Công chúa Mononoke
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
Công chúa Mononoke (もののけ姫, Mononoke Hime) dịch ra tiếng Việt có nghĩa Công chúa (hime) báo thù (mononoke --> tinh thần báo thù)[1]. Đây là một trong những phim xuất sắc của Hayao Miyazaki do hãng Ghibli sản xuất năm 1997. Anime này từng được phát hành dưới dạng đĩa CD, DVD ở Việt Nam với tựa đề "Công chúa hồn ma báo thù"; "Công chúa sói Mononoke"... Nó cũng từng được chiếu trên kênh VTV3 vào năm 2003. Bối cảnh phim mở ra những cánh rừng bạt ngàn và bí ẩn thời Muromachi (1392 - 1572), vào thời điểm này, người Nhật Bản đã có ý thức chinh phục, khai phá thiên nhiên bằng sức lực, trí tuệ của mình. Tuy nhiên sự khai thác bừa bãi đã làm thiên nhiên nổi giận, không ít lần giáng tai họa xuống loài người.
Dù là hoạt hình dành cho thiếu nhi, nhưng đối tượng phù hợp nhất của "The princess Mononoke" có lẽ là người lớn và thanh thiếu niên. Vấn đề bộ phim đề cập cũng chính là vấn đề nóng bỏng của mọi thời đại: Bảo vệ môi trường sinh thái.
Mục lục |
[sửa] Nội dung
Ngôi làng bé nhỏ của bộ tộc Emishi ở phía đông đột nhiên bị tấn công bởi Tatari Gami (tạm dịch là Tà Thần). Chàng hoàng tử Ashitaka của tộc Emishi dùng cung tên bắn chết Tatari Gami để bảo bệ dân làng. Tuy nhiên, cái giá mà anh phải trả cho việc này là bị những con giun đen bao phủ Tatari Gami quấn vào tay phải. Chất độc từ từ ngấm vào cơ thể anh, nó cho anh sức mạnh khủng khiếp nhưng cũng làm anh yếu dần đi trước khi chết. Khi đống giun bị trôi đi thì Tatari Gami hiện nguyên hình con lợn rừng khổng lồ. Trước khi trút hơi thở cuối cùng, nó đã gieo lời nguyền rằng kẻ đã giết nó sẽ phải chịu cái chết thảm khốc. Nhà tiên tri trong làng bảo con heo rừng ấy đến từ Tây vực xa xôi, nó đã bị một viên đá kì dị bắn trúng mà chết. Vong hồn con thú tích tụ oán thù nên biến thành Tatari Gami. Vết thương trên tay Ashitaka do Tatari Gami gây nên, sẽ dần ăn sâu vào xương cốt của anh, khiến anh chịu cái chết đau đớn nhất. Vì muốn tìm hiểu nguyên nhân sự xuất hiện của Tatari Gami cũng như để chữa lành vết thương, Ashitaka đã cắt bỏ búi tóc trên đầu, dẫn theo con linh dương thân thiết Yakul, tiến về khu vực phía Tây. Theo lệ làng, không ai được đưa tiễn hoàng tử Ashitaka. Nhưng em gái anh - Kaya, bất chấp luật lệ đã chạy ra tiễn, cô bé còn tặng anh mặt dây chuyền bằng ngọc bích có hình lưỡi dao, thay lời chúc cho Ashitaka bình an trở về.
Ashitaka ra đi, băng qua nhiều đồng cỏ, núi đá, làng mạc mới tới được Tây vực. Rừng của vùng phía Tây có nhiều thần thú khổng lồ thời Thượng cổ còn sót lại. Tại đây, hoàng tử Ashitaka quen biết bà Eboshi, người luôn ấp ủ ý đồ chiếm toàn bộ khu rừng của Tây vực. Anh cũng chạm trán với công chúa Mononoke - con nuôi thần Sói trắng Moro. Thế là Ashitaka vô tình bị cuốn vào cuộc chiến sinh tử của hai người phụ nữ này, hay nói đúng hơn là cuộc chiến giữa các linh thần rừng rậm với loài người. Nhưng bằng tấm lòng chân thành, nhân hậu và sự tin tưởng, anh đã dần làm dịu nỗi oán hận loài người trong lòng công chúa Mononoke, đồng thời cũng khiến Eboshi phần nào thức tỉnh trước sai lầm và hiểu ra rừng và con người có thể chung sống hòa bình.
[sửa] Nhân vật
[sửa] Con người:
- Ashitaka: Hoàng tử anh dũng của tộc Emishi. Anh rất cam đảm, cương nghị và đầy lòng nhân hậu. Vết thương trên cánh tay phải của Ashitaka cho anh một sức mạnh phi thường, nhưng mỗi lần sử dụng sức mạnh ấy xong, sức khoẻ và cả mạng sống của anh sẽ bị rút ngắn. Trong trận chiến giữa Eboshi và công chúa Mononoke, Ashitaka thường giữ thái độ trung lập: Ashitaka từng mang Mononoke ra khỏi lò rèn an toàn và bị bắn vào tim; anh cũng cứu Eboshi khi bà bị nguy hiểm trong rừng. Xuyên suốt tập phim, anh luôn cố gắng gỡ bỏ công chúa Mononoke khỏi sự thù hằn trói buộc tâm hồn cô. Mong muốn của anh chính là sự hòa hợp giữa thiên thiên với con người.
- Công chúa Mononoke: Con nuôi của thần Sói trắng Moro, tên thật là San. Cha mẹ của San bị thần sói Moro giết chết, còn cô thì được Moro giữ lại nuôi. Được Moro nuôi dưỡng từ nhỏ, lớn lên cùng 2 sói con, San cứ luôn nghĩ cô là một con sói hoang còn Moro là mẹ mình. San sống chỉ với một mục đích duy nhất: giết Eboshi để bảo vệ rừng. Nhờ Ashitaka, San trở nên giống con người hơn, nhân bản hơn.
- Eboshi Gozen: Người đàn bà quyết đoán, tham vọng, chủ nhân của một lò rèn sắt (Tatara Ba/Iron Town). Lò rèn của Eboshi còn chuyên làm các loại súng lửa rất lợi hại vào thời bấy giờ, viên đá kì dị giết chết Tatari Gami, thực chất chính là viên đạn của loại súng lửa đó. Ban đầu bà rắp tâm chiếm đoạt khu rừng thần kì của phía Tây, nhằm đem lại giàu có và no ấm cho người dân của mình. Nhưng khi chứng kiến cuộc chiến giữa người với người còn độc ác, gian xảo hơn những gì thần thú của rừng gây ra, Eboshi bắt đầu tỉnh ngộ trước tội lỗi bấy lâu của bản thân.
- Jiko: Tăng lữ làm việc cho triều đình, rất gian manh, cơ hội và giỏi võ nghệ. Lão lợi dụng Eboshi bằng cách thoả thuận với Eboshi rằng lão sẽ tâu lên triều đình không chiếm mỏ quặng sắt của bà cũng như giúp bà tìm Shishigami, với điều kiện bà phải giúp lão lấy được đầu nó. Bởi dân gian đồn rằng máu của Shishigami có thể chữa bách bệnh và khiến người ta trở nên bất tử. Nhưng sau khi đoạt được cái đầu, lão không ngần ngại bỏ rơi Eboshi giữa nguy hiểm. Đối với lão, bà chỉ như một công cụ để lợi dụng. Cuối phim, sau khi có được cái đầu Shishi Gami, lão và đồng bọn bị nó đuổi sát thì Ashitaka và San đã đuổi kịp, lấy lại cái đầu cho Shishi Gami.
[sửa] Thần linh của khu rừng:
- Nago: Vua lợn rừng. Trong một lần tấn công con người vì họ khai thác rừng quá mức, Nago đã bị Eboshi dùng súng bắn trọng thương. Vết thương khiến nó đau đớn, oán hận, để rồi hoá thành Tatari Gami đến phá hoại làng Emishi.
- Moro: Thần Sói trắng và cũng là mẹ nuôi của San. Khi Moro tấn công cha mẹ của San, họ đã để San lại mong thoát thân. Moro đã nuôi San và coi cô như con gái mình. Moro từ lâu căm thù Eboshi, cho tới lúc đã chết, cái đầu của nó vẫn sống dậy, cắn đứt một cánh tay của bà ta.
- Okkoto: Tên đầy đủ là Okkotonushi, vị thần thú già nua nhưng thông thái của loài lợn rừng (Inoshishi Gami). Giống như Moro, nó cũng nói được tiếng người. Tức giận vì con người phá huỷ rừng, nó đã chỉ huy lợn rừng tấn công con người. Tất cả đồng loại của Okkoto đều chết hết, còn bản thân nó thì bị thương rất nặng. Sau này Okkoto cũng bị biến thành Tatari Gami. Okkoto rất tức giận khi biết Shishi Gami đã cứu Ashitaka nhưng lại để cho Nago chết.
- Forest Spirit/ Shishigami: Thần tối cao nhất cai trị cả khu rừng, tượng trưng cho sự sống và cái chết. Shishigami có 2 hình dạng: Ban ngày là con nai vàng có cái sừng to và đeo mặt nạ đỏ; ban đêm giống như một linh hồn khổng lồ được gọi là Didarabochi. Thời điểm duy nhất Shishigami có thể bị giết là khi nó biến đổi giữa 2 dạng này. Hơn nữa, nếu đến lúc ánh mặt trời đầu tiên ló dạng Shishigami không trở lại hình dạng cũ thì sẽ chết. Shishigami đi đến đâu, hoa dưới chân nó sẽ nở đến đấy, nhưng sẽ tàn ngay. Nó chữa lành vết đạn bắn trên ngực Ashitaka, đồng thời cướp đi sinh mạng của Moro, Okkoto.
Gần cuối phim, Eboshi đã bắn đứt đầu của Shishi Gami, khiến thần thú này nổi giận hoá thành một thứ chất giống như chất bao quanh một Tatari Gami, làm khô héo toàn bộ cánh rừng rộng lớn và giết bất cứ ai chạm vào. Lão Jiko mang đầu của nó đi nên bị nó đuổi theo. Ashitaka và San đã đích thân cướp lại và trả cái đầu cho Shishi Gami. Nhưng kết cục là Shishi Gami sau khi nhận được cái đầu, đã chết khi ánh mặt trời mọc lên vì không kịp trở lại hình dạng cũ. Tuy nhiên, nhờ sự hi sinh của nó, lời nguyền trên tay Ashitaka đã được chữa khỏi, khu rừng bị héo úa mọc lại những mầm xanh mới.
- Kodama: Loại linh thần nhỏ, thường cư ngụ trong những cây to của khu rừng Tây vực nên bản dịch anime tiếng Việt gọi chúng là "ma cây". Kodama chiếm số lượng đông đảo nhất trong rừng, đây là một linh thần hiền lành, dẽ thương. Trong đoạn kết thúc phim, một Kodama nhỏ đã xuất hiện trong khu rừng mới hồi sinh.
- Tatari Gami: Tatari Gami không phải là tên gọi một linh thần khác, mà tất cả những linh thần trong khu rừng đều có thể hoá thành Tatari Gami khi sự tức giận cũng như đau đớn của nó vượt quá giới hạn. Khi điều đó xảy ra, một chất dịch đen có hình dạng như những con giun sẽ mọc ra từ cơ thể nó cho đến khi toàn thân bị bao bọc bởi chất dịch đó. Sau khi hoàn thành, Tatari Gami có thể sử dụng những xúc tu đó để di chuyển và tấn công. Ai bị chất dịch này ngấm vào người sẽ phải chịu cái chết từ từ và đau đớn. Tuy nhiên, những xúc tu này không tấn công con người khi ở dưới nước, thực tế đã có 2 trong số 3 lần Tatari Gami xuất hiện nó đã không tấn công được khi nạn nhân của nó xuống nước. Trong phim, đã có nhiều lần Tatari Gami xuất hiện. Lần thứ nhất là Nago sau khi bị bắn bởi con người đã hoá thành Tatari Gami. Ashitaka đã bị dính vào chất dịch bao quanh trong khi cố giết nó và bị nguyền rủa. Lần thứ hai là Okkoto sau khi bị thương nặng đã hoá thành Tatari Gami và tấn công San, nhưng trước khi nó hoàn toàn hoá thành Tatari Gami thìShishigami đã ngăn nó lại và nó chết ngay sau đó. Lần thứ ba khi Shishi Gami bị bắn bởi Eboshi đã hoá thành một chất dịch màu đen lan rộng và huỷ diệt cả khu rừng và ngôi làng gần đó, trong khi bản thân nó trong hình dạng Didarabochi không có đầu đuổi theo Jiko và đồng bọn để tìm lại cái đầu của mình. Tuy không có gì xác nhận và cũng không giống hai lần trước, nhưng nhiều người cho rằng chất dịch đen đó chính là những xúc tu bao quanh Tatari Gami. Như vậy, trong cả phim có 3 lần Tatari Gami xuất hiện.
- Shoujou là những sinh vật giống như khỉ đột trong thực tế. Chúng cố trồng cây rừng trong khi con người chặt bỏ những cây chúng trồng. Cũng như những thần thú khác, chúng rất căm thù con người, tuy nhiên chúng không tấn công con người mà thay vào đó, chúng chống lại con người bằng cách cố trồng thêm rừng.
[sửa] Diễn viên lồng tiếng
| Character | Japanese voice | English voice |
|---|---|---|
| Ashitaka | Matsuda Yōji | Billy Crudup |
| San | Ishida Yuriko | Claire Danes |
| Moro | Miwa Akihiro | Gillian Anderson |
| Bà Eboshi | Tanaka Yūko | Minnie Driver |
| Jigo/Jiko Bou | Kobayashi Kaoru (diễn viên) | Billy Bob Thornton |
| Toki | Shimamoto Sumi | Jada Pinkett Smith |
| Okkoto/Okkotonushi | Morishige Hisaya | Keith David |
| Gonza | Kamijō Tsunehiko | John DiMaggio |
| Kohroku | Nishimura Masahiko | John DeMita |
| Kaya | Ishida Yuriko | Tara Strong |
- Những phụ nữ ở Iron Town – Sherry Lynn, Tress MacNeille
- Tatara's Women Song – Jennifer Cihi, Leslie Ishii, Mary Elizabeth McGlynn
- Các diễn viên lồng tiến khác: Pamela Adlon, Lewis Arquette, Corey Burton, Keith David, Debi Derryberry, John DiMaggio, Alex Fernandez, Jack Fletcher, Julia Fletcher, Pat Fraley, John Hostetter, John Rafter Lee, Tress MacNeille, Matt McKenzie, Michael McShane, Matt K. Miller, [[Marnie Mosiman, Adam Paul, David Rasner và Dwight Schultz.
[sửa] Thành công
Trước khi phim "Titanic" được phát hành ở Nhật Bản, "Princess Mononoke" là phim có doanh thu cao nhất tại xứ sở hoa anh đào. Nó cũng nằm trong danh sách 250 phim hay nhất mọi thời đại của trang IMDb. Chỉ riêng ở Nhật, "The princess Mononoke" mang về 18 tỷ yên. Nó được các nước ở nói tiếng Anh ca ngợi hết lời. Để làm nên "The princess Mononoke", các hoạ sĩ đã tạo ra 144.000 bức vẽ tay với hơn 550 màu. Đạo diễn Hayao Miyazaki đã tự chỉnh sửa và vẽ lại 88.000 bức tranh trong anime. Khi được hỏi tại sao ông phải bỏ nhiều công sức đến thế, Hayao tiết lộ rằng ông có ý định nghỉ hưu sau khi thực hiện xong bộ phim. Nhưng thành công vang dội của "The princess Mononoke" đã khích lệ ông làm thêm một dự án nữa vào năm 2001.[2]
Dự án này hai năm sau đã giúp Hayao Miyazaki cùng nên hoạt hình Nhật vươn tới đỉnh cao, bằng cách đoạt giải Oscar phim hoạt hình hay nhất năm 2003. Ai cũng biết đến nó với cái tên "Spirited Away" - Vùng đất linh hồn.
[sửa] Nhạc phim
Hầu như toàn bộ bản nhạc lớn nhỏ trong phim đều rất thâm trầm và bí ẩn. Bản nhạc vang lên ở cuối phim nghe thấm đượm không khí hoà bình, dễ chịu, chứa đầy hi vọng. Giai điệu của nó như hàng vạn mầm cây đang đâm chồi nảy lộc từ đống tro tàn, bình yên, thư thái. Âm nhạc cũng góp phần lớn vào thành công của bộ phim.
Bài hát chính trong anime này chính là "Mononoke hime" của Joe Hisaishi sáng tác, do nữ ca sĩ Yoshikazu Mera trình bày. Lời ca như ai oán, thương cảm cho linh hồn đầy oán hận của công chúa Mononoke. Đây là lời cùng bản dịch bài hát theo tiếng Anh và tiếng Việt:
[sửa] Mononoke hime
- Romaji:
Haritsumeta yumi no furueru tsuru yo
Tsuki no hikari ni zawameku omae no kokoro
Togisumasareta yaiba no utsukushii
Sono kissaki ni yoku nita sonata no yokogao
Kanashimi to ikari ni hisomu
Makoto no kokoro wo shiru wa mori no sei
Mononoke-tachi dake
mononoke-tachi dake
張り詰めた弓の震える弦よ
月の光にざわめくおまえの心
研ぎ澄まされた刃の美しい
その切っ先によく似たそなたの横顔
悲しみと怒りに潜む誠の心を知るは森の精
もののけたちだけ
もののけたちだけ
[sửa] The princess Mononoke
In the moonlight I felt your heart
Quiver like a bowstring's pulse
In the moon's pure light, you looked at me
Nobody knows your heart.
When the sun is gone I see you
Beautiful and haunting, but cold
Like the blade of a knife, so sharp and so sweet
Nobody knows your heart.
All of your sorrow, grief and pain
Locked away in the forest of the night
Your secret heart belongs to the world
Of the things that sigh in the dark
Oh the things that cry in the dark.
[sửa] Công Chúa Mononoke
Trong vầng trăng sáng, tôi cảm nhận được trái tim em
Nó đang rung lên như nhịp của dây cung kéo căng.
Dưới ánh trăng, em nhìn lại tôi.
Không một ai có thể thấu hiểu trái tim em.
Khi vầng dương tắt lịm, tôi trông thấy em:
Thật đẹp đẽ, đầy ám ảnh nhưng lạnh lẽo,
Như một lưỡi dao, thật sắc và cũng thật ngọt ngào!
Chẳng có ai trên đời thấu hiểu trái tim em cả.
Tất cả sầu khổ cùng đau đớn mà em mang theo
Đều giấu kín vào khu rừng của màn đêm.
Tâm hồn bí ẩn của em thuộc về thế giới...
Của những gì đang than thở trong đêm đen,
Của những gì đang khóc thầm nơi bóng tối.
[sửa] Đánh giá
Có thể nói đây là một trong những anime kinh điển của hãng Ghibli. Nó thể hiện mối quan tâm tới môi trường và con người của Hayao Miyazaki. Bộ phim vẽ lên cảnh rừng núi, muông thú, làng quê rất đẹp, rất chân thực. Tâm lí nhân vật cũng được đặc tả rõ ràng, đơn giản và ngắn gọn. Chỉ bằng vài cử chỉ, sự việc, Hayao Miyazaki đã khắc hoạ hầu như toàn bộ tính cách nhân vật. Xem "The princess Mononoke", ta thấy một hoàng tử Ashitaka anh hùng, gần gũi, nhân hậu biết bao. Cảnh anh cõng San ra khỏi lò rèn với vết đạn bắn trên ngục đang rỉ máu; khi bị San kề sát mũi dao vào cổ, Ashitaka dù sắp chết nhưng vẫn nhìn cô và nói: "Cô xinh đẹp lắm!" (cũng nhờ câu nói này mà công chúa sói không giết anh). Mọi người luôn xem San là một con thú hoang không hơn không kém, riêng Ashitaka lại tôn trọng và xem cô như một con người, đúng hơn là như một người con gái thực sự.
Cuộc chiến không khoan nhượng đã đem Ashitaka và San lại gần bên nhau, San trở nên "người" hơn, mở lòng mình ra với Ashitaka, với sự thương yêu thay cho lòng thù hận. Lúc các anh em sói của San muốn ăn thịt Ashitaka, chính cô đã lên tiếng can ngăn chúng. Cô còn nhờ Shishigami trị thương cho anh và mang anh về hang của mình chăm sóc. Họ hiểu về thế giới của nhau hơn và cùng nhau chiến đấu cho sự chung sống hòa bình của hai thế giới, của con người và thiên nhiên. Cảnh đẹp nhất phim có lẽ là cảnh San nổi giận vì việc Ashitaka cứu Eboshi, cô giận đến nỗi đã dùng mặt dây chuyền mà anh tặng trước đây để đâm anh. Nhưng Ashitaka chỉ dịu dàng ôm cô vào lòng, lúc này vết thương đã lan ra khắp người anh. San thổn thức:
- Mọi thứ đã chấm dứt rồi, khu rừng đã chết!
- Không, chưa quá muộn đâu. Hãy giúp tôi nhé, San!
Rừng cây bị thu hẹp và sẽ càng bị thu hẹp thêm bởi con người. Các vị thần của núi rừng đã rút lui và ngày nay vẫn luôn rút lui. San sẽ không về Tatara Ba như kiểu Tarzan trở về thành phố. Ashitaka sẽ không bỏ văn minh và cuộc sống con người để cùng cô vào nơi rừng sâu. Cuối phim, San đã bày tỏ tình cảm của mình với Ashitaka: "Tôi rất thích anh, Ashitaka! Nhưng tôi vẫn chưa thể tha lỗi cho những gì con người đã làm." Ashitaka mỉm cười đáp: "Cô ở trong rừng, còn tôi ở Tatara Ba, khi nào có thời gian, tôi và Yakul sẽ đến thăm cô!"
Công chúa Mononoke muốn nói lên rằng không thể có một kết cục có hậu trong cuộc chiến giữa con người và thiên nhiên. Nhưng đan xen trong hận thù giết chóc, đau thương và mất mát cũng có những cái có ý nghĩa tuyệt đẹp tựa mối tình của Ashitaka và San. Thiên nhiên và con người cùng tồn tại song song, một cách tự nhiên. nhà phê bình phim Julie Setori đã nhận xét: “Mononoke Hime không phải nói về sinh thái mà là không có gì tồn tại vĩnh cữu...” Ngoại trừ Ashikata, mọi người trong Mononoke Hime đều muốn cho mình độc đoán một cõi riêng nào đầy. Con người thì kẻ giàu muốn chế ngự các vị thần để lấy quyền lực, trường sinh. Kẻ nghèo thì để tự do khai thác sắt, gỗ. Còn các vị thần của núi rừng muốn nơi mình cai quản không bị quấy nhiễu. Với thời gian, mọi thứ đều phải thay đổi và con người cũng là một phần của sự thay đổi đó.[3]
Phim sâu sắc với nội dung bao hàm những vấn đề của cuộc sống hiện đại, được thể hiện không bị gó buộc về không gian và thời gian. Trong đó, nổi bật hơn hết là triết lý trừu tượng về quan hệ của con người thông qua sự đấu tranh giữa con người với các vị thần.Princess Mononoke không khẳng định ai sai, ai đúng trong xung đột giữa con người và thiên nhiên. Sự biện giải của con người về hành động phá hủy thiên nhiên bằng mục đích cưu mang cuộc sống cho cộng đồng cùng khổ không phải phi lý nhưng sự nổi giận của rừng xanh và trận chiến đòi quyền được sống của muôn thú là chính đáng. Trắng đen hoà trộn như chính cuộc sống hiện đại và nhân sinh quan ngày nay của chúng ta.
[sửa] Chú thích
[sửa] Liên kết ngoài
 |
Wikiquote có sưu tập danh ngôn về: |
- EX Exclusive: The princess Mononoke (tiếng Anh)
- Xem phim "Mononoke hime" (tiếng Nhật)
- Tìm hiểu thêm về bài hát và nội dung "Mononoke hime" (tiếng Việt)
- Mononoke-hime tại Internet Movie Database (tiếng Anh)
- Princess Mononoke tại Rotten Tomatoes (tiếng Anh)
- Công chúa Mononoke (anime) tại Bách khoa toàn thư của Anime News Network (tiếng Anh)
- Neil Gaiman on writing the English-language script (tiếng Anh)
