Triều đại Tudor

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Nhà Tudor
Tudor Rose.svg
Hoa hồng Tudor
Quốc gia Vương quốc Anh
Vương quốc Ireland
Wales
Dòng họ tổ tiên Tudor xứ Penmynyd
Tước hiệu
  • Vua Anh
  • Vua Ireland
  • Vua Pháp (tự xưng)
Người sáng lập Henry VII
Quốc chủ cuối cùng Elizabeth I
Năm thành lập 22 tháng 8 năm 1485
Tan rã 24 tháng 3 năm 1603
Dân tộc Wales, Anh

Triều đại Tudor hoặc Nhà Tudor là một hoàng tộc châu Âu có nguồn gốc từ xứ Wales.[1] Từ năm 1485 đến 1603, Nhà Tudor cai trị Vương quốc Anh và các lãnh thổ, trong đó có Lãnh địa Ireland, về sau là Vương quốc Ireland. Quân vương khởi nghiệp của Triều đại Tudor là Henry VII, một hậu duệ (về phía mẹ) của hoàng tộc Anh, Nhà Lancaster. Sau Chiến tranh Hoa Hồng, Nhà Lancaster không còn người kế vị, quyền lực chuyển sang Nhà Tudor.

Henry xác lập uy tín của ông không chỉ là một ứng viên cho những người ủng hộ truyền thống Lancaster, mà còn cho những người bất đồng thuộc phe đối nghịch, Nhà York. Qua chiến trận, ông chiếm được ngai vàng, trở thành Vua Henry VII. Chiến thắng càng vững chắc hơn sau khi ông kết hôn với Elizabeth xứ York, cuộc hôn nhân được xem như là biểu tượng của sự thống nhất giữa các phe phái tranh chấp nay sống chung dưới triều đại mới. Nhà Tudor mở rộng lãnh thổ bằng cách sáp nhập xứ Wales và củng cố quyền cai trị trên Vương quốc Ireland. Họ cũng công bố danh hiệu truyền thống Vua nước Pháp dù không ai trong số họ thực thi quyền này, và dù Henry VIII từng gây chiến với Pháp để cố đòi lại danh hiệu ấy. Con gái ông, Mary I, đánh mất danh hiệu này vĩnh viễn sau khi để mất Calais về tay người Pháp trong năm 1558.

Tổng cộng, Triều đại Tudor kéo dài hơn một thế kỷ với năm quân vương (nếu không kể Jane Grey thoái vị sau chín ngày). Henry VIII nối ngôi Henry VII, là người kế vị nam giới duy nhất còn sống đến tuổi trưởng thành. Năm 1603, Nhà Stuart nắm quyền khi quân vương sau cùng của Nhà Tudor, Elizabeth I, băng hà mà không có con. Chính những người thuộc Nhà Tudor lại không thích tên Tudor (bởi vì người Tudor đầu tiên có xuất thân thấp hèn), do đó tên Tudor không được sử dụng nhiều mãi cho đến cuối thế kỷ 18.[2]

Trong thời trị vì của triều đại Tudor, nước Anh chứng kiến những biến động chưa từng xảy ra trước đó. Năm quân vương thuộc Nhà Tudor đã đem đến những thay đổi triệt để mà ảnh hưởng của chúng trên đất nước này vẫn còn kéo dài cho đến ngày nay.

Kể từ lúc Henry VII đăng quang năm 1485 cho đến khi Elizabeth băng hà năm 1603, định chế tôn giáo cũ đã bị xóa bỏ, những khu định cư ở Tân Thế giới được thiết lập, Lực lượng Hải quân Hoàng gia được hình thành và các cường quốc truyền thống ở Âu châu bị thách thức.[3]

Xuất thân[sửa | sửa mã nguồn]

Henry VII của Nhà Tudor, về họ mẹ, là hậu duệ của John Beaufort, một trong những con ngoại hôn của Hoàng tử John xứ Gaunt, Công tước Lancaster (con của Edward III của Anh) với người tình lâu năm của ông, Katherine Swynford. Chính thức thì hậu duệ con ngoại hôn của hoàng tộc Anh không có quyền kế vị,[4] nhưng tình hình trở nên phức tạp khi Gaunt và Swynford sau cùng cũng kết hôn với nhau vào năm 1396, lúc ấy John Beaufort đã 25 tuổi. Bởi một chỉ dụ của Giáo hoàng, giáo hội công bố Beaufort là con chính thức nhưng vẫn không được quyền kế vị.

Tuy nhiên, nhà Beaufort là đồng minh thân cận với các hậu duệ chính thức của Gaunt trong cuộc hôn nhân đầu tiên, Hoàng tộc Lancaster. Cháu gái John Beaufort, Lady Margaret Beaufort, người có quyền kế vị, kết hôn với Edmund Tudor, Bá tước Richmond. Tudor là con trai quan cận thần Owen Tudor với Katherine Valois, Hoàng hậu của Vua Henry V thuộc nhà Lancaster (sau khi nhà vua băng hà). Edumund Tudor là con ngoại hôn, dù vậy nhờ thiện ý của Vua Henry VI mà họ được hưởng tài sản.

Ngày 15 tháng 12 năm 1449, Edmund trở thành Bá tước Richmond rồi kết hôn với Margaret Beaufort, chắt của John of Gaunt, tổ tiên của dòng họ Lancaster. Edmund mất ngày 3 tháng 11 năm 1456. Ngày 28 tháng 11 năm 1457, vợ góa của Edmund, Margaret Beaufort, chỉ mới 14 tuổi, sinh một con trai, Henry Tudor, tại lâu đài Pembroke.[5]

Henry Tudor trải qua thời thơ ấu tại Lâu đài Raglan của Bá tước Pembroke, một nhân vật có nhiều ảnh hưởng ở York.[6] Sau khi Henry VI và con trai, Edward, bị giết trong năm 1471, Henry trở thành trụ cột của nhà Lancaster. Henry được đưa đến sống ở Brittany thuộc Pháp vì lý do an ninh. Margaret ở lại Anh và tái hôn. Trong lúc thanh danh của Vua Richard III bị suy giảm, Margaret liên kết với những cư dân York bất mãn nhằm thành lập một liên minh ủng hộ con trai của bà. Hai năm sau khi Richard III đăng quang, Henry và Jasper dẫn quân đến Thủy lộ Milford Haven đánh bại Richard III trong trận Bosworth Field. Henry xưng vương trở thành Vua Henry VII.[7]

Henry VII[sửa | sửa mã nguồn]

Henry VII chấm dứt cuộc nội chiến tranh giành quyền lực, thành lập Vương triều Tudor, hiện đại hóa chính quyền và luật pháp nước Anh.[8]

Mối quan tâm hàng đầu của Henry VII là củng cố quyền lực. Ngày 18 tháng 1 năm 1486 tại Điện Westminster, nhà vua làm lễ cưới với Elizabeth xứ York.[9] Hai người là anh em họ đời thứ ba, đều là chắt của John of Gaunt. Cuộc hôn phối đoàn kết hai gia tộc đang tranh chấp với nhau: Lancaster và York. Gia huy của Nhà Tudor là hoa hồng Tudor, một sự kết hợp giữa hoa hồng trắng của Nhà York với hoa hồng đỏ của Nhà Lancaster.

Henry VII, người sáng lập Vương triều Tudor.

Bốn người con của Henry và Elizabeth còn sống đến tuổi trưởng thành là Arthur, Hoàng tử xứ Wales; Henry, Công tước Richmond; Margaret, kết hôn với James IV của Scotland; và Mary, kết hôn với Louis XII của Pháp. Một trong những mục tiêu của Henry VII trong ngoại giao là củng cố vương triều thông qua các cuộc hôn nhân. Năm 1503, Ông gả Margaret cho James IV của Tô Cách Lan. Một trăm năm sau, hai vương quốc Anh và Tô Cách Lan thống nhất khi Elizabeth I, quân vương cuối cùng của Nhà Tudor băng hà mà không có con nối ngôi, James VI của Tô Cách Lan, hậu duệ của James IV và Margaret, là người thừa kế chính thức trở thành James I của vương quốc Anh thống nhất. Năm 1501, Henry VII cưới Catherine Aragon cho con trai cả Arthur để lập liên minh với hoàng tộc Tây Ban Nha. Song, chỉ bốn tháng sau đám cưới, Arthur qua đời, Henry trở thành người nối ngôi. Dù đã có được phép miễn trừ của giáo hoàng để Henry được phép cưới góa phụ của anh trai, Henry VII vẫn chần chừ.[10]

Henry VII không muốn dấn sâu vào chính trường châu Âu. Ông chỉ để mình vướng vào hai cuộc chiến, một là vào năm 1489 trong đợt khủng hoảng Breton và cuộc xâm lăng Brittany, lần kia từ năm 1496-97 nhằm trả đũa Scotland khi nước này ủng hộ Perkin Warbeck và xâm lấn phía bắc nước Anh. Năm 1492, Henry VII ký hòa ước với Pháp và, do cuộc nổi loạn năm 1497, ông quyết định chấm dứt chiến tranh với Scotland. Năm 1502, Henry ký hòa ước với James IV dọn đường cho cuộc hôn nhân của James với con gái ông, Margaret.[10]

Một mối quan tâm khác của Henry VII là tìm cách gia tăng ngân sách hoàng gia. Trong thời trị vì của Henry VII, Anh trở thành một trong những quốc gia giàu có nhất Âu châu.[11]

Ngày 21 tháng 4 năm 1509, Henry VII mất vì bệnh lao phổi, để lại cho con trai, Henry VIII, một triều chính ổn định, một chính phủ linh hoạt, một đất nước phồn vinh và đoàn kết.[8]

Henry VIII[sửa | sửa mã nguồn]

Là một trong những quân vương nổi tiếng nhất trong lịch sử nước Anh, Henry VIII kết hôn sáu lần, cắt đứt quan hệ với giáo hoàng ở Rô-ma, thành lập Giáo hội Anh, và khởi xướng cuộc cải cách tôn giáo.[12]

Ngày 11 tháng 6 năm 1509, Tân vương Henry VIII kết hôn với Catherine of Aragon; ngày 24 tháng 6 cùng năm, vua và hoàng hậu đăng quang tại Điện Westminster. Yếu tố Catherine, vợ góa của anh trai nhà vua, là điềm báo cho một cuộc hôn nhân đầy sóng gió ngay từ lúc khởi đầu. Lúc đầu, Henry chẳng mấy quan tâm đến chính sự nhưng buông mình chìm đắm trong cuộc sống xa hoa và dành đam mê cho các môn thể thao. Song, hai năm sau nhà vua khởi quan tâm đến các chiến lược quân sự, rồi chăm chú vào triều chính.[13] Thời trẻ tuổi, Henry là người lịch thiệp, nhã nhặn trong các cuộc tranh luận, và thường tìm kiếm sự đồng thuận hơn là thích ra lệnh, được nhiều người xem như là một quân vương hào phóng, nhân hậu, và dễ gần. Tuy nhiên, hình ảnh của nhà vua lúc về già lại khác hẳn: béo phì, xốc nổi, và tàn độc.[14]

Catherine không thể có con trai như Henry mong đợi: con gái đầu chết lưu thai, kế tiếp là một con trai chết chỉ 52 ngày sau khi chào đời. Lại thêm một đứa bé chết lưu thai trước khi Mary ra đời năm 1516. Không có con trai để nối ngôi và sự chênh lệch tuổi tác, hoàng hậu lớn hơn nhà vua sáu tuổi, Henry sai Hồng y Thomas Wolsey đến Rô-ma để thuyết phục giáo hoàng cho phép hủy hôn – thời ấy ly dị đồng nghĩa với hủy hôn. Song, do áp lực dữ dội từ cháu của Catherine - Charles V, Hoàng đế Thánh chế La Mã, nhân vật quyền lực nhất châu Âu thời bấy giờ - giáo hoàng từ chối.[12]

Chân dung Henry VIII

Quốc hội Anh ban hành luật cắt đứt quan hệ với Rô-ma, tuyên bố nhà vua là Lãnh đạo Tối cao của Giáo hội Anh. Tân Tổng Giám mục Canterbury, Thomas Cranmer, tuyên bố hủy bỏ cuộc hôn nhân của Henry với Catherine. Henry cưới Anne Boleyn. Ngày 7 tháng 9 năm 1533, Anne hạ sinh một con gái, Elizabeth, đặt theo tên của bà nội.[15] Tháng 5 năm 1536, Anne bị bắt giam, bị gán cho những tội danh như phản quốc, phép thuật, và loạn luân, rồi bị xử tử.

Henry kết hôn lần thứ ba, lần này với Jane Seymour. Năm 1537, Jane sinh một con trai, người kế vị Henry VIII năm 1547 để trở thành Vua Edward VI. Vài ngày sau khi sinh, Jane qua đời, Henry bị suy sụp. Cromwell thành công trong nỗ lực thống nhất Anh và xứ Wales.

Năm 1540, do sự sắp đặt của Cromwell, Henry kết hôn với Anne of Cleves, con gái của một công tước Tin Lành người Đức. Cuộc hôn nhân chỉ kéo dài 7 tháng. Với sự đồng ý của Anne, Henry quyết định hủy hôn. Ngày 28 tháng 7 năm 1540, Cromwell bị chém đầu.[16]

Ngay sau đó Henry lại tái hôn. Lần cưới vợ thứ năm của Henry là với Catherine Howard, cháu gái của Thomas Howard, Công tước Norfolk. Howard hi vọng Catherine sẽ thuyết phục Henry đem nước Anh trở lại với Công giáo. Henry gọi Catherine là “bông hồng không gai”, nhưng hôn nhân này là một thất bại. Catherine dan díu với Thomas Culpeper, một cận thần của Henry. Catherine bị xử tử ngày 13 tháng 2 năm 1542.[17]

Năm 1543, Henry kết hôn với Catherine Parr, một tín hữu Kháng Cách. Bà suýt bị cầm tù vì cố giới thiệu với Henry giáo lý Lutheran khi chăm sóc nhà vua trên giường bệnh. Catherine Parr giúp Henry hòa giải với hai cô con gái, Mary và Elizabeth. Bà cũng tạo lập một mối quan hệ tốt đẹp với thái tử Edward.

Trong khi đó, Edward hấp thụ nền giáo dục Kháng Cách từ những giáo thụ như Giám mục Richard Cox, John Belmain, và Sir John Cheke. Những phụ nữ có nhiệm vụ chăm sóc Edward như Blanche Herbert, Lady Troy, đều là tín hữu Kháng Cách.[18]

Mặc dù động lực chính thúc đẩy mọi hoạt động của Henry là vì quyền lợi của vương triều và những tham vọng cá nhân, và dù chưa bao giờ chối bỏ các giáo lý căn bản của Giáo hội Công giáo, thời trị vì của Henry đã tạo nên bước ngoặt quan trọng trong lịch sử vương quyền Anh. Quyết định của Henry tách khỏi Rô-ma trong những năm 1533 – 1534 đã có hệ quả lâu dài trên dòng chảy lịch sử, và không chỉ giới hạn trong những năm trị vì của triều đại Tudor, không chỉ là yếu tố thúc đẩy tiến trình chuyển đổi nước Anh trở thành một cường quốc mà còn tước bỏ quyền lực chính trị và kinh tế khỏi giáo hội để trao cho giới cầm quyền nước Anh thông qua việc truất hữu tài sản và đất đai của các tu viện – một biện pháp ngắn hạn nhưng có hiệu quả xã hội lâu dài.

Từ 15 tàu chiến thừa kế từ vua cha, Henry VIII xây dựng lực lượng hải quân tới năm 1540 được 45 chiếc để có thể đối đầu với hải lực của Pháp và Tây Ban Nha. Henry VIII có công thiết lập mạng lưới bưu điện quốc gia phục vụ hoàng gia. Tất cả thị trấn trong nước đều phải dự bị ngựa để chuyển phát thư tín của triều đình. Đến năm 1635, vua Charles I mở rộng hệ thống này cho toàn dân – là sự khởi đầu của mạng lưới bưu chính cho đến ngày nay. [12]

Trong thời trị vì của Henry, quyền lợi quốc gia phát triển đáng kể, và nhà vua đã khá thành công trong nỗ lực biến nước Anh trở thành một thế lực quan trọng ở châu Âu dù phải chịu hao tốn nhiều tiền của.

Henry VIII băng hà ngày 28 tháng 1 năm 1547, được an táng cạnh Jane Seymour trong Nhà nguyện St George tại Lâu đài Windsor.[12]

Edward VI[sửa | sửa mã nguồn]

Lên ngôi lúc chín tuổi và băng hà ở tuổi mười lăm, nhưng thời trị vì ngắn ngủi của Edward VI chứng kiến một giai đoạn khai mở trọn vẹn nền thần học Tin Lành ở nước Anh.[19]

Edward VI (c. 1550)

Edward là con của Henry VIII với người vợ thứ ba, Jane Seymour, bà mất chỉ vài ngày sau khi sinh Edward. Là con hợp pháp duy nhất của Henry VIII (con của những bà vợ đã ly dị không được xem là hợp pháp), Edward nối ngôi cha khi mới chín tuổi. Mặc dù thông mình trước tuổi và được hưởng một nền giáo dục tinh hoa,[20] Edward không có thể chất tốt. Henry VIII đã sắp đặt một hội đồng nhiếp chính, [21] nhưng Edward Seymour, Công tước Somerset – bác của Edward – tiếm quyền và tự phong Lord Protector. Somerset và Thomas Cranmer muốn biến Anh Quốc trở thành một đất nước Kháng Cách. Mùa hè năm 1549 bùng nổ cuộc nổi dậy của nông dân tại West Country chống lại Sách Cầu nguyện chung mới vừa ban hành; trong khi đó, cuộc nổi dậy ở Norfolk chỉ nhằm phản kháng những bất công. Cùng lúc, Pháp tuyên chiến với Anh. Sau khi trấn áp cuộc nổi dậy ở Norfolk, John Dudley, Bá tước Warwick, hạ bệ, cầm tù rồi xử tử Somerset.[22] Dudley, trở thành Công tước Northumberland, cai trị đất nước. Cuộc cải cách tôn giáo được đẩy mạnh.[23] Thomas Cranmer, Tổng Giám mục Canterbury, là người thiết kế cuộc cải cách tôn giáo, quảng bá nền thần học Kháng Cách, và ban hành Sách Cầu nguyện chung năm 1552, vẫn còn sử dụng cho đến ngày nay.[24]

Edward trở bệnh, Northumberland thuyết phục nhà vua ban hành luật kế vị mới, tuyên bố Mary là bất hợp pháp và truyền ngôi cho Lady Jane Grey, con dâu của Northumberland. Jane Grey là chắt của Henry VII. Chín ngày sau khi lên ngôi, Jane Grey bị lật đổ, rồi bị hành quyết sau bốn tháng giam giữ. Mary, con gái của Henry VIII với người vợ đầu, Catherine of Aragon, trở thành nữ hoàng nước Anh.[19]

Mary I[sửa | sửa mã nguồn]

Mary I (1554)

Là nữ hoàng đầu tiên của nước Anh, Mary I bị gọi là “Mary khát máu” vì đã bách hại người Kháng Cách trong nỗ lực không thành cố phục hồi Công giáo trên đất nước này.[25]

Mary là con gái của Henry VIII và Catherine of Aragon. Sau khi Henry hủy hôn với Catherine, Mary bị tước bỏ danh hiệu công chúa và không được phép gặp cha mẹ.

Năm 1553, Edward VI băng hà, Jane Grey nối ngôi. Song, với sự ủng hộ của dân chúng, Mary tiến vào Luân Đôn và phế truất Jane. Năm 1554, sau khi dẹp cuộc nổi dậy của Sir Thomas Wyatt, Mary kết hôn với Philip II của Tây Ban Nha, dụng tâm đem nước Anh trở lại với Công giáo, [26] và phục hồi luật chống tà giáo.[27] Những động thái này của nữ hoàng đều không được lòng dân. [28] Dân Anh không tin cậy Philip vì ông là vua Tây Ban Nha, hơn nữa nhiều người ở Anh đang hưởng lợi nhờ chính sách của Henry VIII giải thể các tu viện cũng như thu hồi đất đai và tài sản của giáo hội.

Trong vòng ba năm, hàng trăm người Kháng Cách bị đem lên giàn thiêu.[29] Lại thêm thất bại trong chiến tranh khiến nước Anh mất Calais về tay người Pháp trong tháng 1 năm 1558. Không con cái, bệnh tật, và bị Philip bỏ rơi, Mary băng hà ngày 17 tháng 11 năm 1558.[25]

Elizabeth I[sửa | sửa mã nguồn]

Elizabeth I là một trong những quân vương vĩ đại nhất của nước Anh – có lẽ là người vĩ đại nhất. Hải quân của nữ hoàng đánh bại Armada của Tây Ban Nha và cứu nước Anh khỏi họa xâm lăng. Nữ hoàng củng cố đức tin Tin Lành và xây dựng đất nước trở thành một quốc gia độc lập và hùng cường.[30]

Sau khi Mary băng hà, em gái cùng cha khác mẹ của bà,Elizabeth, con gái của Anne Boleyn, trở thành nữ hoàng.[31]

Elizabeth đem nước Anh trở lại với đức tin Kháng Cách,[32] nhưng nữ hoàng không áp đặt một chính sách tôn giáo nghiêm nhặt, tuyên bố rằng bà không muốn “săm soi vào linh hồn của thần dân”. Nữ hoàng quyết định không kết hôn bởi vì bà muốn nước Anh không bị các hoàng tộc nước ngoài chi phối cũng như muốn tránh sự phân hóa nội bộ vì những tranh chấp có thể xảy ra liên quan đến cuộc hôn nhân của nữ hoàng.[33]

Elizabeth có một tuổi thơ đầy khó khăn. Khi còn bé, mẹ cô bị xử tử theo lệnh của cha, cô bị tước bỏ quyền kế vị. Henry VIII thất vọng khi nghe tin con gái chào đời. Nhà vua khao khát có một con trai để duy trì dòng tộc Tudor. Khi mới hai tuổi rưỡi, mẹ của Elizabeth bị chém đầu theo lệnh của Henry.[34] Sau khi cưới Jane Seymour, Henry tước bỏ danh hiệu công chúa của Elizabeth.[35] Cô bị bỏ rơi cho đến khi người vợ cuối cùng của Henry, Catherine Parr nhận chăm sóc cô. Elizabeth được hưởng một nền giáo dục tốt nhất cũng như được học giả Cambridge, Roger Ascham, huấn luyện kỹ năng nói trước công chúng.[36][37]

Mười ba tuổi, Elizabeth đến sống với mẹ kế, Catherine Parr. Sau khi Henry mất, em trai cô, Edward, kế vị. Đến khi Edward VI băng hà năm 1553, chị cô, Mary I, lên ngôi. Mary tiến hành một cuộc thanh trừng đẫm máu nhằm loại bỏ người Kháng Cách. Sau một cuộc nổi dậy chống lại dự tính của Mary kết hôn với Philip của Tây Ban Nha, Elizabeth bị nghi ngờ có dính líu, giam giữ trong Tháp Luân Đôn rồi đưa về quản thúc ở Woodstock, Oxfordshire. [38] Sau khi Mary mất, Elizabeth, 25 tuổi, lên ngôi.

Chân dung Elizabeth I sau khi hải quân Anh đánh bại Armada Tây Ban Nha (1588). Bàn tay phải của nữ hoàng đặt trên quả địa cầu biểu trưng cho vị thế của nước Anh trên chính trường quốc tế.

Thừa hưởng một đất nước tan tác vì tranh chấp tôn giáo, nữ hoàng biết rằng cần phải có sự ủng hộ của thần dân. Bà củng cố Giáo hội Anh, trở thành người lãnh đạo tối cao của giáo hội, ban hành Sách Cầu nguyện chung, và phổ biến Kinh Thánh bản tiếng Anh.[39][40] Chống lại áp lực của Quốc hội, Elizabeth không chịu kết hôn, nói rằng phúc lợi của đất nước chứ không phải hôn nhân, là ưu tiên của bà.[41]

Thời trị vì của Elizabeth cũng là thời kỳ hoàng kim của nền kịch nghệ Anh. Luật được ban hành nhằm khuyến khích nghệ sĩ tham gia các đoàn lưu diễn, lúc đầu trong các kho vựa, về sau trong những hí viện. Nữ hoàng thích xem kịch. Đoàn kịch của Lord Chamberlain rất được yêu thích trong thập niên 1590 có sự tham gia của Shakespeare.[30]

Viễn kiến của nữ hoàng vượt quá biên giới châu Âu nhằm mở rộng giao thương và gia tăng ngân khố quốc gia. Năm 15809, Francis Drake là người Anh đầu tiên đi vòng quanh thế giới bằng thuyền. Tám năm sau, Sir Walter Raleigh, với 100 thủy thủ, thiết lập một khu thuộc địa ở bờ biển phía đông Bắc Mỹ, đặt tên Virginia nhằm vinh danh Elizabeth, “Nữ hoàng Đồng trinh”.[30]

Mary Stuart, em họ của Elizabeth, một giáo dân Công giáo, âm mưu lật đổ nữ hoàng. Sau nhiều tháng chần chừ vì không muốn xử tử một người thuộc hoàng tộc, Elizabeth buộc phải đồng ý để Mary bị xử chém đầu. [42] Giáo hoàng thúc giục Philip của Tây Ban Nha cất quân xâm lấn nước Anh. [30]

Philip cử hạm đội lừng danh, Armada Tây Ban Nha, tấn công Anh. Tin quyết sẽ bảo vệ được vương quyền cùng gìn giữ nước Anh khỏi ảnh hưởng của Rô-ma, nữ hoàng nói với binh lính rằng bà sẽ chiến đấu bên cạnh họ. Đụng độ với hải lực Anh tại eo biển Manche rồi bị gió mạnh đánh dạt lên Bắc Hải, Armada rút về Tây Ban Nha, chỉ còn một nửa trong số 130 tàu chiến lúc xuất quân.[30]

Elizabeth băng hà năm 69 tuổi. Thần dân than khóc nữ hoàng, hàng ngàn người đổ ra đường phố Luân Đôn tiễn đưa bà trên lộ trình đến nơi an táng trong Điện Westminster. Elizabeth là quân vương cuối cùng của Nhà Tudor. James VI của Scotland được tôn làm vua, thống nhất Scotland với nước Anh. Nhà Tudor cai trị nước Anh được 118 năm.[30]

Các Quân vương Triều đại Tudor[sửa | sửa mã nguồn]

Có sáu quân vương thuộc Nhà Tudor:

Chân dung Tên Ngày sinh Đăng quang Hôn nhân Ngày mất Xuất thân
Henry VII Henry VII 28 tháng 1, 1457
Lâu đài Pembroke
22 tháng 8, 1485
(đăng quang tại Điện Westminster ngày 30 tháng 10, 1485)
Elizabeth xứ York 21 tháng 4, 1509
Cung Richmond
52 tuổi
Hậu duệ của Edward III của Anh qua họ mẹ Lady Margaret Beaufort.
Henry VIII Henry VIII 28 tháng 6, 1491
Cung Greenwich
21 tháng 4, 1509
(đăng quang tại Điện Westminster ngày 24 tháng 6, 1509)
(1) Catherine xứ Aragon
(2) Anne Boleyn
(3) Jane Seymour
(4) Anne of Cleves
(5) Catherine Howard
(6) Catherine Parr
28 tháng 1, 1547
Cung Whitehall
55 tuổi
Con trai của Henry VII với Elizabeth xứ York
Edward VI Edward VI 12 tháng 10, 1537
Cung Hampton Court
28 tháng 1, 1547
(đăng quang tại Điện Westminster ngày 20 tháng 2, 1547)
6 tháng 7, 1553
Cung Greenwich
15 tuổi
Con trai của Henry VIII với Jane Seymour
Lady Jane Grey Jane 1537
Bradgate Park
10 tháng 7, 1553
(không có lễ đăng quang)
Lord Guildford Dudley 12 tháng 2, 1554
hành hình tại Tháp Luân Đôn
16–17 tuổi
Cháu cố của Henry VII; cháu của em gái của Henry VIII, Mary Brandon (nhũ danh Tudor), Nữ Công tước Suffolk; cháu họ của Edward VI
Mary I Mary I 18 tháng 2, 1516
Cung Placentia
19 tháng 7, 1553
(đăng quang tại Điện Westminster ngày 1 tháng 10, 1553)
Philip II của Tây Ban Nha 17 tháng 11, 1558
Cung St James
42 tuổi
Con gái của Henry VIII với Catherine xứ Aragon; biệt danh "Mary khát máu" vì hỏa thiêu những người Kháng Cách trong lúc trị vì.
Elizabeth I Elizabeth I 7 tháng 9, 1533
Cung Greenwich
17 tháng 11, 1558
(đăng quang tại Điện Westminster ngày 15 tháng 1, 1559)
24 tháng 3, 1603
Cung Richmond
69 tuổi
Con gái của Henry VIII với Anne Boleyn; còn gọi là "Nữ hoàng Đồng trinh" hay "Gloriana".
Cây gia phả các thành viên chính của Nhà Tudor.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/608456/House-of-Tudor House of Tudor. (2010). In Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 6 tháng 3 năm 2010, from Encyclopædia Britannica Online
  2. ^ C.S.L. Davis, "Tudor: What's in a Name?" History (Jan. 2012) Volume 97, Issue 325, pp 24–42, online
  3. ^ “How the Tudor dynasty shaped modern Britain”. BBC. 
  4. ^ Chris Skidmore, The Rise of the Tudors: The Family That Changed English History, (St.Martin's Press, 2013), 22.
  5. ^ Jones & Underwood, 40.
  6. ^ Marilee Mongello. “Tudor Monarchs – Henry VII, one”. Englishhistory.net. Truy cập ngày 7 tháng 2 năm 2013. 
  7. ^ Kendall, Paul Murray. Richard the Third. tr. 361. 
  8. ^ a ă “Henry VII”. BBC. 
  9. ^ Williams, Neville. The Life and Times of Henry VII. tr. 25. 
  10. ^ a ă Kinney p. 335
  11. ^ “Henry VII”. Tudorhistory.org. 5 tháng 2 năm 2012. Truy cập ngày 17 tháng 10 năm 2013. 
  12. ^ a ă â b “Henry VIII”. BBC. 
  13. ^ “The Life of King Henry VIII (1491-1547). Biography of Henry Tudor, King of England”. Luminarium.org. Truy cập ngày 17 tháng 10 năm 2013. 
  14. ^ Lipscomb, Suzannah (2009). “Who was Henry?”. History Today 59 (4): 14–20. 
  15. ^ Tittler p. 36
  16. ^ Loades p. 4
  17. ^ Loades, p. 4-8
  18. ^ Richardson, Ruth Elizabeth, 2007 'Mistress Blanche, Queen Elizabeth I's Confidante' Logaston, p 39-46
  19. ^ a ă “Edward VI (1537 – 1553)”. BBC. 
  20. ^ Loach 1999, tr. 11–12; Jordan 1968, tr. 42. For example, he read biblical texts, Cato, Aesop's Fables, and Vives's Satellitium Vivis, which were written for his sister, Mary.
  21. ^ Loach 1999, tr. 17–18; Jordan 1968, tr. 56
  22. ^ Guy 1988, tr. 212–15; Loach 1999, tr. 101–102
  23. ^ MacCulloch 2002, tr. 56
  24. ^ Elton 1977, tr. 365
  25. ^ a ă “Mary I (1516 – 1558)”. BBC. 
  26. ^ Porter, p. 241; Whitelock, pp. 200–201
  27. ^ Loades, pp. 235–242
  28. ^ Waller, p. 73
  29. ^ Duffy, p. 79; Waller, p. 104
  30. ^ a ă â b c d “Elizabeth I: Troubled child to beloved Queen”. BBC. 
  31. ^ Kantorowicz, ix
  32. ^ Somerset, 101–103.
  33. ^ “How the Tudor dynasty shaped modern Britian”. BBC. 
  34. ^ Loades, 6–7.
  35. ^ An Act of July 1536 stated that Elizabeth was "illegitimate ... and utterly foreclosed, excluded and banned to claim, challenge, or demand any inheritance as lawful heir ... to [the King] by lineal descent". Somerset, 10.
  36. ^ Somerset, 25.
  37. ^ Loades, 21.
  38. ^ Loades, 28.
  39. ^ Loades, 46.
  40. ^ Somerset, 101–103.
  41. ^ Haigh, 24.
  42. ^ Guy, 1–11.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Black, J. B. The Reign of Elizabeth: 1558-1603 (2nd ed. 1958) survey by leading scholar online edition
  • Bridgen, Susan (2001). New Worlds, Lost Worlds: The Rule of the Tudors, 1485–1603.
  • Cunningham, Sean. Henry VII (2007)
  • Garvin, Katharine (ed). The Great Tudors. E.P. Dutton and Co. Inc., 1935. ISBN 0-8414-4503-6
  • Edwards, Philip. The Making of the Modern English State: 1460–1660 (2004)
  • Guy, John. The Tudors: A Very Short Introduction (2010)
  • Guy, John. Tudor England (1990)
  • Kinney, Arthur F. and David W. Swain. Tudor England: An Encyclopedia. Garland, 2001. ISBN 0-8153-0793-4.
  • Loades, David. Intrigue and Treason: The Tudor Court 1547–1558. Pearson Education Limited, 2004. ISBN 0-631-17163-0.
  • Loades, David M. The Reign of Mary Tudor: Politics, Government & Religion in England, 1553–58 (1991)
  • MacCaffrey Wallace T. Elizabeth I (1993)
  • Mackie, J. D. The Earlier Tudors, 1485–1558 (1952)
  • Neale, J. E. Queen Elizabeth I: A Biography (1934)
  • Scarisbrick, J. J. Henry VIII (1968)
  • Tittler, Robert and Norman Jones. A Companion to Tudor Britain. Blackwell Publishing, 2004. ISBN 0-631-23618-X.
  • Wagner, John A. Historical Dictionary of the Elizabethan World: Britain, Ireland, Europe, and America (1999) online edition

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

House of Tudor
Tiền vị:
House of York
Ruling house of the Kingdom of England
1485–1603
Kế vị
House of Stuart