Tiếng Bengal

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Tiếng Bengal hay Bangla
বাংলা Bangla
Bangla Script.svg
Từ "Bangla" viết bằng chữ Bengal
Nói tại Bangladesh, Ấn Độ (chủ yếu ở Tây Bengal, Tripura, Thung lũng Barak), các cộng đồng người Bengal ở Đông Ấn ĐộĐông Bắc Ấn Độ và kiều dân Bengal khắp thế giới.
Tổng số người nói 210 triệu
Ngữ hệ Hệ ngôn ngữ Ấn-Âu
Phân nhánh
Hệ chữ viết Bảng chữ cái Bengal
Braille Bengal
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại

 Bangladesh
Flag of India.svg Ấn Độ; ở:

Quy định bởi Viện hàn lâm Bangla (Bangladesh)
Paschimbanga Bangla Akademi (Tây Bengal)
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1 bn
ISO 639-2 ben
ISO 639-3 ben
Phân bố
Bengalispeaking region.png
Khu vực nói tiếng Bengal

Tiếng Bengal (tiếng Bengal: বাংলা, phát âm [ˈbaŋla]) là nhánh phía đông của các ngôn ngữ Ấn-Arya. Nó hiện đang được sử dụng tại miền đông của Nam Á như Bengal, ngày nay bao gồm Bangladesh, bang Tây Bengal của Ấn Độ, và nhiều phần của các bang TripuraAssam ở Ấn Độ. Với gần tổng cộng 230 triệu người nói, tiếng Bengal là một trong những nhiều người nói nhất, xếp thứ bảy thế giới.[3]

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Một số trang trích từ tác phẩm Charyapada (thế kỷ 7)
Tiếng Bengal (được tô màu vàng) thuộc về nhóm Đông của các ngôn ngữ Ấn-Iran.

Tương tự các ngôn ngữ Ấn-Arya Đông khác, tiếng Bengal phát triển dựa trên các phương ngữ Ấn-Arya Trung của tiểu lục địa Ấn Độ. Hai ngôn ngữ nói sớm nhất được ghi nhận tại đây là Magadhi PrakritPali, về sau tiến hóa thành Jain Prakrit hay Ardhamagadhi ở đầu thiên niên kỷ thứ nhất.[4][5] Tiếng Ardhamagadhi dần chịu thua tiếng Apabhraṃśa vào thời điểm sắp kết thúc của thiên niên kỷ thứ nhất.[6] Sau đó, thứ tiếng Apabhraṃśa ở miền đông Ấn Độ - tức tiếng Purvi Apabhraṃśa hay Abahatta - tiến hóa trở thành các phương ngữ địa phương, sau chia thành ba nhóm: các ngôn ngữ Assam-Bengal, các ngôn ngữ Biharcác ngôn ngữ Oriya. Một số người cho rằng sự phân chia này thực chất diễn ra còn sớm hơn nữa, vào khoảng năm 500;[7]; tuy nhiên vào lúc đó ngôn ngữ chưa ổn định: có nhiều biến thể cùng tồn tại song song và người ta dùng nhiều phương ngữ khi viết. Chẳng hạn, tiếng Magadhi Prakrit được cho là đã tiến hóa thành tiếng Abahatta vào khoảng thế kỷ 6, đồng thời trở thành lực lượng cạnh tranh với tổ tiên của tiếng Bengal trong một giai đoạn lịch sử.[8]

Thường thì người ta phân chia lịch sử tiếng Bengal như sau:[6]

  1. Tiếng Bengal cổ (900/1000–1400): chữ viết và ngôn ngữ trong giai đoạn này chịu ảnh hưởng chủ yếu của tiếng Kampura (chữ viết là Kamrupa Prakrit), do cả vùng Assam, Bengal cùng nhiều vùng của Bihar và Orissa đều nằm dưới sự kiểm soát của Vương quốc Kamrupa (nay gọi là Assam).
  2. Tiếng Bengal trung đại (1400–1800): chịu ảnh hưởng của Ba Tư. Một số học giả chia nhỏ giai đoạn này thành Bengal trung đại sớm và Bengal trung đại muộn.
  3. Tiếng Bengal mới (kể từ 1800)

Trong lịch sử, tiếng Bengal chịu ảnh hưởng nặng từ PaliPrakrit. Ngoài ra, nó ngày một bị ảnh hương bởi tiếng Sanskrit trong giai đoạn Bengal Trung đại và giai đoạn Bengal phục hưng.[9] Ngày nay, tiếng Bengal - cũng như tiếng Oriya và tiếng Assam - đều có một cơ số từ vựng Pali/Sanskrit lớn.

Cần lưu ý rằng về cơ bản thì tiếng Hindi nói và tiếng Urdu nói là giống nhau. Tuy nhiên, dạng tiêu chuẩn dùng trong văn viết của tiếng Hindi ngày này sử dụng rất nhiều từ vựng nhập từ tiếng Sanskrit, trong khi dạng viết của tiếng Urdu lại mượn nhiều từ vựng từ tiếng Ả Rập và tiếng Ba Tư.

Mãi tận thế kỷ 18 vẫn chưa có tài liệu nào ghi chép ngữ pháp tiếng Bengal. Quyển sách đầu tiên dưới dạng từ điển/sách ngữ pháp về tiếng Bengal là cuốn Vocabolario em idioma Bengalla, e Portuguez dividido em duas partes của nhà truyền giáo người Bồ Đào NhàManuel da Assumpção, viết từ 1734 đến 1742.[10] Nhà ngữ văn học người AnhNathaniel Brassey Halhed có sách A Grammar of the Bengal Language (1778) viết về ngữ pháp tiếng Bengal.[11] Ram Mohan Roy - nhà cải cách người Bengal -[12] cũng viết cuốn Grammar of the Bengali Language (1832).

Trong giai đoạn này, Choltibhasha tiến hóa từ Shadhubhasha và trở thành dạng chữ dùng để viết tiếng Bengal.[13]

Giai đoạn 1951-52, tiếng Bengal là tâm điểm của Phong trào tiếng Bengal (ভাষা আন্দোলন Bhasha Andolon) diễn ra tại Đông Bengal (nay là Bangladesh).[14] Mặc dù hầu hết dân số sống ở Đông Bengal đều nói tiếng Bengal, song tiếng Urdu lại được quy định là ngôn ngữ quốc gia duy nhất của Thuộc địa Pakistan.[15] Ngày 21 tháng 2 năm 1952, cảnh sát và quân đội tiến hành đàn áp nhiều sinh viên và nhà hoạt động chính trị tại Đại học Dhaka; ba sinh viên và vài người khác bị giết chết.[16] Năm 1999, UNESCO tuyên bố ngày 21 tháng 2 là Ngày tiếng mẹ đẻ quốc tế nhằm tưởng nhớ những người đã ngã xuống trong phong trào này.[17][18] Trong một diễn biến khác (Phong trào tiếng Bengal (thung lũng Barak)) xảy ra vào ngày 19 tháng 5 năm 1961, cảnh sát vùng thung lũng BarakAssam đã giết chết bảy người biểu tình phản đối luật quy định tiếng Assam là thứ tiếng chính thức.[19]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ “ProHình: A&N Islands at a Glance”. Andaman District. National Informatics Center. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2008. 
  2. ^ “Andaman District”. Andaman & Nicobar Police. National Informatics Center. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2008. 
  3. ^ “Statistical Summaries”. Ethnologue. 2012. Truy cập ngày 23 tháng 5 năm 2012. 
  4. ^ Shah 1998, tr. 11
  5. ^ Keith 1998, tr. 187
  6. ^ a ă Bhattacharya 2000
  7. ^ Sen 1996
  8. ^ Abahattha in Asiatic Society of Bangladesh 2003
  9. ^ Tagore & Das 1996, tr. 222
  10. ^ Rahman, Aminur. “Grammar”. Banglapedia. Asiatic Society of Bangladesh. Truy cập ngày 19 tháng 11 năm 2006. 
  11. ^ Bengali language in Asiatic Society of Bangladesh 2003
  12. ^ Wilson & Dalton 1982, tr. 155
  13. ^ Ray, S Kumar. “The Bengali Language and Translation”. Translation Articles. Kwintessential. Truy cập ngày 19 tháng 11 năm 2006. 
  14. ^ Baxter 1997, tr. 62–63
  15. ^ Ali & Rehman 2001, tr. 25
  16. ^ “Dhaka Medical College Hostel Prangone Chatro Shomabesher Upor Policer Guliborshon. Bishwabidyalayer Tinjon Chatroshoho Char Bekti Nihoto O Shotero Bekti Ahoto”. The Azad (bằng tiếng Bengal). 22 tháng 2 năm 1952. 
  17. ^ “Amendment to the Draft Programme and Budget for 2000-2001 (30 C/5)” (PDF). General Conference, 30th Session, Draft Resolution. UNESCO. 1999. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2008. 
  18. ^ “Resolution adopted by the 30th Session of UNESCO's General Conference (1999)”. International Mother Language Day. UNESCO. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2008. 
  19. ^ “No alliance with BJP, says AGP chief”. The Telegraph. Truy cập ngày 19 tháng 11 năm 2006. 

Sách[sửa | sửa mã nguồn]

  • Ali, Shaheen Sardar; Rehman, Javaid (2001). Indigenous Peoples and Ethnic Minorities of Pakistan: Constitutional and Legal Perspectives. Routledge. ISBN 0-7007-1159-7. 
  • Baxter, C (1997). Bangladesh, From a Nation to a State. Westview Press. ISBN 0-8133-3632-5. 
  • Bhattacharya, T (2000). “Bengali”. Trong Gary, J. and Rubino. C. Encyclopedia of World's Languages: Past and Present (Facts About the World's Languages). WW Wilson, New York. ISBN 0-8242-0970-2. 
  • Keith, Arthur Berriedale (1998). The Sanskrit Drama. Motilal Banarsidass Publ. ISBN 81-208-0977-7. 
  • Sen, D (1996). Bengali Language and Literature. International Centre for Bengal Studies, Calcutta. 
  • Shah, Natubhai (1998). Jainism: The World of Conquerors. Sussex Academic Press. ISBN 1-898723-31-1. 
  • Tagore, Rabindranath; Das, Sisir Kumar (1996). The English Writings of Rabindranath Tagore. Sahitya Akademi. ISBN 81-260-0094-5. 
  • Wilson, A.J; Dalton, D (1982). The States of South Asia: Problems of National Integration. Essays in Honour of W. H. Morris-Jones. University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1183-6. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Wiktionary
Wiktionary có sẵn các định nghĩa trong:
Tiếng Bengal