Henry V của Anh

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Henry V xứ Monmouth
King Henry V from NPG.jpg
Vua Henry V qua nét vẽ của một họa sĩ vô danh.
Quốc vương của Anh; Thái tử nhiếp chính Pháp; Huân tước xứ Ái Nhĩ Lan; Hoàng thân xứ Wales; Công tước xứ Lancaster; Công tước xứ Cornwall
Tại vị 21 tháng 3 năm 141331 tháng 8 năm 1422
Đăng quang 9 tháng 4 năm 1413
Tiền nhiệm Henry IV Vua hoặc hoàng đế
Kế nhiệm Henry VI Vua hoặc hoàng đế
Thông tin chung
Thê thiếp Catherine de Valois
Hậu duệ
Thân phụ Henry IV, Quốc vương Anh
Thân mẫu Mary de Bohun
Sinh (1386-09-16)16 tháng 9 năm 1386
Monmouth, xứ Wales
Mất 31 tháng 8 năm 1422(1422-08-31) (35 tuổi)
Chateau de Vincennes, Pháp
An táng Westminster Abbey, Luân Đôn

Henry V (16 tháng 9 năm 1386[1]31 tháng 8 năm 1422) là quốc vương Anh, đã cai trị từ năm 1413 tới khi qua đời. Ông là một trong những ông hoàng chinh chiến lẫy lừng nhất của nước Anh thời Trung Cổ, nổi tiếng với trận đại phá quân Pháp tại Agincourt trong cuộc chiến tranh 100 năm[2], góp phần đưa nước Anh vươn lên trở thành cường quốc hùng mạnh nhất châu Âu thời bấy giờ. Sau trận này, ông từng bước hợp nhất hai vương quốc Anh và Pháp dưới quyền bá chủ của mình.

Tuổi trẻ[sửa | sửa mã nguồn]

Henry chào đời năm 1386, tại Monmouth, xứ Wales, trong một tòa tháp trên cổng thành Monmouth, là con của Henry xứ Bolingbroke (tức vua Henry IV sau này), và Mary de Bohun 16 tuổi, người đã mất khi sinh đẻ ở tuổi 24, trước khi Henry xứ Bolingbroke lên ngôi.

Ông nội của Henry, John xứ Gaunt, là hoàng tử thứ của vua Edward III của nhà Plantagenet, được vua cha phong làm công tước xứ Lancaster năm 1362, cho nên John trở thành tổ tiên của nhà Lancaster, gia tộc sẽ cai trị nước Anh gần 100 năm. Về sau, vua Edward chọn người cháu đích tôn, Richard lên nối ngôi (tức vua Richard II), và John được chọn làm cận vệ cho cháu họ của ông.

Henry sinh ra dưới thời trị vì của người anh họ, Richard II, và không có khả năng nối ngôi, vì vua Richard đã chọn Bá tước xứ March làm người kế vị.

Khi thân phụ Henry phạm tội và bị đày ải năm 1398, cậu bé Henry mới 12 tuổi đã được vua Richard II trông nom, dạy dỗ và đối xử tử tế. Năm 1399, Henry tháp tùng vua Richard tới Ireland, và thăm lâu đài Trim ở Meath, một địa điểm hội họp có truyền thống lâu đời của quốc hội Ireland.

Năm 1399, vua Richard bất ngờ bị truất phế. Henry IV lên ngôi, và người con trai cả Henry ở Ireland được triệu hồi về nước Anh. Trong lễ đăng quang của vua cha, Henry phong làm Hoàng thân xứ Wales. Ngày 10 tháng 11 năm 1399, ông được phong làm Công tước Lancaster. Năm 1403, ông cùng vua cha tiến hành trấn áp cuộc nổi dậy do một lãnh chúa Norman Henry 'Hotspur' Percy cầm đầu tại Shrwesbury. Trong 5 năm tiếp theo, ông đàn áp cuộc bạo động của Owen Glendower ở xứ Wales. Ông cũng tham gia việc trị quốc, và phát sinh mâu thuẫn với vua cha.[2]

Cai trị[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1413, vua Henry IV băng hà. Người con trai Henry lên nối ngôi, tức vua Henry V.

Sự nghiệp chính trị[sửa | sửa mã nguồn]

Đức vua Henry V là người tiên phong thay thế tiếng Anh cổ làm ngôn ngữ chính thức thay cho tiếng Pháp trên toàn lãnh thổ. Trong nhiều thế kỷ, tiếng Anh tiếp tục phát triển và truyền bá rộng rãi khắp thế giới trong thời kỳ thực dân Anh cai trị 1/4 diện tích thế giới. Hiện nay, thành tựu của vua Henry góp phần đưa tiếng ANh trở thành ngôn ngữ phổ biến nhất thế giới và cả trong lịch sử nhân loại.

Sự nghiệp quân sự[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1415, vua dập tắt một âm mưu lật đổ ông và đưa Edmund Mortimer, bá tước xứ March lên ngai vàng. Ít lâu sau, ông thân chinh đánh Pháp, cuộc chiến tranh 100 năm tiếp diễn.[2] Ông quyết tâm lấy lại những vùng đất mà các tổ tiên từng chiếm được trên đất Pháp, đồng thời lập yêu sách về ngai vàng Pháp. Ông chiếm được thành Harfleur và đại phá quân Pháp trong trận Agincourt ngày 25 tháng 10 năm 1415.[2]

Trong các năm 1417 và 1419, vua Henry cất quân chinh phạt xứ Normandy. Ông chiếm lĩnh được thành phố Rouen (nay thuộc Normandy) vào tháng 1 năm 1419 và buộc quân Pháp phải ký Hòa ước Troyes năm 1420. Henry được công nhận là người thừa kế ngai vàng Pháp và cưới Catherine xứ Valois, con gái vua Charles VI của Pháp.[2]

Năm 31 tháng 8 năm 1422, trong một chiến dịch ở Pháp, vua Henry V đột ngột băng hà tại Blois de Vicennes, gần Paris. Thi hài ông đã được bà Catherine đem về mang về nước Anh và chôn cất tại Tu viện Westminster, Luân Đôn.

Vinh danh[sửa | sửa mã nguồn]

Henry V được xếp thứ 72 trong danh sách 100 Greatest Britons (100 người Anh vĩ đại nhất). Ông còn là nhân vật của các vở kịch Henry IV, phần 1, Henry IV, phần 2Henry V do William Shakespeare sáng tác.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Ian mortimer, "Henry IV's Date of Birth and the Royal Maundy", Historical Research, vol. 80 (2007), pp. 567–576, at n. 7 on pp. 568–9
  2. ^ a ă â b c BBC - History - Henry V (kh. 1387 – 1422)

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • BBC - History - Henry V (kh. 1387 – 1422)
  • Christopher Allmand, Henry V (Luân Đôn, 1992)
  • Henry V. The Pratice of Kingship, edited by G. L. Harris (Oxford, 1985)
  • P. Earle, The Life and times of Henry V (Luân Đôn, 1972)
  • H. F. Hutchinson, Henry V. A Biography (Luân Đôn, 1967)
  • Juliet Barker, Agincourt: Henry and the Battle That Made England (Luân Đôn, 2005)
  • J. H. Fisher, The Emergence of Standard English (Lexington, 1996)

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Bản mẫu:Col -

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

  • J. Endell Tyler. Henry of Monmouth: Memoirs of Henry the Fifth

Volume 1, Volume 2 at Project Gutenberg