Trần Lệ Xuân

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Trần Lệ Xuân
230px
Chức vụ
Đệ nhất phu nhân của đệ nhất Cộng hòa Việt Nam
Nhiệm kỳ 26 tháng 10, 1955 (1955-10-26) – 2 tháng 11, 1963 (1963-11-02)
Tiền nhiệm Nam Phương Hoàng Hậu
Kế nhiệm Phạm Lê Trần
Thông tin chung
Đảng Đảng Cần lao Nhân vị
Sinh 15 tháng 4, 1924(1924-04-15)
Hà Nội, Việt Nam
Mất 24 tháng 4, 2011 (87 tuổi)
Rôma, Ý
Tôn giáo Công giáo
Chồng Ngô Đình Nhu
Con cái Ngô Đình Lệ Thủy
Ngô Đình Trác
Ngô Đình Quỳnh
Ngô Đình Lệ Quyên

Trần Lệ Xuân (22/8/1924- 24/04/2011), cũng thường được biết đến là bà Ngô Đình Nhu, là một gương mặt then chốt trong Chính quyền Ngô Đình Diệm của Việt Nam Cộng hòa cho đến khi anh em Ngô Đình Diệm và Ngô Đình Nhu bị lật đổ và ám sát năm 1963.

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Trần Lệ Xuân sinh tại Hà Nội.[1] cũng có tài liệu nói sinh tại Huế[2] Mẹ là bà Thân Thị Nam Trân, là cháu ngoại của vua Đồng Khánh và em họ của vua Bảo Đại,[3] cha của bà là luật sư Trần Văn Chương. Lúc nhỏ, bà học trường Albert Sarraut ở Hà Nội, tốt nghiệp tú tài Pháp. Năm 1943 bà kết hôn với Ngô Đình Nhu và theo đạo chồng Công giáo.

Hoạt động chính trị[sửa | sửa mã nguồn]

Bà là dân biểu trong Quốc hội thời Đệ nhất Cộng hòa cùng là chủ tịch Hội Phụ nữ Liên đới (một tổ chức ngoại vi của đảng Cần lao). Tuy nhiên địa vị quan trọng hơn là "Bà Cố vấn" vì bà là vợ của Ngô Đình Nhu. Do tổng thống Ngô Đình Diệm không có vợ nên bà được coi là Đệ nhất Phu nhân (First Lady) của Việt Nam Cộng hòa từ năm 1955 đến năm 1963.

Dưới thời Đệ nhất Cộng hòa, Hội Đồng Quân Lực và Cộng sản tung ra nhiều hoang mang, nghi kỵ trong quần chúng tạo dư luận cho rằng Trần Lệ Xuân là người lộng quyền. Việc tổng thống Ngô Đình Diệm để cho bà cũng như Ngô Đình Thục, Ngô Đình Nhu, Ngô Đình Luyện và người em út Ngô Đình Cẩn tham gia vào chính sự tạo nên hình ảnh gia đình trị độc đoán kiểu phong kiến.

Trần Lệ Xuân và Phó Tổng thống Mỹ Johnson

Trong sự kiện Phật Đản năm 1963, ngày 3 tháng 8 năm 1963, trong cuộc nói chuyện với phụ nữ bán quân sự, Trần Lệ Xuân lên tiếng rằng một số "hoạt động của lãnh tụ Phật giáo theo cộng sản nằm vùng là một hình thức phản bội xấu xa..."[cần dẫn nguồn]. Về sự tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức, bà nhiều lần công khai phát biểu "Tôi chống đối các vụ tự thiêu, nếu ai có thiếu xăng dầu thì cộng sản nằm vùng sẽ cho chứ tôi sẽ không bao giờ" và gọi vụ tự thiêu là "phản bội Phật tính" (nguyên văn: I would against seeing another monk betray Budism believe).[4] Trả lời phỏng vấn của ký giả báo New York Times, Trần Lệ Xuân nói: "Tôi còn thách mấy ông sư nằm vùng thêm mười lần nữa. Phương pháp giải quyết vấn đề Phật giáo là bình tĩnh, không cần biết tới lũ phản bội chống lại tự do dân chủ"[cần dẫn nguồn]. Các phát biểu bộc trực và thiếu cân nhắc của bà gây kích động những tu sĩ Phật giáo đang đấu tranh chống chính phủ Ngô Đình Diệm, làm xấu đi quan hệ giữa hai bên góp phần làm cho cuộc đấu tranh của Phật giáo lan rộng dẫn đến cuộc đảo chính ngày 1 tháng 11 năm 1963, chấm dứt nền Đệ nhất Cộng hòa.

Trần Lệ Xuân cũng là người khởi xướng kiểu áo dài cổ thuyền, khoét sâu (mà dân chúng vẫn gọi nôm na là "áo dài Trần Lệ Xuân") tạo ra một làn sóng thời trang áo dài hở cổ mới mà những người cổ học lên tiếng phê phán. Loại áo dài này vẫn thịnh hành đến ngày hôm nay.

Bà còn cho xây dựng tượng Hai Bà Trưng, bị nhiều người cho rằng bà cố tình cho tạc tượng với gương mặt của Trưng Trắc giống với bà và Trưng Nhị giống với con gái của bà là Lệ Thuỷ. Ba năm sau ngày bà phải rời nước lưu vong, tượng đài này bị đập bỏ. Ngày nay, những cánh rừng do bà khởi xướng trồng trên đường từ Sài Gòn đến rừng Cát Tiên vẫn được nhân dân gọi là rừng Trần Lệ Xuân.

Bà Trần Lệ Xuân có nhiều hoạt động trên chính trường trong thời gian từ năm 1955 đến 1963, làm Chủ tịch một tổ chức phụ nữ; ủng hộ các luật liên quan đến hôn nhân gia đình; thúc đẩy việc thông qua các luật liên quan đến những vấn đề như nạo thai, ngoại tình, thi hoa hậu, đấm bốc... Bà cũng được cho là ủng hộ các luật nhằm đóng cửa các nhà chứa và ổ thuốc phiện.

Sống lưu vong[sửa | sửa mã nguồn]

Trong tháng 10 năm 1963, Trần Lệ Xuân cùng con gái Ngô Đình Lệ Thủy đi Hoa KỳRoma với dự định sẽ vạch trần âm mưu lật đổ của Tổng thống KennedyCIA trước công chúng Mỹ.

Ngày 1 tháng 11 năm 1963 Trần Lệ Xuân và con gái đang trú ngụ tại khách sạn sang trọng Wilshire Hotel ở Beverly Hill, California thì cuộc đảo chính xảy ra, chồnganh chồng bà bị giết.

Ngày 15 tháng 11 năm 1963, Trần Lệ Xuân và Lệ Thủy rời khỏi Los Angeles để đi Roma sinh sống sau khi phát biểu: "Tôi không thể cư ngụ ở Mỹ, vì lý do đơn giản chính phủ của họ đã đâm sau lưng tôi."[cần dẫn nguồn]

Ngày 9 tháng 5 năm 1975 khi trả lời phỏng vấn đài truyền hình NBC Trần Lệ Xuân đã tố cáo chính quyền Kennedy can thiệp vào Nam Việt Nam là "nhằm tạo thanh thế và sự ủng hộ cho Đảng Dân chủ Hoa Kỳ".[cần dẫn nguồn]

Ngày 2 tháng 11 năm 1986, Trần Lệ Xuân tố cáo Mỹ chơi xấu với gia đình bà trong việc bắt giữ Trần Văn Khiêm (em trai bà) về tội giết cha mẹ là ông bà Trần Văn Chương tại nhà riêng ở Washington, D.C. hồi tháng 7 cùng năm.[5]

Những năm đầu thập niên 1990, Trần Lệ Xuân sống tại vùng Riviera Pháp và thường chỉ trả lời phỏng vấn một lần duy nhất để lấy tiền và vé máy bay khứ hồi cho con gái út qua thăm ông bà ngoại ở Mỹ.[cần dẫn nguồn]

Ngày 30 tháng 10 năm 1996, Trần Lệ Xuân lên tiếng xin lỗi Phật giáo và xin lỗi cố hòa thượng Thích Quảng Đức về những những lời nói của bà về các lãnh đạo Phật giáo trong quá khứ. Trước đó, vào năm 1980, Trần Lệ Xuân đã cho con trai trưởng Ngô Đình Trác tìm gặp hòa thượng Thích Mãn Giác để xin lỗi và cũng nhờ hòa thượng cầu siêu cho song thân. Hòa thượng Thích Mãn Giác đã đồng ý.[6][7]

Trước khi qua đời, Trần Lệ Xuân đang sống một mình, viết hồi ký tại một trong 2 căn hộ thuộc quyền sở hữu của bà (căn thứ hai cho thuê) trên tầng 11 của một tòa nhà cao tầng gần tháp Eiffel tại Quận 15, thủ đô Paris (Pháp) và cắt đứt mọi quan hệ với các nhân vật chính trị. Hai căn hộ này theo bà là của một nữ bá tước tỷ phú người ÝCapici tặng mặc dù hai người chưa từng gặp nhau.[cần dẫn nguồn]

Bà qua đời lúc 2 giờ sáng ngày 24 tháng 4 năm 2011 tại một bệnh viện ở Roma,Ý, thọ 87 tuổi.[8][9]

Gia đình[sửa | sửa mã nguồn]

Các con:

  • Ngô Đình Lệ Thủy, trưởng nữ[10], đã tử nạn trong một tai nạn ô tô vào tháng 4 năm 1967 ở Longjumeau, Pháp[11]
  • Ngô Đình Trác, tốt nghiệp kỹ sư canh nông, 55 tuổi (2007), lấy vợ người Ý, có 4 con (3 trai, 1 gái).
  • Ngô Đình Quỳnh, tốt nghiệp ESSEC (Trường Kinh tế và Thương mại Pháp), hiện làm cho một công ty Mỹ tại Bruxelles, Bỉ.
  • Ngô Đình Lệ Quyên, tiến sĩ Luật Đại học Roma. Bà có chồng là người Ý, con trai 7 tuổi (2007) mang họ mẹ trên giấy tờ là Ngô Đình Sơn. Bà mất vì tai nạn giao thông tại Roma ngày 16 tháng 4 năm 2012[12].

Câu nói nổi tiếng[sửa | sửa mã nguồn]

  • Whoever has the Americans as allies does not need enemies ("Ai đã có Hoa Kỳ là đồng minh thì chẳng cần phải có kẻ thù")[13]
  • Let them burn and we shall clap our hands.("Để cho họ cháy và chúng tôi sẽ vỗ tay." - nhận xét về vụ hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu)[14]
  • What have the Buddhist leaders done comparatively ? The only thing they have done, they have barbecued one of their monks whom they have intoxicated, whom they have abused the confidence, and even that barbecuing was done not even with self-sufficient means because they used imported gasoline.("Những lãnh đạo Phật giáo đã hành động như thế nào ? Thứ duy nhất họ làm, họ đã nướng một trong những vị sư của họ người mà họ đã gây mê, người họ đã lạm dụng niềm tin, và ngay cả việc nướng người đó đã được thực hiện không phải một cách tự túc vì họ dùng xăng ngoại nhập." - trả lời phỏng vấn của PBS về vụ hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu)[15]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Robert Trumbull, "First Lady of Vietnam", The New York Times, 18 November 1962, page SM33
  2. ^ Trần Lệ Xuân, người đàn bà mệt mỏi Văn Thư, báo An ninh thế giới cuối tháng 10:30, 19/03/2008
  3. ^ Vietnam: The Nguyen Phuoc Dynasty The Royal Ark bản lưu 20/5/2002
  4. ^ O'Biren, Michael. John F. Kennedy: A Biography. Macmillan.  Tr.859 ISBN 0312281293, ISBN 9780312281298
  5. ^ Police Arrest Son in Deaths Of Former Saigon Diplomats New York Times 26/7/1986
  6. ^ Diễn văn khai mạc Lễ Tưởng Niệm, Huỳnh Tấn Lê, Quang Duc Buddhist Welfare Association of Victoria
  7. ^ Lễ tưởng niệm 50 năm HT Thích Quảng Ðức vị pháp vong thân, Nguyên Huy, Báo Người Việt
  8. ^ “Bà Ngô Đình Nhu qua đời ở Ý”. Báo Người Việt. 24 tháng 4 năm 2011. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2011. 
  9. ^ Bà Trần Lệ Xuân qua đời Mai Trang, VnExpress 25/4/2011 15:20 GMT+7
  10. ^ Ngày 2 tháng 11 năm 1963, vào thời điểm vụ ám sát cha và bác ruột, Lệ Thủy cùng với mẹ - là bà Trần Lệ Xuân đang ở Beverly Hills, California, và đang chuẩn bị cho chuyến đi tới Italy. Chính phủ mới của Việt Nam Cộng hòa đã từ chối cấp hộ chiếu cho bà về nước và bà đã định cư ở Pháp cùng với mẹ bà.
  11. ^ cái chết
  12. ^ Bà Ngô Đình Lệ Quyên tử nạn lưu thông tại Roma Trần Đức Anh OP 20/4/2012 16 04 MORTA LE QUYEN NGO DINH, RESPOSABILE IMMIGRATI CARITAS DI ROMA.mpg - Video sau tai nạn trên YouTube
  13. ^ in: (en) Howard Jones, Death of a Generation, Oxford University Press, New York City, New York (ISBN 0-19-505286-2) p. 407
  14. ^ Langguth, A. J. (2000). Our Vietnam: the war, 1954–1975, page 216. New York City, New York: Simon & Schuster. ISBN 0-684-81202-9.
  15. ^ Bà Trần Lệ Xuân trả lời phỏng vấn của PBS về vụ tự thiêu của hòa thượng Thích Quảng Đức, Public Broadcasting Service

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]