Sức khỏe và ngoại hình của Michael Jackson

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Michael Jackson tại Nhà Trắng vào tháng 5 năm 1984

Michael Jackson (29 tháng 8 năm 1958 - 25 tháng 6 năm 2009) là một ca sĩ người Mỹ, người có hơn 42 năm kinh nghiệm trong ngành công nghiệp âm nhạc, với xuất thân là một thành viên của ban nhạc gia đình The Jackson 5, và sau đó là một nghệ sĩ hát đơn. Trong khoảng thời gian đó, ông đã có nhiều sự thay đổi khác nhau về mặt hình ảnh. Điều đó trở nên rõ ràng hơn vào giữa thập niên 1980, khi diện mạo của Jackson ngày càng có nhiều sự thay đổi đáng kể. Hình dạng khuôn mặt của ông, và đặc biệt là vùng mũi được cho là đã trải qua nhiều ca phẫu thuật thẩm mỹ liên tục trong nhiều năm.[1] Màu da của Jackson cũng thay đổi theo thời gian, trở nên sáng màu hơn, đã trở thành chủ đề gây tranh cãi. Mặc dù Jackson được chẩn đoán mắc bệnh rối loạn sắc tố da, đã có những lùm xùm về việc suy đoán rằng sự thay đổi đó là do tẩy trắng da.[1]

Jackson và một số anh chị em trong gia đình cho biết rằng họ đã gặp phải nhiều vấn đề về thể chất và tinh thần bởi người cha của họ, Joseph. Năm 2003, Joseph thừa nhận rằng ông đã có nhiều hành vi bạo hành khi họ còn nhỏ, nhưng phủ nhận những cáo buộc lạm dụng lâu dài.[2][3] Chính quá khứ không mấy hạnh phúc đó đã gây nên những tổn thương sâu sắc cho Jackson và có thể là sự khởi đầu của các vấn đề liên quan đến sức khỏe sau này của ông. Bác sĩ cho rằng nam ca sĩ có nhiều mặc cảm về ngoại hình của mình.[4]

Tại một số thời điểm vào những năm 1990, xuất hiện nhiều thông tin cho rằng Jackson bị phụ thuộc vào các loại thuốc theo toa, chủ yếu là thuốc giảm đau và an thần mạnh. Việc sử dụng thuốc này sau đó được cho là có liên quan đến vụ bỏng mà ông gặp phải năm 1984 khi đang ghi hình quảng cáo cho hãng Pepsi. Khi cuộc sống của ông ngày càng vấp phải nhiều khó khăn nảy sinh, tình hình lạm dụng vào các loại thuốc ngày càng mất kiểm soát và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của ông. Jackson sau đó đã quyết định đi phục hồi chức năng vào năm 1993 với sự giúp đỡ của Elizabeth TaylorElton John.[5]

Trong khi chuẩn bị cho một loạt các buổi biểu diễn trở lại dự kiến ​​bắt đầu vào tháng 7 năm 2009, Jackson đột ngột qua đời vì ngộ độc propofol cấp tính và benzodiazepine khiến tim ngừng đập vào ngày 25 tháng 6 năm 2009. Bác sĩ riêng của ông sau đó bị kết tội ngộ sát trong cái chết này và bị kết án 4 năm nhà tù.

Màu da[sửa | sửa mã nguồn]

Jackson vào năm 1988, trong khoảng thời gian đầu của quá trình thay đổi màu da trên cơ thể ông

Làn da của Jackson có màu nâu vừa phải trong suốt thời niên thiếu, tuy nhiên bắt đầu từ giữa những năm 1980, làn da của ông dần trở nên nhạt hơn, trong đó phần lớn là do những ảnh hưởng từ bạch biến, nhưng cũng bị cho là có sự can thiệp của liệu pháp tẩy trắng da và công nghệ thay đổi đặc tính cơ thể xuất phát từ châu Âu. Theo người viết tiểu sử về Jackson J. Randy Taraborrelli, vào năm 1986, Jackson được chẩn đoán mắc bệnh bạch biến, mà theo Taraborrelli cho rằng nó được xem là hậu quả (theo ý kiến từ bác sĩ) của việc sử dụng hoá chất tẩy trắng trong nhiều năm.[1] Tuy nhiên, việc tẩy trắng làn da không phải là nguyên nhân duy nhất gây ra bạch biến, đó là một căn bệnh không lây nhiễm thuộc dạng rất hiếm. Những nguyên nhân thường được xem xét là do yếu tố di truyền, hệ miễn dịch, và môi trường sống. Từ 1% đến 2% dân số thế giới được xem là bị ảnh hưởng bởi căn bệnh trên. Việc thay đổi sắc tố da hoàn toàn có thể xảy ra và ảnh hưởng đến tất cả dân tộc/sắc tộc một cách bình đẳng.[6]

Taraborrelli cho rằng Jackson đã thể hiện mong muốn làm cho mũi của mình trở nên thanh thoát hơn vào cùng thời điểm xảy ra những biến đổi trên làn da của ông, và khi đó ông đang sử dụng loại kem tẩy trắng da không cần kê toa gọi là Porcelana để giúp làn da của mình trở nên sáng hơn. Jackson nói rằng chị gái của ông, La Toya cũng sử dụng loại kem nói trên, và họ đã tích trữ loại kem này tại nhà của họ ở Hayvenhurst, như là "sản phẩm làm đẹp có giá trị nhất từng được sản xuất."[7] Những thay đổi bắt đầu xuất hiện rõ rệt của Jackson cũng là lúc ông vấp phải sự soi mói của giới truyền thông,[8] cũng như tranh cãi từ công chúng. Những nhà tâm lý học người Mỹ gốc Phi lập luận rằng Jackson là "một tấm gương tệ hại cho thanh thiếu niên da đen". Bác sĩ Dennis Chestnut cho rằng Jackson đã "khiến các thanh niên da đen có một cảm giác rằng họ cũng có thể làm được (như ông)". Mặt khác, nhiều người cho rằng hành động của Jackson được cho là để thúc đẩy sự nghiệp của ông. Tiến sĩ Halford Fairchild nói rằng Jackson và một số người nổi tiếng người Mỹ gốc Phi khác đang cố gắng "để trông giống như người da trắng để có được nhiều vai diễn hơn trong các bộ phim và trên truyền hình".[9]

Bác sĩ phẫu thuật Pamela Lipkin, hành nghề tại New York, người đã không bao giờ được điều trị Jackson hay xem xét các hồ sơ y tế của ông, cho rằng "có lẽ Jackson đang thể hiện mong muốn sở hữu những thuộc tính như người da trắng: Da anh ngày càng trắng hơn. Mũi của ông mỗi lúc một thon gọn sau mỗi 6 tháng. Môi ông ngay càng mỏng hơn, lông mày của ông dần cao hơn.... Đôi mắt và gò má của ông cũng như vậy."[10]

Tuy nhiên, trong một lần trả lời phỏng vấn với Oprah Winfrey vào tháng 2 năm 1993, Jackson bác bỏ những tin đồn về việc anh tẩy trắng da và thừa nhận mình mắc bệnh bạch biến.[11] Khoảng 62 triệu người Mỹ đã theo dõi buổi trò chuyện này.[12] Nếu không tính các chương trình thể thao, cuộc phỏng vấn giữa Winfrey và Jackson là chương trình có lượng khán giả lớn thứ tư trong lịch sử truyền hình Mỹ. Nó cũng châm ngòi cho hàng loạt buổi thuyết trình về chứng bạch biến – một căn bệnh mà rất ít người biết trước thời điểm mà cuộc phỏng vấn diễn ra.[8][13][14][15]

Jackson đã công khai tuyên bố rằng ông tự hào khi là người da đen.[16] Nam ca sĩ còn viết một bức thư cho nhiếp ảnh gia William Pecchi Jr. vào năm 1988 rằng: "Có lẽ tôi đã nhìn thế giới của chúng ta với lăng kính màu hồng nhưng tôi yêu tất cả mọi người trên hành tinh này. Đó là lý do tại sao những câu chuyện phân biệt chủng tộc thực sự làm phiền tôi. […] Bởi vì thực ra tôi tin rằng TẤT CẢ con người đều có quyền lợi như nhau, tôi đã được dạy về điều đó và sẽ luôn tin điều đó. Tôi chỉ không thể hiểu tại sao mọi người lại có thể nảy sinh mâu thuẫn chỉ vì màu da cơ thể. Tôi yêu tất cả các chủng tộc trên Trái Đất. Kì thi là biểu hiện của sự dốt nát. Chúng ta đến với thế giới này trong tình trạng không mảnh vải che thân và điều đó nhắc nhở tôi rằng tôi cũng như vậy sau lớp trang phục này, dù cho màu da sắc tộc có như thế nào đi chăng nữa."[17]

Taraborrelli tiết lộ rằng Jackson còn được chẩn đoán mắc bệnh lupus, cùng với bệnh bạch biến khiến ông rất nhạy cảm với ánh sáng mặt trời vì việc đó có thể làm cho bệnh của anh trở nên trầm trọng hơn.[1] Khám nghiệm tử thi của Michael Jackson không xác nhận cũng không bác bỏ về bệnh lupus, nhưng khẳng định tình trạng bạch biến của ông là có thật.[18][19] Làn da của ông được tìm thấy là có sự suy giảm (mặc dù không phải hoàn toàn) sắc tố melanin, các tế bào quyết định màu da con người.[20]

Để ngăn chặn quá trình lão hóa và mất màu ở da, Jackson đã sử dụng Solaquin, Tretinoin, và Benoquin.[1] Vào ngày 29 tháng 6 năm 2009, nhiều ống Benoquin và hydroquinone được tìm thấy tại nhà của Jackson. Ông cũng phải thường xuyên tiêm trực tiếp hydroxychloroquin vào da đầu để bảo vệ thận trước những tổn thương mà lao da có thể gây nên.[1] Những loại thuốc mà Jackson sử dụng và thói quen sử dụng phấn trang điểm khiến màu da của ông ngày càng sáng hơn.[1] Nam ca sĩ cũng bao phủ vùng da bị rối loạn của mình với quần áo dài tay và quần dài. Trong video ca nhạc của bài hát "Remember the Time", tất cả các vũ công và diễn viên ngoại trừ Jackson đều ăn mặc hở lưng như người Ai Cập cổ đại.[21] Jackson thường không mặc quần áo hoa văn để tránh sự chú ý đến vùng da rối loạn.[22]

Bệnh bạch biến xảy ra theo 3 kiểu khác nhau: Mất sắc tố ở một phần cơ thể, mất sắc tố tổng quát có nghĩa là nhiều bộ phận của cơ thể bị ảnh hưởng.[23] Báo cáo khám nghiệm tử thi của Michael Jackson tuyên bố rằng ông "mất sắc tố trọng tâm của làn da"[24](nghĩa là, mất sắc tố xảy ra trên một hoặc một vài vùng của cơ thể).[23] trong trường hợp của Jackson, đã có 5 khu vực bị ảnh hưởng.[24]

Năm 1996, trong lượt đầu tiên của HIStory World Tour, Jackson kết hôn với y tá da liễu của mình, Debbie Rowe.[25][26] Họ gặp nhau lần đầu vào giữa những năm 1980, khi Jackson được chẩn đoán mắc bệnh bạch biến. Cô đã đồng hành trong quá trình điều trị bệnh tật cho ông trong nhiều năm, cũng như động viên tinh thần, và họ xây dựng một tình bạn mạnh mẽ trước khi tiến tới hôn nhân.[27] Cặp vợ chồng ly dị vào năm 1999 và vẫn là bạn sau đó.[28]

Những cuộc phẫu thuật và giảm cân[sửa | sửa mã nguồn]

Theo thời gian, cấu trúc khuôn mặt của Jackson cũng thay đổi. Nhiều bác sĩ phẫu thuật suy đoán rằng ông đã nâng mũi, phẫu thuật xương gò má, thay đổi vùng môi và cằm của mình.[29] Những người thân cận với nam ca sĩ ước tính rằng, tính đến năm 1990, ông đã thực hiện khoảng 10 ca phẫu thuật thẩm mỹ khác nhau.[1] Theo nhà viết tiểu sử J. Randy Taraborrelli, Jackson đã nâng mũi lần đầu tiên trong năm 1979, sau khi mũi của ông bị gãy do thực hiện một vũ điệu phức tạp. Tuy nhiên, nó không thành công hoàn toàn, ông cảm thấy khó khăn khi thở và lo rằng điều này sẽ ảnh hưởng đến sự nghiệp của mình. Jackson được tư vấn cho Steven Hoefflin, người thực hiện nâng mũi thứ hai cho ông vào năm 1981.[30] Mặc dù vậy, bà Katherine Jackson cho rằng Michael đã thực hiện nâng mũi bởi Hoefflin, trong một cuộc phỏng vấn gần đây. Taraborrelli tuyên bố rằng Jackson đã có một ca nâng mũi thứ ba vào 3 năm sau đó và lần thứ tư vào năm 1986.[31] Jackson đã viết trong cuốn tư truyện Moonwalk (1988) rằng, ngoài hai cuộc nâng mũi, ông cũng đã phẫu thuật tạo ra lúm đồng tiền ở vùng cằm.[32] Từ năm 1986 trở đi, ông trở thành một khách hàng thường xuyên của Arnold Klein, bác sĩ da liễu chuyên thực hiện những thủ tục thẩm mỹ không cần phẫu thuật.[33]

Trong cuốn sách của mình, Jackson cho rằng sự thay đổi trong cấu trúc khuôn mặt mình đến từ tuổi dậy thì, chế độ ăn chay nghiêm ngặt, giảm cân, thay đổi kiểu tóc và hiệu ứng đèn sân khấu.[32] Jackson bác bỏ những cáo buộc rằng ông đã thay đổi đôi mắt của mình.[34] Trong tháng 6 năm 1992, tờ Daily Mirror đăng bức ảnh cận mặt của Jackson trên trang nhất, cáo buộc rằng khuôn mặt của Jackson đã bị "biến dạng một cách gớm ghiếc" bởi phẫu thuật thẩm mỹ. Jackson đã kiện tờ báo lá cải này, và vào năm 1998, họ đã đồng ý giải quyết bên ngoài tòa án với Jackson. Tại Tòa án Tối cao, cựu biên tập viên của tờ báo này thừa nhận rằng sau khi gặp Jackson trực tiếp, ông tin rằng khuôn mặt Jackson không hề bị biến dạng và cũng không có vết sẹo nào cả.[35]

Nhiều phương tiện truyền thông nói rằng việc khám nghiệm tử thi Michael Jackson đã chỉ ra một vết sẹo bên cạnh lỗ mũi của ông, một vết sẹo sau mỗi tai, và hai vết sẹo trên cổ, "có lẽ" là từ phẫu thuật thẩm mỹ,[36] cộng với hình xăm thẩm mỹ trên lông mày, quanh mắt và đôi môi, và trên da đầu của ông.[37]

Trong phiên bản chưa được chỉnh sửa của phim tài liệu Living With Michael Jackson, được phát tại tòa án vào năm 2005, Jackson cho biết ông đã có hai thủ tục trên mũi của mình để ông có thể thở tốt hơn.[38] Khi được hỏi về má mình, Jackson đã trả lời: "Những gò má? Cha của tôi cũng có điều này. Chúng tôi có dòng máu từ Ấn Độ".[39]

Tình hình sức khoẻ[sửa | sửa mã nguồn]

Qua nhiều năm, những vấn đề liên quan đến sức khoẻ của Jackson luôn là chủ đề được đề cập và quan tâm trên các phương tiện truyền thông. Vào đầu năm 1984, Jackson được điều trị bỏng da đầu, là hậu quả của một sự cố liên quan đến pháo hoa mà ông gặp phải khi đang ghi hình quảng cáo.[40] Trong tháng 6 năm 1990, Jackson được đưa vào một bệnh viện ở Santa Monica sau khi ông cảm thấy tức ngực.[41] Theo bác sĩ Mark Zatzkis "kết quả lâm sàng và X-ray cho thấy tim và phổi của Jackson không có dấu hiệu bất thường"; những cơn đau trên "xảy ra bởi những tổn thương mà xương sườn phải chịu đựng sau khoảng thời gian luyện tập vũ đạo dưới cường độ cao".[42]

Rất nhiều buổi hòa nhạc khác nhau của Jackson đã phải hủy bỏ vì lý do sức khoẻ không đảm bảo hoặc tốc độ hồi phục chậm. Ngày 12 tháng 3 năm 1988, Jackson hủy một show ở St. Louis và dời lại vào ngày 14 tháng 3; vào ngày 13 tháng 3, Jackson biểu diễn tại St Louis mặc dù anh đang bị cảm lạnh. Căn bệnh đã tiến triển đến viêm thanh quản khiến chương trình vào ngày 14 phải hủy bỏ.[43] Ba show diễn tại Tacoma, dự kiến ​​từ ngày 31 tháng 10 - 2 tháng 11 năm 1988, đã bị hủy bỏ theo lời khuyên của bác sĩ bởi tình trạng cúm của Jackson.[44] Hai buổi biểu diễn tại Los Angeles bị hủy bỏ do viêm thanh quản;[45] 3 show diễn ở Los Angeles dự kiến ​​vào ngày 20, 21 và 22 tháng 11 cũng bị hủy bỏ; 5 buổi hòa nhạc này đã được dời lại đến tháng 1 năm 1989.[46]

Vào tháng 8 năm 1992, một buổi hòa nhạc tại London, Anh đã phải trì hoãn do Jackson nhiễm virus. Bốn ngày sau đó, Jackson biểu diễn ở Cardiff, xứ Wales.[47] Vào tháng 9 năm 1992, một buổi hòa nhạc ở Gelsenkirchen, Đức đã bị hủy bỏ vì Jackson bị ốm.[48] Tại Lausanne, Thụy Sĩ, một xe cứu thương đã được gọi đến để đưa Jackson trở về khách sạn sau buổi trình diễn ngày 8 tháng 9;[49] một show khác tại Basel, Thụy Sĩ, dự kiến ​​vào ngày 11 tháng 9,[50] cũng đã bị hủy bỏ.[51] Trong tháng 10 năm 1992, hai buổi biểu diễn tại Istanbul và Izmir, Thổ Nhĩ Kỳ và tại Athens,[52] Hy Lạp đã bị hủy bỏ[53] do ông mất giọng vì cảm lạnh. Bác sĩ riêng của Jackson phải đến Istanbul để theo dõi tình hình bệnh của ông. Những buổi biểu diễn trên được dự định ban đầu sẽ là 3 show cuối cùng của chuyến lưu diễn tại châu Âu. Jackson nhận được lời khuyên bởi một chuyên gia về bệnh liên quan đến cổ họng ở London, là nên điều trị thêm ở Los Angeles.[52]

Vào tháng 8 năm 1993, hai buổi diễn thuộc Dangerous World Tour của Michael Jackson ở Thái Lan đã bị hủy bỏ do ông bị mất nước.[54] Ngày 27 tháng 8 năm 1993, Jackson "trở lại với sân khấu hoà nhạc".[55] Ngày 30 tháng 8,[56] một show ở Singapore bị hủy bỏ do ông buồn nôn và đau đầu nghiêm trọng. Theo ý kiến ​​của bác sĩ riêng của Jackson, ông David Forecast, Jackson "không đủ điều kiện tốt nhất để trình diễn". Một chuyên gia thần kinh học cho rằng chẩn đoán của Forecast về Jackson là biểu hiện của chứng "đau nửa đầu khởi phát muộn", và thuốc kê đơn được đưa ra cho Jackson sau khi ông phải trải qua các cuộc xét nghiệm tại một bệnh viện ở Singapore.[57] Buổi trình diễn được tổ chức hai ngày sau đó. Jackson phải bổ sung rất nhiều nước,[58] nhằm ngăn cản sự mất nước[59] và các vấn đề của thanh quản.[60]

Buổi biểu diễn đầu tiên tại Santiago de Chile, dự kiến ​​diễn ra vào ngày 21 tháng 10 năm 1993, đã bị hủy bỏ do vấn đề về thắt lưng; hai ngày sau đó, Jackson biểu diễn tại sân Estadio Nacional.[61] Một buổi hòa nhạc khác ở Lima, Peru, dự kiến ​​vào ngày 26 tháng 10, đã bị hủy bỏ do chấn thương vùng cơ phải chịu đựng trong khi trình diễn ở Brazil.[62] Một số buổi diễn ở Mexico City đã bị hủy bỏ do vấn đề răng.[63] Tuy nhiên, vẫn có 5 buổi diễn được thực hiện tại đây.[63][64] Buổi diễn cuối cùng của Dangerous Tour được tổ chức tại Mexico City, vào ngày 11 tháng 11 năm 1993.[65]

Trong tháng 11 năm 1993, Jackson đã thông báo việc hủy bỏ những buổi diễn còn lại của Dangerous Tour bởi tình trạng nghiện thuốc giảm đau của ông, được cho là kết quả hậu cuộc phẫu thuật da đầu gần đây.[66] Bên cạnh đó, Jackson cũng hủy những show diễn ở Nga và Israel.[63] Tuy nhiên, hai buổi hòa nhạc này vẫn được diễn ra.[67][68] Việc dời lại buổi diễn ở Israel không phải do vấn đề sức khỏe.[69]

Theo Bác sĩ Neil Ratner, Jackson bị chấn thương lưng vào tháng 7 năm 1997; một trong những phần của sân khấu bị sập trong một buổi hòa nhạc tại Munich, Đức. Tuy nhiên, HIStory World Tour vẫn được tiếp tục; chỉ có một buổi biểu diễn bị hủy bỏ sau khi vụ tai nạn gây ra cái chết của Công nương Diana khoảng hai tháng sau đó.[70] Trên thực tế, một sự cố như vậy đã xảy ra trong một buổi hòa nhạc từ thiện tại Munich, vào năm 1999. Jackson sau đó đã được đưa tới một bệnh viện. Người phát ngôn của Jackson Marcel Avram cho biết ông [Jackson] đã bị trầy xước và những vết bầm tím.[71] Jackson rời bệnh viện vào sáng hôm sau.[72]

Vào ngày 15 tháng 2,[73] năm 2005, Jackson được chuyển vào Trung tâm Y tế Đức Mẹ ở Santa Maria với "các triệu chứng giống cúm". Theo Bác sĩ Chuck Merrill, Jackson đang trong tình trạng ổn định và sẽ phục hồi trong vài ngày.[74] Jackson rời bệnh viện vào ngày 16 tháng 2 năm 2005; Bác sĩ Todd Bailey cho biết Jackson "cần được tiếp tục theo dõi và chăm sóc cho một số triệu chứng của virus dai dẳng, nhưng mặt khác ông đang có trạng thái tinh thần tốt".[73] Một tuần sau đó, việc lựa chọn bồi thẩm đoàn trong phiên xử quấy rối trẻ em lại tiếp tục, với sự hiện diện của Jackson.[75]

Ngày 10 tháng 3 năm 2005, Jackson xuất hiện trễ tại tòa án sau khi được điều trị tại một bệnh viện[76] do vấn đề ở lưng.[77] Trong suốt phiên tòa, Jackson đôi khi phải cần đến sự giúp đỡ vì gặp khó khăn trong việc ngồi.[76] Ngày 5 tháng 6 năm 2005, Jackson đã được đưa đến phòng cấp cứu tại Bệnh viện Cottage thung lũng Santa Ynez để điều trị đau lưng. Phát ngôn viên của Jackson, Raymone Bain, cho biết "căng thẳng góp phần khiến vấn đề tái phát".[77] Trong suốt phiên tòa, Jackson đã phải nhập viện nhiều lần.[78]

Bác sĩ Christopher Rogers khi làm chứng tại phiên tòa chống lại Bác sĩ Conrad Murray cho rằng, theo ý kiến của mình, Jackson "khỏe mạnh hơn những người bình thường ở độ tuổi của ông".[79] Rogers cho biết các động mạch quanh tim của Jackson không gặp những vấn đề liên quan đến chất béo và cholesterol, được cho là bất thường đối với một cá nhân 50 tuổi.[80]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă â b c d đ e Taraborrelli, pp. 434–436
  2. ^ [1] BBC News, ngày 27 tháng 6 năm 2009.
  3. ^ Duke, Alan (ngày 21 tháng 7 năm 2009). “Joe Jackson denies abusing Michael” (Thông cáo báo chí). CNN. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2015. 
  4. ^ Posner, Gerald. Deepak Chopra: How Michael Jackson Could Have Been Saved, The Daily Beast, ngày 2 tháng 7 năm 2009.
  5. ^ Campbell (1995), pp. 89–93
  6. ^ http://pearlgrimesmd.com/pigmentation-disorders
  7. ^ MICHAEL JACKSON: The Magic, the Madness, the Whole Story, 1958-2009 by J. Randy Taraborrelli, pg 351
  8. ^ a ă Campbell (1995), pp. 14–16
  9. ^ Hodges, Sam. [2], Orlando Sentinel, ngày 24 tháng 9 năm 1987. Truy cập ngày 4 tháng 2 năm 2014
  10. ^ Page 2 of 2 (ngày 8 tháng 2 năm 2003). “Page 2: Surgeon: Michael Jackson A 'Nasal Cripple' - ABC News”. Abcnews.go.com. Truy cập ngày 22 tháng 11 năm 2012. 
  11. ^ “The Michael Jackson Interview: Oprah Reflects”. Oprah.com. Truy cập 16 tháng 4 năm 2016. 
  12. ^ “Thriller for Diane Sawyer: Interview with Jackson Two”. Daily News (New York). Ngày 18 tháng 5 năm 1995. Truy cập ngày 3 tháng 7 năm 2009. [liên kết hỏng]
  13. ^ Lewis pp. 165–168
  14. ^ George, pp. 45–46
  15. ^ 'I'm a black man turning white on television'", BrisbaneTimes, ngày 18 tháng 12 năm 2007
  16. ^ “Michael Jackson: What Went Wrong”. Rolling Stone. Truy cập 16 tháng 4 năm 2016. 
  17. ^ “Michael Jackson handwritten letter regarding "Moonwalker". Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2014. 
  18. ^ Duke, Alan. “Autopsy reveals Michael Jackson's secrets”. CNN. Truy cập ngày 28 tháng 1 năm 2016. 
  19. ^ “Autopsy Report for Michael Jackson” (PDF). Truy cập ngày 12 tháng 3 năm 2014. 
  20. ^ Time Waster. “Michael Jackson Autopsy Report”. The Smoking Gun. Truy cập ngày 22 tháng 11 năm 2012. 
  21. ^ name="Bush">Bush, Michael. The King Of Style. Insight Editions, 2012, p. 146.
  22. ^ name="Bush", p. 40.
  23. ^ a ă http://www.avrf.org/facts/signs.htm
  24. ^ a ă Michael Jackson Autopsy Report, p. 4, http://www.thesmokinggun.com/file/michael-jackson-autopsy-report?page=0
  25. ^ Taraborrelli, pp. 580–581
  26. ^ Taraborrelli, p. 597
  27. ^ Taraborrelli, p. 570
  28. ^ Taraborrelli, pp. 599–600
  29. ^ “Surgeon: Michael Jackson A 'Nasal Cripple'. ABC News. 8 tháng 2 năm 2003. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2006. 
  30. ^ Taraborrelli, pp. 205–210
  31. ^ Taraborelli, Randy (1 tháng 7 năm 2009). “How Jackson's surgery was a desperate bid not to look like the father he hated”. Mail Online. London. Truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2012. 
  32. ^ a ă Jackson, pp. 229–230
  33. ^ “CNN.com”. CNN. 
  34. ^ Jackson, p. 256
  35. ^ “Mirror says sorry for Jackson libel”. BBC. 9 tháng 11 năm 1998. Truy cập ngày 29 tháng 7 năm 2008. 
  36. ^ http://www.nj.com/entertainment/celebrities/index.ssf/2009/10/ap_autopsy_shocker_michael_jac.html
  37. ^ “Michael Jackson autopsy reveals tattooed eyes, lips and scalp”. The Daily Telegraph. London. 1 tháng 10 năm 2009. 
  38. ^ Nick Madigan, The New York Times, http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0DE4DC1030F931A25756C0A9639C8B63,May 12,2005,
  39. ^ Aphrodite Jones, Michael Jackson Conspiracy, 2007, p. 266
  40. ^ “The Evening Independent”. 
  41. ^ “Observer”. Truy cập 4 tháng 8 năm 2016. 
  42. ^ “Jackson's Chest Pains Caused By Bruised Ribs”. tribunedigital-orlandosentinel. Truy cập 4 tháng 8 năm 2016. 
  43. ^ “Williamson Daily News”. 
  44. ^ “Eugene Register”. Truy cập 4 tháng 8 năm 2016. 
  45. ^ “Articles about Concert Cancellations by Date”. Truy cập 4 tháng 8 năm 2016. 
  46. ^ “Pop & Rock”. latimes. Truy cập 4 tháng 8 năm 2016. 
  47. ^ “Ocala Star”. Truy cập 4 tháng 8 năm 2016. 
  48. ^ “Moonwalk hinterließ seine Spuren”. Truy cập 4 tháng 8 năm 2016. 
  49. ^ “1992, E.T. au stade de la Pontaise”. Truy cập 4 tháng 8 năm 2016. 
  50. ^ “Le roi de la pop s'est éteint à Los Angeles - SWI swissinfo.ch”. SWI swissinfo.ch. Truy cập 4 tháng 8 năm 2016. 
  51. ^ Swiss fans mourn "irreplaceable" Jackson, swissinfo.ch, http://www.swissinfo.ch/eng/culture/Swiss_fans_mourn_irreplaceable_Jackson.html?cid=31280
  52. ^ a ă “Daily News”. 
  53. ^ “The Vindicator”. 
  54. ^ Nadine Brozan, The New York Times, CHRONICLE, ngày 31 tháng 8 năm 1993, http://www.nytimes.com/1993/08/31/style/chronicle-996993.html
  55. ^ “Jackson Back on Stage; Inquiry Continues: Investigation: Singer resumes Bangkok concerts after two-day absence. Officials here are now looking into extortion claims.”. latimes. Truy cập 4 tháng 8 năm 2016. 
  56. ^ Karen Heller, A Healed Michael Jackson Makes It to a Concert, Philly.com, ngày 2 tháng 9 năm 1993 http://articles.philly.com/1993-09-02/living/25985570_1_concert-air-conditioning-grace-period
  57. ^ William Branigin, Ian Katz, The Washington Post, Jackson `Sorry' for Canceling; Accuser's Family to Fight Extortion Allegations, ngày 1 tháng 9 năm 1993
  58. ^ name="Bush",p.115.
  59. ^ “Dehydration: Symptoms, Causes, Treatments”. Medical News Today. Truy cập 4 tháng 8 năm 2016. 
  60. ^ “MusiCares To Celebrate World Voice Day”. The GRAMMYs. Truy cập 4 tháng 8 năm 2016. 
  61. ^ LOS SIETE DÍAS EN QUE MICHAEL JACKSON PROVOCÓ DE TODO EN CHILE, http://www.terra.cl/musica/index.cfm?id_cat=115&id_reg=1206419,
  62. ^ El comercio, Michael Jackson no vino al Perú en 1993 por los escándalos sexuales, http://elcomercio.pe/lima/305755/noticia-michael-jackson-no-vino-al-peru-1993-escandalos-sexuales, June 26, 2009
  63. ^ a ă â The New York Times, Michael Jackson Ends Tour, Citing Addiction, November 14, 1993, http://www.nytimes.com/1993/11/14/us/michael-jackson-ends-tour-citing-addiction.html
  64. ^ El Universal, Cuando Michael Jackson visitó México, http://www.eluniversal.com.mx/notas/607500.html
  65. ^ Filtrarian concierto de MIchael Jackson hecho en Argentina, http://www.taringa.net/posts/noticias/13382879/Filtrarian-concierto-de-MIchael-Jackson-hecho-en-Argentina.html
  66. ^ Ernest Sander, Kentucky New Era, Dangerous Tour canceled by Jackson's drug addiction, https://news.google.com/newspapers?id=tY5KAAAAIBAJ&sjid=iYYMAAAAIBAJ&pg=6690,3371887&dq=michael+jackson+tour+cancelled&hl=en November 13, 1993
  67. ^ David, Michael Jackson mourned in Israel, http://israelity.com/2009/06/28/michael-jackson-mourned-in-israel/, June 28, 2009
  68. ^ Stephanie Busari,How Michael Jackson thrilled Russia, http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/06/26/Michael.Jackson.russia/,June 26, 2006
  69. ^ Reuters, Michael Jackson Concert in Israel Rescheduled, http://articles.latimes.com/1993-06-12/news/mn-2394_1_michael-jackson, June 12, 1993
  70. ^ Alan Duke, AEG exec: I didn't know Michael Jackson abused drugs, http://edition.cnn.com/2013/06/03/showbiz/jackson-death-trial/index.html?sr=sharebar_twitter, June 3, 2013
  71. ^ DW, Die Welt, Nach dem Auftritt in die Klinik, http://www.welt.de/print-welt/article575335/Nach-dem-Auftritt-in-die-Klinik.html, June 29, 1999
  72. ^ Benefizkonzert bringt Millionenbeträge an Spenden ein, June 28, 1999, http://www.mediabiz.de/musik/news/benefizkonzert-bringt-millionenbetraege-an-spenden-ein/67563
  73. ^ a ă AP, Jackson Recovering, Leaves Hospital, http://www.billboard.com/articles/news/64070/jackson-recovering-leaves-hospital, February 17, 2005
  74. ^ John M. Broder, Jackson Trial Delayed, http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0DE133AF935A25751C0A9639C8B63, February 16, 2005
  75. ^ Jackson case resumes with jury selection, http://edition.cnn.com/2005/LAW/02/22/jackson.case/, February 23, 2005
  76. ^ a ă Aphrodite Jones, Michael Jackson Conspiracy, p. 80
  77. ^ a ă Tim Molloy, Chicago Tribune, Jackson at hospital again, for back pain, June 6, 2005 http://articles.chicagotribune.com/2005-06-06/news/0506060175_1_neverland-ranch-raymone-bain-molestation-trial
  78. ^ JOHN M. BRODER and NICK MADIGAN, The New York Times, Michael Jackson Cleared After 14-Week Child Molesting Trial, June 14, 2005, http://www.nytimes.com/2005/06/14/national/14jackson.html?pagewanted=all
  79. ^ http://abclocal.go.com/kabc/story?section=news/entertainment&id=8387361
  80. ^ http://news.sky.com/story/890744/jackson-trial-pathologist-death-was-homicide

Tài liệu[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]