Quốc ca Việt Nam

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Quốc ca Việt Nam là bài Tiến Quân Ca do Văn Cao sáng tác, bắt nguồn từ lúc phong trào Việt Minh sử dụng bài hát này cho tới khi trở thành quốc ca Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và sau đó sử dụng cho toàn nước Việt Nam sau khi Quốc hội Việt Nam họp và chính thức thống nhất năm 1976. Bài quốc ca đem lại không khí hào hùng, sôi nổi, vẻ vang của những năm nhân dân ta anh dũng chiến đáu bảo vệ quê hương

Trong quá khứ, Việt Nam chỉ mới bắt đầu có quốc ca từ giữa thế kỷ 20. Trước đó, Việt Nam không có truyền thống chỉ định một bài nhạc làm quốc ca, theo nghĩa được hiểu hiện nay.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Bản quốc ca đầu tiên[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Đăng đàn cung

Theo Nguyễn Ngọc Huy[1], đến thời Đệ nhị thế chiến, hoàng đế Bảo Đại xuống chiếu chọn một quốc kỳ và quốc ca. Quốc kỳ là cờ long tinh còn quốc ca là bài Đăng đàn cung.

Đăng đàn cung là một bản cổ nhạc Việt Nam, hiện vẫn được sử dụng trong hầu hết các giáo trình dạy cổ nhạc và nhạc cụ cổ truyền. Đây là bài nhạc nằm trong nghi thức lễ tế Nam Giao, được dùng khi vua ngự đến đài tế lễ. Lễ tế Nam Giao, thực hiện ba năm một lần vào ngày đông chí, là lễ quan trọng nhất trong nghi thức của triều đình, khi nhà vua thay mặt quốc dân làm lễ tế trời.

Bài Đăng đàn cung được dùng cho nước Đại Nam, gồm Trung kỳ và Bắc kỳ, chứ không dùng cho Nam kỳ vì Nam kỳ là đất thuộc địa, một lãnh thổ hải ngoại của Pháp.

Khi được chọn làm quốc ca, bài Đăng đàn cung có lời bắt đầu với:

Bên núi sông hùng vĩ trời Nam.
Đã bao đời vết anh hùng chưa hề tan.
Vì đâu máu ai ghi ngàn thu.
Còn tỏ tường bên núi sông.
Xác thân tan tành.
Vì nước quên mình.

Giai đoạn 1945 - 1954[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1945, Nhật đảo chính Pháp, chính quyền Nhật tuyên bố "trao trả độc lập" cho Việt Nam. Chính phủ Đế quốc Việt Nam được thành lập, tuyên bố độc lập trên danh nghĩa, và đổi quốc kỳ ra cờ Quẻ Ly nhưng vẫn giữ quốc ca là bài Đăng đàn cung.[2]

Đồng thời, tại Nam kỳ, sau khi Nhật đảo chính Pháp thì tại đây dấy lên Đoàn Thanh niên Tiền phong, quy tụ thanh niên yêu nước muốn giành độc lập thật sự. Nhiều người từng là sinh viên tại Viện đại học Hà Nội, là đại học duy nhất cho toàn cõi Đông Dương khi đó. Tại đây, họ đã quen với bài Sinh viên hành khúc hay Tiếng gọi sinh viên, bài nhạc tranh đấu của Tổng hội sinh viên. Bài nhạc có lời (cả tiếng Pháp tên Marche des étudiants và tiếng Việt) do một nhóm sinh viên soạn, gồm Đặng Ngọc Tốt, Mai Văn Bộ, Huỳnh Văn Tiểng, Phan Thanh Hòa, Hoàng Xuân Nhị, và nhạc do Lưu Hữu Phước soạn. Do đó, phong trào Thanh niên Tiền phong lấy bài Tiếng gọi sinh viên, đổi chữ "sinh viên" thành "thanh niên," và dùng làm đoàn ca. Đoàn kỳ là cờ vàng sao đỏ. Đoàn Thanh niên Tiền phong sau đó gia nhập Việt Minh để chống Pháp dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương.

Sau Cách mạng tháng Tám, khi thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thì bài Tiến quân ca được chọn làm quốc ca Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Điều này được ghi vào hiến pháp ngày 9 tháng 11 năm 1946.[3]

Trong khi đó, năm 1946, tại Nam kỳ, Pháp thành lập Nam Kỳ quốc. Chính phủ Nam kỳ Cộng hòa quốc được thành lập ngày 23 tháng 6 do Nguyễn Văn Thinh lãnh đạo. Chính phủ này dùng quốc ca là một bài hát của giáo sư Võ Văn Lúa, lời dựa trên đoạn đầu Chinh phụ ngâm khúc. Chính phủ này tồn tại hai năm.

Năm 1948, chính phủ Quốc gia Việt Nam ra đời, với Bảo Đại làm quốc trưởng và tướng Nguyễn Văn Xuân làm thủ tướng. Chính phủ này sau đó đã chọn bài Tiếng gọi thanh niên, đồng thời thay chữ "thanh niên" bằng chữ "công dân", thành bài Tiếng gọi công dân, làm quốc ca.

Giai đoạn 1954 - 1976[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1954, hiệp định Genève chia đất nước ra hai vùng tập kết quân sự. Tại miền Bắc, chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tiếp tục dùng bài Tiến quân ca làm quốc ca. Tại miền Nam, chính phủ Quốc gia Việt Nam do Bảo Đại làm quốc trưởng tiếp tục sử dụng bài Tiếng gọi công dân.

Năm 1956, Quốc Hội Lập Hiến tại miền Nam lập nên chế độ cộng hòa, hiến pháp 1956 thành lập nước Việt Nam Cộng Hòa, bài Tiếng gọi công dân vẫn giữ làm quốc ca.

Năm 1960, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam được thành lập. Năm 1969, mặt trận thành lập Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam để đối chọi với Hoa Kỳ và chính phủ Việt Nam Cộng Hòa. Chính phủ này sử dụng quốc ca là bài Giải phóng miền Nam, cũng của Lưu Hữu Phước viết dưới bút hiệu Huỳnh Minh Siêng, khi đó là Chủ tịch Hội Văn nghệ Giải phóng.

Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, chính phủ Việt Nam Cộng Hòa sụp đổ, bài Giải phóng miền Nam trở thành quốc ca cho cả miền Nam trong nước Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Cho tới khi hai miền thống nhất ngày 2 tháng 7 năm 1976 thành nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và quốc ca là Tiến quân ca.

Một số dự định thay đổi quốc ca không thành công[sửa | sửa mã nguồn]

Việt Nam Cộng hòa[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1956, khi Quốc hội Lập hiến Việt Nam Cộng hòa soạn thảo hiến pháp, họ đã có ý chọn quốc ca mới. Bài Việt Nam minh châu trời Đông của Hùng Lân được chú ý nhiều nhất. Nhưng sau đó quốc hội tuyên bố không chọn được bài nào và giữ nguyên bài Tiếng gọi công dân. Việt Nam Quốc dân Đảng chọn Việt Nam minh châu trời Đông làm đảng ca.

Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày 28 tháng 4 năm 1981, các tờ báo lớn ở Việt Nam đồng loạt đăng thông báo về việc tổ chức cuộc thi sáng tác quốc ca mới. Thời hạn gửi bài dự thi là từ ngày 19 tháng 5 năm 1981 đến ngày 19 tháng 12 năm 1981.[4] Kết thúc vòng I của cuộc thi, Hội đồng giám khảo cuộc thi sáng tác Quốc ca mới đã chọn được 74 bài để tham dự vòng II. Tại vòng II, hội đồng giám khảo chọn được 17 bài để tham dự vòng III là:[5]

  1. Việt Nam - Việt Nam (nhạc của Văn An, lời của Tạ Hữu Yên và Văn An)
  2. Việt Nam nắng hồng (nhạc của Hồ Bắc, lời thơ của Xuân Thủy)
  3. Quốc ca Việt Nam (của Trọng Bằng)
  4. Tổ quốc ta (nhạc của Lưu Cầu, lời của Diệp Minh Tuyền)
  5. Vinh quang Việt Nam (của Huy Du)
  6. Mở hướng tương lai (của Vân Đông)
  7. Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh (của Ngô Sĩ Hiển)
  8. Việt Nam bốn ngàn năm lịch sử (của Nguyễn Thị Lan và Trần Ngọc Huy)
  9. Việt Nam non nước ngàn năm (của Chu Minh)
  10. Việt Nam Tổ quốc ta (của Đỗ Nhuận)
  11. Tổ quốc (của Nguyên Nhung)
  12. Vì Tổ quốc xã hội chủ nghĩa (nhạc của Lưu Hữu Phước, lời của Lưu Hữu Phước và Huỳnh Văn Tiểng)
  13. Việt Nam quang vinh (nhạc của Phạm Đình Sáu, ý thơ của Xuân Thủy)
  14. Ngợi ca đất nước (của Nguyễn Trọng Tạo)
  15. Việt Nam nắng hồng (nhạc của Ngô Quốc Tính, lời thơ của Xuân Thủy)
  16. Tổ quốc vinh quang (của Nguyễn Đức Toàn)
  17. Quốc ca Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (của Hoàng Vân)

Sau đó, cũng trong năm 1982, Ban vận động sáng tác Quốc ca mới và Hội đồng giám khảo sáng tác Quốc ca mới đề nghị Quốc hội Việt Nam cho phép kéo dài thời gian nhận bài dự thi thêm sáu tháng (từ ngày 1 tháng 1 năm 1983 đến ngày 30 tháng 6 năm 1983). Từ những bài dự thi mới và những bài cũ đã được chỉnh sửa lại Hội đồng giám khảo sẽ chọn ra năm bài khá nhất trình lên Hội đồng Nhà nước sơ thẩm. Nếu được Hội đồng Nhà nước đồng ý, năm bài này sẽ được trình lên Quốc hội để chọn lấy một bài làm quốc ca mới.[6] Từ đó cho đến nay không có thông tin công khai nào được đưa ra từ phía Quốc hội, Chính phủ và Đảng Cộng sản Việt Nam về việc cuộc thi đã kết thúc như thế nào, chỉ biết rằng đã không có bản quốc ca mới nào, "Tiến quân ca" vẫn là quốc ca của Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Sáng ngày 4 tháng 6 năm 2013, tại phiên thảo luận của Quốc hội Việt Nam về "Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992", khi góp ý về điều 13 chương I của "Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992", Huỳnh Thành, đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai, đã đề nghị sửa lại lời của quốc ca, tức bài Tiến quân ca, còn phần nhạc thì giữ nguyên.[7]. Đề xuất này không được chấp nhận, "Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992" do Quốc hội Việt Nam thông qua sáng ngày 28 tháng 11 năm 2013 vẫn xác định quốc ca của Việt Nam là nhạc và lời bài Tién quân ca của Văn Cao.[8]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Nhiều phần trong bài này dựa trên Nguyễn Ngọc Huy, Quốc kỳ và quốc ca Việt Nam, Báo Tự Do Dân Bản, tháng 3 và 4, 1988
  2. ^ Trần Trọng Kim. Một cơn gió bụi. 
  3. ^ ,Hiến pháp Việt Nam Dân chủ Cộng hòa 1946, điều 3
  4. ^ Xuân Ba, "Sửa Quốc ca: Ngó người... ngẫm ta," Tiền Phong, truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2014, http://www.tienphong.vn/xa-hoi-phong-su/sua-quoc-ca-ngo-nguoi-ngam-ta-631241.tpo; Như Thố, "Chuyện từ ý kiến đổi lời Quốc ca," PetroTimes, truy cập ngày 27 tháng 4 năm 2014, http://petrotimes.vn/news/vn/dam-luan-doi-thoai/chuyen-tu-y-kien-doi-loi-quoc-ca-111753.html.
  5. ^ "Báo cáo của Ban vận động sáng tác Quốc ca mới (Do ông Cù Huy Cận, Phó Trưởng Ban vận động sáng tác Quốc ca mới, kiêm Chủ tịch Hội đồng giám khảo trình bày tại kỳ họp thứ 3, Quốc hội khoá VII, ngày 23-6-1982)," Trang tin điện tử Quốc hội Việt Nam, truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2014, http://www.na.gov.vn/Sach_QH/VKQHtoantapVI1/1982/QH1982_4.htm.
  6. ^ "Báo cáo của Ban vận động và Hội đồng giám khảo sáng tác Quốc ca mới trước Quốc hội về việc trưng cầu ý kiến nhân dân đối với 17 bài được sơ tuyển (Do ông Cù Huy Cận, Phó Trưởng ban vận động sáng tác Quốc ca mới kiêm Chủ tịch Hội đồng giám khảo trình bày tại kỳ họp thứ 4, Quốc hội khóa VII, ngày 20-12-1982)," Trang tin điện tử Quốc hội Việt Nam, truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2014, http://www.na.gov.vn/Sach_QH/VKQHtoantapVI1/1982/QH1982_19.htm.
  7. ^ Nguyễn Hưng, "Đề xuất đổi lời Quốc ca," VnExpress, truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2014, http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/de-xuat-doi-loi-quoc-ca-2805658.html; T.Loan và P.Thiệu, "Sửa lời Quốc ca: Thay đổi là phủ nhận giá trị lịch sử?," Người đưa tin, truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2014, http://www.nguoiduatin.vn/ve-de-xuat-sua-loi-quoc-ca-viet-nam-thay-doi-la-phu-nhan-nhung-gia-tri-thuoc-ve-lich-su-a85239.html; V.V.Thành, "Đề xuất sửa lời Quốc ca," Tuổi Trẻ Online, truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2014, http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/552052/de-xuat-sua-loi-quoc-ca.html; "Chính thức công bố Dự thảo sửa đổi Hiến pháp 1992," Thanh Niên, truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2014, http://www.thanhnien.com.vn/pages/20130102/chinh-thuc-cong-bo-du-thao-sua-doi-hien-phap-1992.aspx.
  8. ^ "Toàn văn Hiến pháp sửa đổi," VnExpress, truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2014, http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/quoc-hoi-thong-qua-hien-phap-sua-doi-2916328-p2.html; "Sáng nay, Quốc hội thông qua Dự thảo sửa đổi Hiến pháp," Tuổi Trẻ, truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2014, http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/582458/sang%C2%A0nay-quoc-hoi-thong-qua-du-thao-sua-doi-hien-phap.html.