Thanh Chương

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Thanh Chương
Huyện
Địa lý
Tọa độ: 18°43′B 105°16′Đ / 18,72°B 105,27°Đ / 18.72; 105.27Tọa độ: 18°43′B 105°16′Đ / 18,72°B 105,27°Đ / 18.72; 105.27
Diện tích 1128,3106 [1]
Dân số  
 Tổng cộng 252.459 [cần dẫn nguồn]
Dân tộc Kinh; Thái; Mông; Đan Lai
Hành chính
Quốc gia Việt Nam
Vùng Bắc Trung Bộ
Tỉnh Nghệ An
Huyện lỵ Thị trấn Thanh Chương
 Chủ tịch HĐND Lê Quang Đạt
 Bí thư Huyện ủy Lê Quang Đạt
Phân chia hành chính
Website [2]

Thanh Chương là một huyện miền núi nằm ở phía tây nam thuộc tỉnh Nghệ An. phía tây nam giáp tỉnh Bolikhamxai của Lào; phía đông giáp huyện Đô LươngNam Đàn; phía tây bắc giáp huyện Anh Sơn; phía đông bắc giáp huyện Đô Lương; phía nam giáp huyện Hương Sơn. Huyện lỵ cách thành phố Vinh 50 km. Đây là huyện được UNESCO đưa vào danh sách các địa danh thuộc Khu dự trữ sinh quyển miền tây Nghệ An.

Hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Có 40 đơn vị hành chính trực thuộc, gồm: thị trấn Thanh Chương và 39 xã: Cát Văn, Đồng Văn, Hạnh Lâm, Ngọc Lâm, Ngọc Sơn, Phong Thịnh, Thanh An, Thanh Chi, Thanh Đồng, Thanh Đức, Thanh Dương, Thanh Giang, Thanh Hà, Thanh Hòa, Thanh Hưng, Thanh Hương, Thanh Khai, Thanh Khê, Thanh Lâm, Thanh Liên, Thanh Lĩnh, Thanh Long, Thanh Lương, Thanh Mai, Thanh Mỹ, Thanh Ngọc, Thanh Nho, Thanh Phong, Thanh Sơn, Thanh Thịnh, Thanh Thủy, Thanh Tiên, Thanh Tùng, Thanh Tường, Thanh Văn, Thanh Xuân, Thanh Yên, Võ Liệt, Xuân Tường.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

  • Thời thuộc nhà Minh, Thanh Chương là đất huyện Thổ Du phủ Nghệ An.
  • Thời nhà Lê huyện được gọi là Thanh Giang, sau đổi thành Thanh Chương. Trong danh sách phủ huyện thời Hồng Đức (1479-1497) được chép trong Thiên Nam dư hạ tập vẫn còn chép là Thanh Giang. Năm 1490, niên hiệu Hồng Đức thứ 21 thì Thanh chương là một huyện thuộc phủ Đức Quang (cùng với Hương Sơn, La Sơn, Thiên Lộc, Nghi Xuân, Chân Phúc), xứ Nghệ An.
  • Năm 1831, niên hiệu Minh Mệnh thứ 12, xứ Nghệ An tách thành 2 tỉnh Nghệ AnHà Tĩnh. Lúc đó huyện Thanh Chương nhập vào phủ Anh Sơn (gồm các huyện: Lương Sơn, Nam Đàn, Thanh Chương và Hưng Nguyên) thuộc tỉnh Nghệ An.
  • Năm 1919, chính quyền thực dân phong kiến bỏ cấp phủ, huyện Thanh Chương trực thuộc tỉnh Nghệ An.
  • Từ 1976-1991, huyện Thanh Chương thuộc tỉnh Nghệ Tĩnh.
  • Từ 1991 đến nay, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An

Văn hiến[sửa | sửa mã nguồn]

Trong quyển Nghệ An kí Đốc học Bùi Dương Lịch có ghi rằng:

"Thanh Chương phong tục địa phương khoáng đạt, cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp; kẻ sĩ chăm chỉ đèn sách, trau dồi lễ nghĩa; dân làm nghề nông thì đàn ông chăm lo mùa vụ, đàn bà thì giữ gìn chính chuyên, hiền thục. Mọi người đều rất coi trọng lễ làng, phép nước, chuộng sự cần kiệm và đều coi trọng việc báo đáp công ơn đối với nhà vua cũng như cha mẹ là niềm vui".
Thời phong kiến có
Thời hiện đại có:
Các nhà hoạt động cách mạng: Tôn Quang Phiệt, Nguyễn Sĩ Sách, Tôn Thị Quế...: Các vị lãnh đạo: Phó thủ tướng Nguyễn Côn; Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Võ Thúc Đồng; Phó trưởng ban Tuyên giáo TƯ Nguyễn Ngô Hai
Các nhà tri thức: Giáo sư Đặng Thai Mai; Giáo sư Viện sĩ Nguyễn Duy Quý nguyên Giám đốc TTKHXH và nhân văn quốc gia; Giáo sư Trần Đình Hượu; Giáo sư Bác sĩ Hoàng Đình Cầu; Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Tài Cẩn; GS. TSKH. NGƯT Nguyễn Nghĩa Thìn
Các nghệ sĩ: Nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ; NSƯT Đinh Thìn, NSND Hồng Lựu
Các nhà KHKT: Kỹ sư đúc-luyện kim Võ Quý Huân;
Các cán bộ đang công tác: Trần Văn Hằng Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Quốc hội; Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng Chủ tịch Viện hàn lâm KHXH Việt Nam; GS-TS Phan Trung Lý-Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Quốc hội; TS Nguyễn Sỹ Dũng- Phó Chủ nhiệm VPQH; Đặng Xuân Đào-Chánh Tòa kinh tế TAND tối cao; PCT UBND tỉnh Nghệ An Lê Ngọc Hoa;...
  • Các tướng lĩnh: Trung tướng Nguyễn Đệ (Ba Trung)- nguyên Tư lệnh QK9; Thiếu tướng Lê Nam Thắng- nguyên tư lệnh QK4; Thiếu tướng GS, TS Nguyễn Phùng Hồng; Thiếu tướng Nguyễn Cảnh Hiền Phó tư lệnh Bộ đội biên phòng; Thiếu tướng Nguyễn Thủ Thanh; Thiếu tướng Nguyễn Trọng Nhưỡng; Thiếu tướng Lê Đình Đệ, Thiếu tướng Nguyễn Đình Minh; Thiếu tướng Đặng Xuân Loan; Thiếu tướng Nguyễn Thế Công...
  • Những con rể đất Thanh Chương: Đại tướng Võ Nguyên Giáp; Nhạc sĩ Trần Hoàn; Trung tướng Phạm Hồng Cư; Trung tướng Phạm Hồng Sơn; Thiếu tướng Võ Văn Chót...
  • Các doanh nhân: Nguyễn Cảnh Sơn, Nguyễn Cảnh Hồng, Giản Tư Trung, Võ Văn Hồng, Nguyễn Minh Hồng, Đậu Bá Đức, Võ Vinh Quang (Thanh Thịnh), Nguyễn Vĩnh Lộc PTGĐ(Cienco4)....
Các vị đỗ đại khoa thời phong kiến

Lễ hội truyền thống[sửa | sửa mã nguồn]

  • Lễ hội chính: Đền Bạch Mã, xã Võ Liệt, tổ chức từ ngày 09 đến 10 tháng 2 âm lịch hàng năm.

Di tích lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia gồm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Đền Bạch Mã - xã Võ Liệt
  • Đền Hữu
  • Đình Võ Liệt
  • Nhà thờ và mộ Tiến sỹ Nguyễn Tiến Tài
  • Nền tế cờ và nhà thờ họ Trần Tấn - xã Thanh Chi
  • Nhà thờ họ Nguyễn Sỹ, Nhà thờ Nguyễn Sỹ Sách
  • Nhà thờ họ Nguyễn Duy
  • Nhà thờ và mộ Quận công Trần Hưng Học, Trần Hưng Nhượng
  • Nhà thờ và lăng mộ Phúc Khánh Quận công Nguyễn Cảnh Huy

Di tích lịch sử, văn hóa cấp tỉnh gồm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Nhà thờ họ Trần Võ ở xã Thanh Đồng
  • Đền thờ và mộ Phan Nhân Tường
  • Nhà thờ họ Đặng và nhà lưu niệm Đặng Thai Mai
  • Nhà thờ họ Nguyễn Duy
  • Nhà thờ Đại tôn họ Nguyễn Trọng tại Thanh Phong
  • Nhà thờ Nguyễn Hữu Điển
  • Nhà thờ và lăng mộ Nguyễn Thế Bình ở xã Cát Văn
  • Nhà thờ Phạm Kinh Vỹ
  • Nhà thờ họ Lê Kim
  • Đình Làng Thượng
  • Nhà thờ họ Tôn - xã Võ Liệt[3]
  • Đền Hai Hầu và nhà thờ họ Nguyễn Phùng
  • Nhà thờ họ Nguyễn Lâm Thái - xã Thanh Tùng
  • Đền Bà Chúa
  • Nhà thờ Phan Sỹ Thục
  • Nhà thờ họ Nguyễn (chi trung tôn)
  • Khu mộ tổ và nhà thờ họ Chu
  • Đền thờ quận công Đậu Bá Toàn - xã Thanh Khê
  • Nhà thờ họ Nguyễn Như - tại Thôn Đại Định, Xã Thanh Văn
  • Phủ thờ Đàng Cao xã Thanh Văn thờ Cường Quận công Nguyễn Cảnh Vạn
  • Nhà thờ họ Trần đại tôn tại xã Thanh Phong.
  • Đền Gia Ban xã Thanh Hòa
  • Đền Đậu Xã Thanh Hà

nhà thờ họ nguyễn văn phong thịnh

Thanh Chương với âm nhạc[sửa | sửa mã nguồn]

Các ca khúc nổi tiếng về Thanh Chương:

"Thanh Chương mời bạn về thăm" Sáng tác: Phan Thanh Chương; "Nhớ lắm quê mình ơi" Sáng tác: Hồ Hữu Thới; "Trở lại Thanh Chương" Sáng tác: Trần Hoàn; "Thanh Chương mến thương" Sáng tác: An Thuyên; "Lời ru tháng Chín" Sáng tác: Tân Huyền; "Khúc hát sông quê" Thơ: Lê Huy Mậu, nhạc: Nguyễn Trọng Tạo; "Mơ quê" Sáng tác: Nguyễn Tài Tuệ; "Ngọt ngào Thanh Chương" Sáng tác: Như Khôi; "Đêm xuân Thanh Mai" Thơ: Trần Duy Ngoãn, nhạc: Ngô Quốc Tính; "Về Thanh Chương" Sáng tác: Lê Văn Hoan;

Đặc sản[sửa | sửa mã nguồn]

Tuy Thanh Chương là vùng đất thuộc huyện miền núi, nhưng ở vùng đất này không thiếu đặc sản. Hầu hết các sản vật nơi này đều gắn liền với nông nghiệp và vườn đồi của thổ nhưỡng miền núi trung du.

Người các nơi vẫn thường nghe thấy câu thành ngữ: "Nhút Thanh Chương, tương Nam Đàn". Ngoài ra còn có các đặc sản khác đã đi vào các câu ca dao, câu hát ở vùng đất này:

"Thanh Chương ngon cá sông Giăng. Ngon khoai La Mạc, ngon măng chợ Chùa"

"Ai hay nước chát măng chua. Đi qua chợ Chùa thì tới Minh Sơn"

"Ai hay mít ngọt, mui bùi. Có về Cát Ngạn với tôi cùng về"

"Ai hay tương ngọt nhút chua. Mời về Ó, Nại mà mua ít nhiều"

"Quê ta ngọt mía Nam Đàn

Ngon khoai chợ Rộ, thơm cam Xã Đoài" (Chợ Rộ ở xã Võ Liệt)... Ngoài ra một đặc sản không thể thiếu trong mâm cỗ đãi khách của người thanh chương là gà xáo Thanh Chương. Sự khác biệt ở gà xáo Thanh Chương đó là xương được bằm làm viên nên ăn thơm giòn.Gà đồi thanh chương được nuôi thả trên những vườn đồi thoai thoải nên thịt săn chắc

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă â UVTW K VII, VIII nguyên Bí thư tỉnh ủy Thái nguyên 2 nhiệm kỳ, nguyên Phó trưởng ban Tuyên giáo TW
  2. ^ a ă â b c d Phó bảng
  3. ^ Lễ đón nhận bằng di tích lịch sử Nhà thờ họ Tôn xã Võ Liệt - Thanh Chương

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]