào đầu năm 902, các hoạn quanTôn Đức Chiêu (孫德昭), Đổng Ngạn Bật (董彥弼), Chu Thừa Hối (周承誨) hợp mưu tể tướng Thôi Dận chống lại và thanh trừng bọn Lưu Quý Thuật, đưa Chiêu Tông phục vị. Hà hoàng hậu trở lại ngôi vị Hoàng hậu, còn tân Hoàng đế Lý Dụ phải giáng làm Đức vương (德王) như cũ[11].

Về sau, các hoạn quan Hàn Toàn Hối (韓全誨) và Trương Ngạn Hoằng (張彥弘) nảy sinh bất hòa với tể tướng Thôi Dận, và Thôi Dận đã cầu Tiết độ sứ Tuyên Vũ[12] tiến quân vào kinh tiêu diệt hoạn quan. Bọn hoạn quan sợ hãi, bắt Chiêu Tông, Hà hoàng hậu đưa đến Phượng Tường. Nhưng không được bao lâu, Chu Toàn Trung bao vây Phượng Tường[13]. Sang đầu năm 903, trước tình thế bị vây hãm, Lý Mậu Trinh ở Phượng Tường phải giao Đế Hậu cho Chu Toàn Trung đưa về Trường An. Nhưng trước đó thì Lý Mậu Trinh đã ép Chiêu Tông kết thông gia với mình. Chiêu Tông phải gả con gái của Hà hoàng hậu là Bình Nguyên công chúa cho Lý Kế Khản (李继侃) là con Lý Mậu Trinh và cưới con gái của tể tướng Tô Kiểm (蘇檢) - người mà Mậu Trinh tin tưởng cho Hoàng tử Cảnh vương Lý Bí (李秘). Hà hoàng hậu nghi ngại điều này, nhưng Chiêu Tông lại quyết định đồng ý đề xuất của Lý Mậu Trinh vì muốn nhanh chóng thoát khỏi ông ta. Sau đó, Chiêu Tông và Hà hoàng hậu được theo Chu Toàn Trung trở lại Trường An. Tuy nhiên về sau, Chiêu Tông đã buộc Lý Mậu Trinh trả lại công chúa.

Tuy được về kinh, nhưng Chiêu Tông lại phải chịu sự kiểm soát của Chu Toàn Trung. Toàn Trung tàn sát các hoạn quan, giải tán Thần Sách quân âm mưu khống chế triều đình, khiến tể tướng Thôi Dận lo ngại và lên kế hoạch chống lại, cuối cùng thất bại, Thôi Dận bị Chu Toàn Trung giết chết.

Năm 904, do lo sợ Lý Mậu Trinh có thể tấn công chiếm lại Trường An, nên Chu Toàn Trung quyết định đưa triều đình đến Lạc Dương để dễ kiểm soát. Lúc này, Hà hoàng hậu đang mang thai, Chiêu Tông lấy cớ đó để tìm cách làm chậm cuộc hành trình và tranh thủ sai người cầu cứu các tiết độ sứ các nơi đến giúp mình chống lại Chu Toàn Trung, nhưng Vương Kiến (王建) ở Tây Xuyên[14], Lý Khắc Dụng (李克用) ở Hà Đông[15]Dương Hành Mật (楊行密) ở Hoài Nam[16] nhưng không ai nghe lệnh, Chiêu Tông lại bị Chu Toàn Trung ép buộc phải nhanh chóng đi tới Lạc Dương[17].

Chu Toàn Trung lại lo ngại Đức vương Lý Dụ về sau sẽ chống đối mình nếu được lên ngôi, nên muốn diệt trừ, Chiêu Tông ban đầu không đồng ý. Nhưng có lẽ Hà hoàng hậu cũng biết rằng mình và con trai cũng khó thoát khỏi tay họ Chu nên chỉ biết cùng Chiêu Tông uống rượu và khóc. Khi Chu Toàn Trung biết Chiêu Tông bất mãn việc mình muốn giết Lý Dụ, cộng thêm việc nhiều Tiết độ sứ lại dâng biểu xin dời đô về lại Trường An, khôi phục quyền lực cho Thiên tử; nên tỏ ra rất lo sợ.

Năm 904, ngày 22 tháng 9, nhận thấy Chiêu Tông khó bề kiểm soát, Chu Toàn Trung bèn lập kế hoạch ám sát Chiêu Tông, lập Ấu đế để có thể sai khiến. tháng 8, Chu Toàn Trung sai con nuôi là Tả long vũ thống quân Chu Hữu Cung (朱友恭) cùng Hữu long vũ thống quân Thị Thúc Tông (氏叔琮) dẫn quân vào cung. Đường Chiêu Tông khi ấy đang ở cùng Hà hoàng hậu tại Tiêu Lan điện (椒兰殿), Tưởng Huyền Huy (蒋玄晖) phái Long Vũ nha quan Sử Thái (史太) giết Chiêu Tông, kèm theo đó cùng hai cung tần Bùi Trinh Nhất (裴貞一) và Lý Tiệm Vinh (李漸榮), nhưng Hà hoàng hậu được Sử Thái và Tưởng Huyền Huy tha cho, vì mật lệnh của Chu Toàn Trung chỉ yêu cầu giết Chiêu Tông. Các tể tướng Liễu Xán (柳璨) và Độc cô Tổn (独孤损) giả chỉ dụ của Hà hoàng hậu:"Đế bị cung nhân giết hại, Huy vương Tộ lên ngôi Hoàng đế".

Cái chết[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 904, ngày 26 tháng 9, Chu Toàn Trung tôn Huy vương Tộ lên ngôi, tức là Đường Ai Đế. Hà hoàng hậu được tôn làm Hoàng thái hậu[2][4]. Không lâu sau khi Ai Đế lên ngôi, Chu Toàn Trung cho giết hại 9 hoàng tử của Đường Chiêu Tông, trong đó có cả Đức vương Lý Dụ. Toàn Trung thực hiện việc này bằng cách dụ họ đến dự tiệc rồi sai Tưởng Huyền Huy bóp cho nghẹt thở[2].

Năm 905, tháng 5, cung mới của Hoàng thái hậu được xây dựng xong, tả hữu nội thần đều tấu xin gọi là Tích Thiện cung (积善宫), vì thế Hà thái hậu còn được gọi là Tích Thiện hoàng thái hậu (积善皇太后).

Chu Toàn Trung lúc đó đã rất nôn nóng muốn cướp ngôi. Ba đại thần Liễu Xán,Tưởng Huyền HuyTrương Đình Phạm (张廷范) lại muốn theo quy tắc là ép Ai Đế gia phong cửu tích cho Chu Toàn Trung trước, nhưng Toàn Trung xem chừng không thể chờ đợi lâu nữa. Hà thái hậu thì dùng hai cung nữ A Thu (阿秋), A Kiền (阿虔) qua lại với Tưởng Huyền Huy để xin ông này bảo toàn mạng sống cho mẹ con mình. Khi đó, có Vương Ân (王殷) và Triệu Ân Hành (赵殷衡) vu cáo Hà thái hậu thông mưu với đại thần mưu đồ khôi phục nhà Đường, diệt Toàn Trung. Chu Toàn Trung nghe xong giận lắm.

Ngày 29 tháng 12, Chu Toàn Trung sai Vương Ân và Triệu Âu Hành đột nhập Tích Thiện cung, sai người giết Hà thái hậu bằng cách thắt cổ, còn hai cung nữ A Thu, A Kiền bị đánh tới chết. Ngày hôm sau, Chu Toàn Trung buộc Đường Ai Đế phải viết chiếu chỉ, rằng Hà thái hậu vì tư thông với Tưởng Huyền Huy nên tự sát để tạ tội, đồng thời còn ép Ai Đế giáng bà làm thứ nhân[2].

Năm 933, Hậu Đường Minh Tông truy tôn thụy hiệu cho Hà thái hậu là Tuyên Mục hoàng hậu (宣穆皇后), phụng thờ ở Thái miếu.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]