Felipe V của Tây Ban Nha

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Philip V
Felipe V de España.jpg
Chân dung vẽ bởi Jean Ranc, 1723
Trị vì 6 tháng 11 năm 170015 tháng 1 năm 1724
Tiền nhiệm Carlos II
Kế nhiệm Luis I
Trị vì 6 tháng 9 năm 17249 tháng 7 năm 1746
Tiền nhiệm Luis I
Kế nhiệm Fernando VI
Thông tin chung
Phối ngẫu Maria Luisa xứ Savoy
Elisabeth Farnese
Hậu duệ Luis I của Tây Ban Nha
Ferdinand VI của Tây Ban Nha
Carlos III của Tây Ban Nha
Maria Anna Victoria, Hoàng hậu Bồ Đào Nha
Philip, Công tước Parma
Maria Teresa Rafaela, Thái tử phi của Pháp
Luis, Bà tước Chinchón
Maria Antonia Fernanda, Hoàng hậu Sardinia
Hoàng tộc Nhà Bourbon
Thân phụ Louis, Thái tử Pháp
Thân mẫu Maria Anna Victoria của Bayern
Sinh 19 tháng 12 năm 1683
Cung điện Versailles, Pháp
Mất 9 tháng 7 năm 1746 (62 tuổi)
Madrid, Tây Ban Nha
An táng Cung điện hoàng gia La Granja de San Ildefonso
Tôn giáo Công giáo
Chữ ký của Philip V

Felipe V (tiếng Anh: Philip V, tiếng Pháp: Philippe, tiếng Ý: Filippo; 19 tháng 12 năm 16839 tháng 7 năm 1746) là Vua của Tây Ban Nha. Felipe lên ngôi hai lần. Lần thứ nhất từ ngày 1 tháng 11, 1700 đến 15 tháng 1, 1724 rồi nhường ngôi cho con là Luis I. Khi Luis I mất, Felipe trở lại ngai vàng, trị vì và từ 6 tháng 9, 1724 đến khi mất vào ngày 9 tháng 7, 1746.

Trước khi lên ngôi, Philippe nắm giữ một vị trí cao trong hoàng tộc Pháp, ông là cháu nội của Đức vua Louis XIV. Phụ thân ông, Louis, Đại Thái tử, là người có tư cách kế vị ngai vàng ở Tây Ban Nha sau khi ngôi vua bỏ trống vào năm 1700. Tuy nhiên, vì Đại thái tử và con trai trưởng của ông, đồng thời là hoàng huynh của Philip, Louis, Công tước Burgundy, không được sự ủng hộ để nắm ngôi vua của cả Pháp và Tây Ban Nha, nên vua Carlos II của Tây Ban Nha đề nghị Philippe là người kế nhiệm trong di chúc của ông ta. Tuy nhiên ý thức được khả năng nối ngôi ở Pháp của Philippe là rất cao, các cường quốc châu Âu đã lo sợ về sự mất cân bằng quyền lực ở châu Âu khi Pháp và Tây Ban Nha hợp nhất, vì thế họ tìm cách ngăn chặn nó bằng cuộc chiến tranh kéo dài 14 năm, tức Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha, kết thúc với Hiệp ước Utrecht nhằm ngăn chặn sự thống nhất của hai ngai vàng.

Felipe là thành viên đầu tiên trong gia tộc Bourbon cai trị Tây Ban Nha. Thời gian cai trị tổng cộng của ông, 45 năm và 21 ngày, là kỉ lục trong lịch sử Tây Ban Nha mấy trăm năm nay.

Thời niên thiếu[sửa | sửa mã nguồn]

Philippe chào đời ở Cung điện Versailles[1] tại Pháp. Ông là con trai thứ hai của Louis, Đại Thái tử, người thừa kế ngai vàng Pháp, với Thái tử phi Maria Anna Victoria xứ Bavaria,[2] Dauphine Victoire. Huynh trưởng của ông Louis, Công tước Burgundy, phụ thân nhà vua Louis XV của Pháp. Khi đầy tuổi, Philippe được tấn phong Công tước xứ Anjou, danh hiệu truyền thống dành cho người con thứ trong hoàng gia Pháp. Ông thường được gọi với tên gọi này trước khi trở thành vua Tây Ban Nha. Bởi vì hoàng huynh của ông, Công tước Burgundy, là người đứng thứ hai trong danh sách kế vị ngôi vua ở Pháp sau phụ thân ông, nên rất ít hi vọng để cho cả ông và hoàng đệ, Charles, Công tước Berry, có thể kế vị ở Pháp.

Philip cùng với các anh em của ông được giáo dưỡng bởi gia sư François Fénelon, Đại Giám mục Cambrai. Ba người cũng có một gia sư khác là Paul de Beauvilliers.

Tuyên bố ngôi vua Tây Ban Nha[sửa | sửa mã nguồn]

Philip V tuyên bố là Vua của Tây Ban Nha tại Cung điện Versailles ngày 16 tháng 11, 1700.

Năm 1700, Nhà vua Carlos II của Tây Ban Nha chết không có con cái. Khi đó Philippe không có nhiều cơ hội làm vua Tây Ban Nha, vì bà nội ông, Trưởng Công chúa Tây Ban Nha, con gái vua Felipe IV với người vợ đầu tiên, Isabel de Bourbon, đã từ bỏ quyền kế vị. Marie Elisebeth là chị gái cùng cha khác mẹ của vua Carlos II.[3] Trên thực tế, tổ phụ của ông, vua Louis XIV cùng các quân vương khác ở châu Âu đã đồng ý rằng ngai vàng sẽ thuộc về José Fernando. Hiệp ước đầu tiên phân chia Tây Ban Nha, được ký tại The Hague trong năm 1698 theo đóo José Fernando sẽ là vua của toàn bộ Tây Ban Nhao trừ Guipuzcoa - và Sardinia, Hà Lan thuộc Tây Ban Nha và các lãnh thổ ở Bắc Mĩ. Pháp được trao Guipuzcoa, Naples và Sicily, trong khi Áo sẽ chiếm Milanesado.

Cái chết của José Fernando làm thất bại kế hoạch. Lúc đó ý muốn của nhà vua là truyền ngôi cho Philippe, cháu nội của người chị cùng cha khác mẹ của ông, Maria Theresa của Tây Ban Nha, bà là hoàng hậu thứ nhất của vua Louis XIV.[2] Nếu như ông từ chối, ngai vàng Tây Ban Nha sẽ được trao cho em trai của Felipe, Công tước Berry, và tiếp đó là Đại Công tước Karl của Áo, về sau ông trở thành hoàng đế Karl VI của Đế chế.[2] Felipe có căn cứ tuyên bố chủ quyền đối với ngôi vua Tây Ban Nha tốt hơn đối thủ người Áo, bởi cả tổ mẫutằng tổ mẫu đều lớn tuổi hơn so với Đại Công tước Karl của Áo. Tuy nhiên, phe Áo tuyên bố rằng bà của Felipe đã từ bỏ ngai vàng cho bà và con cháu khi thành hôn với vua Pháp. Phe Pháp phản đối khi tuyên bố rằng của hồi môn của cuộc hôn nhân không bao giờ được trả.[4]

Hiệp ước phân chia Tây Ban Nha lần thứ hai được kí kết năm 1700, theo đó toàn bộ vương quốc, thuộc Tây Ban Nha, Naples, Sicily và Tuscany sẽ cho Thái tử Pháp, trong khi Hoàng đế Leopold, Công tước xứ Lorraine, nhận Milanesado để đổi lấy việc nhượng Lorraine và Bar để cho Thái tử Pháp. Nhưng nếu cả hai Hà Lan và Anh đã hài lòng với thỏa thuận này, hoàng đế không đồng tình và tuyên bố toàn bộ thừa kế Tây Ban Nha. Carlos quyết định chọn Felipe vì ông cho rằng Louis XIV sẽ có thể giúp vương quốc của ông không bị phân chia sau này

Sau khi Hội đồng Hoàng gia họp ở Pháp mà tại đó Thái tử đã tuyên bố ủng hộ quyền kế vị của con trai mình, và Felipe đã được công nhận là người nối ngôi ở Tây Ban Nha, nhưng phải từ bỏ quyền kế vị ở Pháp cho chính ông và con cháu của ông.[2]

Sau khi Hội đồng Hoàng gia quyết định chấp nhận Felipe là người nối ngôi Carlos ở Tây Ban Nha, đại sứ Tây Ban Nha được triệu đến để gặp vị tân vương của họ. Viên đại sứ, cùng với con trai của Felipe, quỳ trước Felipe và đọc một bài phát biểu dài bằng tiếng Tây Ban Nha mà Philippee không hiểu ông ta nói gì, mặc dù Louis XIV (con trai và chồng của một công chúa Tây Ban Nha) có thể hiểu được. Philippe về sau mới học tiếng Tây Ban Nha.[cần dẫn nguồn]

Ngày 1 tháng 11 năm 1700, Carlos II băng hà ở Marrid.[5][6] Tin tức truyền về Versailles, ngày 16 tháng 11, vua Louis XIV đưa cháu trai của ông đến Tây Ban Nha và tuyên bố: "Thưa các ngài, đây là vua Tây Ban Nha". Sau đó ông nói với Felipe "Hãy cai trị thật tốt xứ Tây Ban Nha, đó là nhiệm vụ đầu tiên của mày, nhưng hãy nhớ rằng mày chào đời ở Pháp, và phải duy trì mối quan hệ giữa hai nước chúng ta, đây là cách để làm cho thần dân hạnh phúc và gìn giữ hòa bình ở châu Âu"

Sau đó, tất cả các nước châu Âu đều công nhận vua Felipe, trừ Hoàng đế nhà Habsburg. Felipe V rời Versailles vào ngày 4 và đặt chân lên Tây Ban Nha ngày 22 tháng 1 năm 1701, ca khải hoàn vào thành Marrid ngày 18 tháng 12.

Hôn nhân thứ nhất[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày 2 tháng 11 năm 1701, Felipe thành hôn với công chúa 13 tuổi Maria Luisa xứ Savoy, người được ông nội ông lựa chọn. Bà là con gái của Victor Amadeus II, Công tước Savoy, và dì họ của ông là Anne Marie d'Orléans, họ cũng là cha mẹ của Công nương Burgundy, chị dâu của Felipe. Họ tổ chức lễ kết hôn thông qua đại diện tại Turin, thủ đô của Công quốc Savoy, và một buổi lễ khác ở Versailles ngày 11 tháng 9.[cần dẫn nguồn]

Là Hoàng hậu Tây Ban Nha, Maria Luisa rất được lòng thần dân. Bà làm Nhiếp chính cho chồng nhiều lần.Lần thành công nhất là khi Felipe viễn chinh ở Ý trong 9 tháng năm 1702. Năm 1714, Hoàng hậu qua đời ở tuổi 26 vì bệnh lao, khiến chồng bà suy sụp về tinh thần.[cần dẫn nguồn]

Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha[sửa | sửa mã nguồn]

Felipe V của Tây Ban Nha
Felipe V của Tây Ban Nha trong trang phục thợ săn
Felipe (bên phải) trong Trận Villaviciosa

Những hành động của Louis XIV gây ra nỗi sợ hãi cho người Anh, người Hà Lan và người Áo. Tháng 2 năm 1701, Louis XIV triệu tập Pháp viện ở Paris để thông cáo một sắc lệnh rằng nếu anh trai của Felipe, Hoàng tôn Louis, chết mà không có con cái, thì Felipe sẽ rời bỏ ngai vàng Tây Ban Nha để kế vị ở Pháp, đảm bảo sự liên tục cho triều đại lớn nhất ở châu Âu lúc đó.

A breech loading miquelet musket with a reusable cartridge, used by Philip V, made by A. Tienza, Madrid, circa 1715

Tuy nhiên, một đạo luật thứ hai của nhà vua Pháp "biện minh một cách giải thích thù địch": theo một hiệp ước với phía Tây Ban Nha, Louis chiếm giữ nhiều vùng trên đất Hà Lan thuộc Tây Ban Nha (nay thuộc BỉNord-Pas-de-Calais). Đó là ngòi kích nổ cho những vấn đề chưa được giải quyết trong Chiến tranh Liên minh Augsburg (1689–97) và sự chấp nhận việc thừa kế ở Tây Ban Nha của Louis cho đứa cháu trai.

Gần như ngay lập tức Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha bùng nổ. Lo lắng việc Pháp-Tây Ban Nha hợp nhất dưới vương triều Bourbon sẽ phá vỡ thế cân bằng quyền lực và một đế quốc rộng lớn sẽ nuốt chửng châu Âu của các cường quốc Anh, Hà LanÁo là nguyên nhân sâu xa của cuộc chiến.[7]

Bên trong Tây Ban Nha, các quý tộc Castile ủng hộ Philip của Pháp. Trái lại, các quý tộc Aragon ủng hộ Karl của Áo, con trai Hoàng đế Leopold I và tuyên bố ngai vàng Tây Ban Nha đáng lí phải truyền cho hậu duệ Công chúa Maria Anna của Tây Ban Nha. Karl được tôn làm Vua của Aragon với vương hiệu Carlos III.

Cuộc chiến tranh diễn ra ở trung tâm và miền tây châu Âu (đặc biệt là Vùng đất thấp), với chiến trường chính là Đức và Ý. Hoàng thân Eugene xứ SavoyCông tước Marlborough là chỉ huy lực lượng hai phe ở Vùng đất thấp. Tại các thuộc địa Bắc Mỹ, cuộc xung đột chủ yếu là thực dân Anh chiến đấu chống Pháp và Tây Ban Nha trong cuộc chiến gọi là Chiến tranh Nữ hoàng Anne. Trong suốt cuộc chiến, có tới hơn 400,000 người đã thiệt mạng.[8]

Đối mặt với cuộc chiến, từ năm 1707, Felipe ban hành Nghị định Nueva Planta, theo đó tập trung thống trị Tây Ban Nha dưới mô hình chính trị và hành chính xứ Castilia và bãi bỏ điều lệ các vương quốc được tự trị thuộc Tây Ban Nha như Vương quốc Aragon, nơi ủng hộ Karl VI trong cuộc chiến—ngoại trừ Vương quốc Navarre và phần còn lại của xứ Basque, những nơi ủng hộ Felipe là vua của họ trong cuộc chiến tranh, và họ được quyền bán tự trị. Các chính sách này phỏng theo mô hình ở Pháp dưới thời Louis XIV và được ủng hộ bởi các chính trị gia như Joseph de Solíssự ra đời của Sardinia, triết học chính trị Vicente Bacallar.[9]

Tại một vài thời điểm năm 1712, Felipe được đề nghị từ bỏ ngôi vua Tây Ban Nha để trở thành thái tử Pháp, nhưng ông từ chối.

Felipe quyết định từ bỏ quyền kế vị ở Pháp với một điều kiện: sự ra đời của Đạo luật bán-SalicTây Ban Nha. Theo luật này, ngai vàng của Tây Ban Nha chỉ giới hạn trong con cháu dòng nam của ông trước khi nó được trao cho phụ nữ, một điều kiện mà ông đã trình bày trong Hiệp ước Utrecht. Nó không được đồng ý cho đến khi Hiệp ước được kí kết (10 tháng 5 năm 1713) theo đó Tây Ban NhaLiên hiệp Anh thiết lập hòa bình với Hiệp ước Utrecht thứ 2 (thêm Đạo luật mới vào Hiệp ước). Theo các điều khoản của Hiệp ước Utrecht nhằm chấm dứt chiến tranh, Tây Ban Nha buộc phải cắt nhường MinorcaGibraltar cho Liên hiệp Anh; Hà Lan thuộc Tây Ban Nha, Naples, Milan, và Sardinia cho nhà Habsburg; và Sicily và một phần Milan cho Savoy.[10]

Portrait of Philip V of Spain exhibited upside down in the Museum of Almodí (es), Xativa, for having burned the city in 1707.

Tây Ban Nha phải hứng chịu những tổn thất rất lớn, làm địa vị của đế quốc này đã suy yếu lại càng suy yếu hơn. Trong suốt thời gian cai trị, Felipe tìm cách giành lại địa vị cho đế quốc Tây Ban Nha. Cố gắng để đảo ngược các điều khoản của Hiệp ước Utrecht, ông tái tuyên bố chủ quyền của người Tây Ban Nha ở Ý, gọi là Chiến tranh Liên minh bốn bên (1718-1720) mà Tây Ban Nha phải chiến đấu với 4 cường quốc. Felipe V phải chấp nhận lập lại hòa bình.

Hôn nhân thứ hai[sửa | sửa mã nguồn]

Không lâu sau cái chết của hoàng hậu Maria Luisa năm 1714, Nhà vua quyết định tái hôn. Vợ thứ hai của ông là Elisabeth xứ Parma, con gái Odoardo Farnese, Hoàng thân kế vị Parma, và Dorothea Sophie xứ Palatinate. Ở tuội 21, ngày 24 tháng 12 năm 1714, bà kết hôn thông qua đại diện ở Parma. Chủ hôn là Hồng y Alberoni, với sự đồng ý của Công nương Ursins, Camarera mayor de Palacio ("quản gia") của Nhà vua Tây Ban Nha.

Thoái vị[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày 14 tháng 1 năm 1724, Felipe thoái vị và nhường ngôi cho hoàng trưởng tử 17 tuổi là Louis, lí do của hành động này còn đang bị tranh cãi. Một giả thuyết cho rằng Philip V, người đã biểu hiện nhiều yếu tố bất ổn về tinh thần trong suốt triều đại của ông, không muốn cai trị do đầu óc căng thẳng.[11] Giả thuyết thứ hai cho rằng sự thoái vị này đến từ nội bộ gia tộc Bourbon. Các thành viên trong hoàng gia Pháp gần dây tử vong rất nhiều do bệnh tật. Thật vậy, Felipe thoái vị chỉ một tháng sau cái chết của Công tước Orléans, người nhiếp chính cho vua Louis XV. Việc thiếu người thừa kế có thể dẫn đến nguy cơ về cuộc chiến tranh mới trên lục địa. Felipe là một hậu duệ hợp pháp của Louis XIV, nhưng vấn đề trở nên phức tạp bởi Hiệp ước Utrecht, cấm một liên minh cá nhân giữa PhápTây Ban Nha. Giả thuyết giả định rằng Felipe V hy vọng rằng bằng cách thoái vị ở Tây Ban Nha, ông có thể phá vỡ Hiệp ước và được quyền lên ngôi vua ở Pháp..[cần dẫn nguồn]

Tuy nhiên, Louis chết ngày 31 tháng 8 năm 1724Madridbệnh đậu mùa, chỉ trị vì 7 tháng và không có con nối. Felipe buộc phải lên ngôi lần thứ hai vì hoàng tử thứ hai của ông, về sau là vua Ferdinand VI, chưa đến tuổi trưởng thành.

Thời kì cuối[sửa | sửa mã nguồn]

Một nửa đồng xu vàng tin hình Felipe, năm 1743.

Felipe giúp đỡ vương tộc Bourbon của ông mở rộng lãnh thổ trong Chiến tranh Kế vị Ba LanChiến tranh Kế vị Áo bằng cách chinh phục Naples và Sicily từ Áo và Oran từ Đế chế Ottoman. Cuối cùng, vào cuối triều đại của ông quân Tây Ban Nha cũng đã bảo vệ thành công thuộc địa Mĩ sau một cuộc xâm lược lớn của Anh trong Chiến tranh Jenkins' Ear.

Dưới thời Felipe, Tây Ban Nha bắt đầu phục hồi từ sự trì trệ mà nó đã phải gánh chịu trong suốt vương triều Habsburg thống trị. Mặc dù dân số Tây Ban Nha tăng lên, hệ thống tài chính và thuế quá lạc hậu và ngân sách vị thâm hụt. Những người hầu hạ trong cung được trả lương cao không phải vì có công cai trị đất nước, mà là vì chăm sóc hoàng gia. Quân đội và quan liêu không có đủ lương và ngân khố lại dựa vào các lô bạc từ Tân Thế giới. Tây Ban Nha bị đình chỉ thanh toán nợ năm 1739-dâu hiệu của sự vỡ nợ..[12]

Cái chết[sửa | sửa mã nguồn]

Mộ phần của Felipe V và Elizabeth Farnese tại Nhà thờ Collegiate thuộc Holy Trinity, trong Cung điện hoàng gia La Granja de San Ildefonso (Segovia).

Vào cuối đời, Felipe bị chứng trầm cảm và ngày càng rơi vào trạng thái u uất.[13] Bà vợ thứ hai của ông, Elizabeth Farnese, đã kiểm soát hoàn toàn người chồng thụ động. Bà ta sinh một số hoàng tử nữa, bao gồm người kế vị thứ hai của ông, Carlos III của Tây Ban Nha.[13] Từ tháng 8 năm 1737, bệnh tình của ông dịu đi khi ca sĩ castrato Farinelli, trở thành "Musico de Camara của Đức vua Bệ hạ." Farinelli hát tám đến chín ca khúc cho vua và hoàng hậu mỗi đêm, thường là với 3 nhạc sĩ.[2]

Felipe băng hà ngày 9 tháng 7 năm 1746 tại El Escorial, thuộc Madrid, nhưng ông được an táng ở Cung điện hoàng gia La Granja de San Ildefonso, gần Segovia.[2] Fernando VI của Tây Ban Nha, con trai ông với đệ nhất hoàng hậu Maria Luisa xứ Savoy, lên nối ngôi.

Con cái[sửa | sửa mã nguồn]

Felipe kết hôn hai lần. Cuộc hôn nhân đầu tiên với người em họ Maria Luisa xứ Savoy (17 tháng 9, 168814 tháng 2, 1714) vào ngày 3 tháng 11 năm 1701[2] và họ có 4 người con:

Ông tái hôn với Elisabeth Farnese (25 tháng 10, 169211 tháng 7, 1766) ngày 24 tháng 12, 1714, Họ có 6 người con[14]

Di sản[sửa | sửa mã nguồn]

Các sử gia đã không đánh giá cao nhà vua. Lynch cho biết chính phủ của Felipe V chỉ nhỉnh hơn người tiền nhiệm của ông, vị vua bất lực Carlos II. Khi có xung đột nảy ra giữa Tây Ban NhaPháp, ông thường ủng hộ Pháp. Tuy nhiên Felipe cũng đã thực hiện một số cải cách trong chính phủ, và củng cố quyền lực của chính quyền trung ương so với địa phương. Dù có một số người thuộc tầng lớp trung lưu có thể vào triều, nhưng hầu hết các vị trí cao cấp vẫn trao cho tầng lớp quý tộc. Nhũng nhiễu và tham nhũng tồn tại dưới Carlos đã gia tăng dưới thời Felipe V. Các cuộc cải cách bắt đầu bởi chính ông tiếp tục phát triển đến đỉnh cao dưới thời Carlos III..[15] Nhìn về tổng thể nền kinh tế, tiến bộ hơn so với nửa thế kỷ trước, với năng suất kinh tế cao hơn, ít đói kém và dịch bệnh.[16]

Tranh biếm họa vua Felipe V của Tây Ban Nha

Để tưởng nhớ về sự sỉ nhục mà nhà vua đã dành cho thành phố Xàtiva; trong một lần quân Tây Ban Nha giành chiến thắng tại trận Almansa trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha, Felipe đã hạ lệnh thiêu rụi thành phố và đổi tên nơi đây thành San Felipe; người dân nơi đây đã dựng lên một bức chân dung lộn ngược của nhà vua, hiện nay nó được trưng bày ở bảo tàng L'Almodí.[17]

Tất cả các con cháu hợp pháp còn sống sót của Louis XIV ngày hôm nay đều là hậu duệ của Felipe V.

Huy hiệu[sửa | sửa mã nguồn]

Tổ tiên[sửa | sửa mã nguồn]

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ The New International Encyclopædia, tr.14. Xuất bản bởi Dodd, Mead and Company, 1903.
  2. ^ a ă â b c d đ Kamen, Henry. "Philip V of Spain: The King who Reigned Twice", Xuất bản bởi Yale University Press, 2001. ISBN 0-300-08718-7
  3. ^ Mẫu thân Carlos II là Hoàng hậu thứ hai của Felipe IV, Marianna của Áo
  4. ^ Durant, Will. "The Age of Louis XIV", p.699. Simon and Schuster, New York, 1963.
  5. ^ Carlos II
  6. ^ Biografía de Carlos II
  7. ^ John B. Wolf, The Emergence of the Great Powers: 1685–1715 (1962)
  8. ^ Matthew White. “Statistics of Wars, Oppressions and Atrocities of the Eighteenth Century”. Users.erols.com. Truy cập ngày 22 tháng 8 năm 2012. 
  9. ^ Enrico Bogliolo, Tradizione e innovazione nel pensiero politico di Vincenzo Bacallar, Turin, 1987, passim (in Italian).
  10. ^ J. S. Bromley, ed. The New Cambridge Modern History, Vol. 6: The Rise of Great Britain and Russia, 1688-1715/25 (1970) ch 13–14
  11. ^ p358, E.N. Williams, The Penguin Dictionary of English and European History
  12. ^ John Lynch, Bourbon Spain 1700–1808 (1989) pp 109–113
  13. ^ a ă “Joan's Mad Monarchs Series”. Truy cập ngày 20 tháng 9 năm 2009. 
  14. ^ Kamen, Henry. "Philip V of Spain: The King who Reigned Twice", p.97. Yale University Press, 2001
  15. ^ Lynch (1989) tr 67- 115
  16. ^ Earl J. Hamilton, "Money and Economic Recovery in Spain under the First Bourbon, 1701–1746," Journal of Modern History Vol. 15, No. 3 (Sep., 1943), tr. 192–206 in JSTOR
  17. ^ Harris, Mary N., Sights and insights: interactive images of Europe and the wider world, (Pisa University Press, 1990), 203.[1]
  18. ^ “Fernando VI, Rey de España (1713-1759)”. Ex-Libris Database (bằng tiếng Spanish). Royal Library of Spain. Truy cập ngày 18 tháng 3 năm 2013. 
  19. ^ Avilés, José de Avilés, Marquis of (1780). Ciencia heroyca, reducida a las leyes heráldicas del blasón, Madrid: J. Ibarra, (Madrid: Bitácora, 1992). T. 2, p. 162-166. ISBN 84-465-0006-X.
  20. ^ Rauso, Francesco di. “Le monete delle due Sicilie: Coniate nella zecca di Napoli” [The coin of the Two Sicilies, Mint of Naples coins]. Brigantino - Il Portale del Sud (bằng tiếng Italian). Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2014. 
  21. ^ “Filippo V di Borbone, 1700-1713” [Philip V of Bourbon, 1700-1713]. Rhinocoin. Truy cập ngày 23 tháng 7 năm 2014. 
  22. ^ “Filippo V di Borbone, 1700-1713” [Philip V of Bourbon, 1700-1713]. Rhinocoin. Truy cập ngày 23 tháng 7 năm 2014. 

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Armstrong, Edward (1892). Elizabeth Farnese: "The Termagant of Spain". London: Longmans, Green, and Co. 
  • Kamen, Henry (2001). Philip V of Spain: The King Who Reigned Twice. New Haven, Conn.: Yale University Press. ISBN 0-300-08718-7. 
  • Lynch, John. Bourbon Spain 1700–1808 (1989)
  • Petrie, Sir Charles (1958). The Spanish Royal House. London: Geoffrey Bles. 


Felipe V của Tây Ban Nha
Nhánh thứ của Capetian dynasty
Sinh: 19 tháng 12 năm 1683 Mất: 9 tháng 7 năm 1746
Hiệu
Tiền vị:
Charles the Bewitched
Vua của NaplesSardinia;
Công tước Brabant, Limburg,
Lothier, và Milan;
Bá tước FlandersHainaut

1700–1714
Kế vị
Charles VI & V
Công tước Luxembourg
Bá tước Namur

1700–1712
Kế vị
Maximilian II Emanuel
Vua của Sicily
1700–1713
Kế vị
Victor Amadeus
Vua của Tây Ban Nha
1700–1724
Kế vị
Luis
Tiền vị:
Luis
Vua của Tây Ban Nha
1724–1746
Kế vị
Fernando VI
Danh sách vua và hoàng đế Pháp
Tiền vị:
Louis Francois
Công tước Anjou
1683–1700
Kế vị
Louis

Bản mẫu:Công tước Anjou Bản mẫu:Vua Tây Ban Nha Bản mẫu:Vua Luxembourg