Trần Thiện Thanh

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm
Trần Thiện Thanh
TranThienThanh.jpg
Nghệ danhNhật Trường
Thông tin cá nhân
Sinh(1942-06-12)12 tháng 6, 1942
Phan Thiết, Bình Thuận, Trung Kỳ, Liên bang Đông Dương
Mất13 tháng 5, 2005(2005-05-13) (62 tuổi)
Westminster, Quận Cam, California, Hoa Kỳ
Giới tínhnam
Quốc tịch Việt Nam
 Hoa Kỳ
Dân tộcKinh
Nghề nghiệpca sĩ, nhạc sĩ, hạ sĩ quan, giáo viên
Con cáiTrần Thiện Anh Chương
Trần Thiện Thanh Trúc
Trần Thiện Thanh Trân
Trần Thiện Anh Châu
Trần Thiện Anh Chính
Trần Thiện Anh Chí
Sự nghiệp âm nhạc
Giai đoạn sáng tácThập niên 1960
Thể loạiNhạc vàng, nhạc quê hương, tình khúc 1954-1975
Nhạc cụGiọng hát
Hãng đĩaTiếng Hát Đôi Mươi
Nhật Trường Productions
Hợp tác vớiThanh Lan
Thành viên củaBan Tứ ca Nhật Trường
Ca khúcXem Danh sách

Trần Thiện Thanh (12 tháng 6 năm 1942 – 13 tháng 5 năm 2005) là một trong những nhạc sĩ Việt Nam nổi tiếng nhất giai đoạn trước 1975. Một số bút hiệu khác của ông là Anh Chương (tên con trai ông), Trần Thiện Thanh Toàn (em trai ông, đã tử trận), Thanh Trân Trần Thị (tên người con gái thứ nhì). Ông còn là ca sĩ với nghệ danh Nhật Trường và được xem như là một trong bốn giọng nam nổi tiếng nhất của nhạc vàng ("tứ trụ nhạc vàng").

Cuộc đời[sửa | sửa mã nguồn]

Trần Thiện Thanh sinh ngày 12 tháng 6 năm 1942 tại Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận. Tại đây, ông theo học trường Ngô Đình Khôi.

Ông đến Sài Gòn năm 1958, học xong thì làm giáo viên trung học, dạy môn Pháp văn.[1] Sau đó, ông tốt nghiệp trường Hạ sĩ quan năm 1965, phục vụ Cục Tâm lý chiến thuộc Bộ Tổng tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa cho đến cuối tháng 4 năm 1975.

Khi ca hát, ông chọn tên Nhật Trường vì "Hồi nhỏ tôi thích ca hát lắm nhưng bố mẹ tôi không cho. Thế là tôi phải chờ đến ban đêm đợi bố mẹ đi ngủ rồi mới dám hát. Nhiều khi ban ngày thèm hát quá mà phải đợi đến tối, thấy ngày sao dài ghê nên tôi chọn tên Nhật Trường, có nghĩa là ngày dài".

Đầu thập niên 1960, ông lập ban Tứ ca Nhật Trường gồm ông và 3 nữ ca sĩ: Như Thủy (em gái của ông), Vân Quỳnh và Diễm Chi. Khi lên sân khấu để hát nhạc lính, ông thường mặc quân phục giống như Hùng CườngChế Linh.

Về sáng tác, hai chủ đề lớn trong sáng tác của Trần Thiện Thanh là tình yêu và tình lính. Ông sáng tác nhiều nhạc về lính, nhưng nhạc lính của ông không có thù hận, gay gắt, kích động hoặc u uất, bi thảm mà thường là trong sáng vui tươi, làm thi vị hóa và lãng mạn hóa đời lính gian khổ.

Đóng chung với Thanh Lan trong phim Trên đỉnh mùa đông.

Ông từng là Trưởng ban văn nghệ của Đài Tiếng nói Quân đội, có riêng hai chương trình Nhạc Mùa Chinh Chiến phát từ 12 giờ 05 phút cho tới 12 giờ 55 phút trưa thứ hai và Tiếng Hát 20 phát vào 18 giờ 15 phút chiều thứ hai trên làn sóng phát thanh của Đài Tiếng nói Quân đội. Sau năm 1968, ông phụ trách thêm chương trình phóng sự chiến trường.

Trong các phim kịch với đề tài người lính, Nhật Trường hay diễn chung với Thanh Lan. Ông từng thực hiện nhạc cảnh về Đại úy Nguyễn Văn Đương mà trong đó, ông đóng vai người lính còn Thanh Lan đóng vai người vợ hậu phương Nguyễn Thị Lệ. Đây là một tiết mục thu hút nhiều khán giả xem TV và loạt nhạc cảnh này đã được chuyển thành phim với tên Trên đỉnh mùa đông chiếu trên Đài Truyền hình Việt Nam.

Đầu thập niên 1970, ông còn điều hành trung tâm phát hành nhạc và thu băng mang tên Tiếng Hát Đôi Mươi.

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, ông nằm trong danh sách những nghệ sĩ bị Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam cấm hoạt động. Tới năm 1984, Trần Thiện Thanh được phép hoạt động lại, nhưng ông từ chối làm việc cho chế độ mới.

Vào năm 1993, Trần Thiện Thanh rời Việt Nam sang Hoa Kỳ theo diện “fiancé” do nữ ký giả Nam Trân bảo lãnh. Tuy nhiên sau đó, lục đục xảy ra giữa hai người nên tình trạng của Trần Thiện Thanh không được hợp thức hoá theo diện di trú, cho đến khi được người con trai trưởng của ông là Anh Chương, qua Mỹ trước đó và đã có quốc tịch Hoa Kỳ, đứng đơn bảo lãnh[2]. Tuy vậy tình trạng cư trú của ông vẫn chưa được chấp nhận (lý do khiến ông không thể lưu diễn ở bên ngoài nước Mỹ). Phải đợi mãi cho đến ngày 12 tháng 5 năm 2004, tức 6 tháng trước khi phát hiện ra bệnh ung thư phổi và 1 năm trước khi mất, ông mới bất ngờ nhận được “green card” để có thể đi trình diễn ngoài nước Mỹ.

Sau một thời gian thì ông chung sống với nữ ca sĩ Mỹ Lan nhưng không có hôn thú. Ông cộng tác với các Trung tâm Asia, Trung tâm Làng Văn, Trung tâm Mây, Trung tâm Hoàn Mỹ... và lập hãng đĩa riêng Nhật Trường Productions.

Ngày 27 tháng 2 năm 2000, ông cùng Mỹ Lan và một số thân hữu xuống đường hát rong tại thành phố Westminster - Nam California nhằm mục đích gây quỹ xây dựng Tượng đài Chiến sĩ Việt Mỹ - Sự kiện thu hút được được sự quan tâm lớn của những đồng hương tại thành phố. Ông cho biết: "Đây là một hành động tự nguyện, xuất phát từ tấm lòng yêu mến, kính trọng và tưởng niệm người lính Việt Nam Cộng Hòa (VNCH) trong tâm hồn và trái tim tôi. Tôi cảm thấy mình cần làm một điều gì đó để đóng góp cho việc xây dựng tượng đài người lính VNCH đầu tiên trên đất Mỹ nói riêng và Hải ngoại nói chung trong lúc những tượng đài đó ở trong nước sau năm 1975 đã không còn - kể cả một bức từng mang tính chất nghệ thuật là "Tiếc Thương" cũng đã bị hủy diệt dưới bàn tay Cộng Sản". Buổi hát rong đã thu về hơn 15000 USD tiền quyên góp[3] - Ngày nay, Tượng đài Chiến sĩ Việt - Mỹ được xem như là một biểu tượng của người Việt tại Hải ngoại.

Trần Thiện Thanh qua đời vào ngày 13 tháng 5 năm 2005 tại nhà riêng ở thành phố Westminster, Quận Cam, California (Hoa Kỳ) do bệnh ung thư phổi. Tang lễ của Trần Thiện Thanh đã được tổ chức theo cả hai nghi thức Phật Giáo và Công Giáo mà chính yếu là nghi thức Phật Giáo theo lời yêu cầu của người con trai trưởng là Anh Chương. Thi thể ông được hoả táng và đưa về Việt Nam thờ tự tại chùa Phước Huệ, thành phố Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng.

Năm 2006, Trung tâm Asia thực hiện chương trình Asia 50: Anh Không Chết Đâu AnhAsia 61: Bà Mẹ Trị Thiên vào năm 2009 để vinh danh ông.

Đời sống cá nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Người vợ đầu tiên (bà Trần Thị Liên) của nhạc sĩ Trần Thiện Thanh thành hôn với ông tại Phan Thiết khi ông chưa đầy 20 tuổi, trước khi hai người cùng vào Sài Gòn sau đó. Chị Liên và ông có với nhau 4 người con, 2 trai, 2 gái là Anh Chương, Thanh Trân, Thanh Trúc và Anh Châu. Tuy nhiên hai người đã chia tay nhau một thời gian trước biến cố tháng 4 năm 75.

Trong thời gian còn ở lại Việt Nam sau năm 75, khi thường đi trình diễn chui ở các tỉnh miền nam, Nhật Trường sống chung với Kim Dung, trước đó cũng là một ca sĩ trong Biệt Đoàn Văn Nghệ Trung Ương. Gần gũi nhau trong những lần diễn với nhiều khó khăn đó, họ đã trở thành vợ chồng và vài năm sau hai người có với nhau một con trai tên Anh Chính, hiện sống chung với Mỹ Lan ở nam California. Nhưng cuộc sống vợ chồng giữa Kim Dung và Nhật Trường cuối cùng cũng đã đi đến đổ vỡ. Và người vợ thứ hai của ông hiện cũng đã có gia đình khác ở Việt Nam.

Nhật Trường và Mỹ Lan trước khi ra hải ngoại cũng đã biết nhau qua những lần cùng đi diễn ở các tỉnh ở miền tây. Thời đó Mỹ Lan còn là một vũ công thường theo các đoàn hát đi lưu diễn đó đây trong những năm 76, 77. Tuy nhiên giữa hai người chẳng hề có một ấn tượng nào về mặt tình cảm. Sau mười mấy năm không hề liên lạc, lần đầu tiên Nhật Trường và Mỹ Lan gặp lại nhau trên đất Mỹ vào ngày 29 tháng 5 năm 1993 trong một chương trình đại nhạc hội do cố ca nhạc sĩ Duy Khánh tổ chức tại Seattle, tiểu bang Washingon. Trước đó, mỗi người có một đời sống gia đình riêng tư phải lo lắng. Đối với Mỹ Lan, Trần Thiện Thanh tuy là một người có lòng tự tôn cao, nhưng ông là một người chồng tốt, rất thương yêu vợ con và thuần túy là một người biết lo cho gia đình, từ trong ra đến ngoài. Trong vai trò một người cột trụ trong gia đình, Trần Thiện Thanh là một người khéo léo và tỉ mỉ, cáng đáng gần như mọi việc trong nhà - đặc biệt ông còn có tài nấu ăn rất ngon.

Trần Thiện Thanh là người nghiện thuốc lá nặng, ông thường hút gần 2 bao một ngày. Đây cũng được cho là nguyên nhân chính đưa đến bệnh ung thư phổi, gây ra cái chết của ông.

Nhật Trường – Trần Thiện Thanh sinh trưởng trong một gia đình theo Phật Giáo, nhưng ai cũng ngạc nhiên khi ông quyết định xin được chịu phép bí tích Rửa Tội của đạo Công Giáo khoảng một tháng trước khi vĩnh viễn ra đi. Ngay đối với chính Mỹ Lan, một người theo Công Giáo, cũng đã rất sửng sốt trước quyết định của chồng mình mà trước đó chị chưa từng khuyên nhủ ông theo đạo như mình. Vào dịp linh mục Phan Phát Huờn thuộc Dòng Chúa Cứu thế tới thăm Trần Thiện Thanh trên giường bệnh vào đúng ngày 18 tháng 4 là ngày phong chức Đức Giáo Hoàng Benedict XVI, ông đã đồng ý để được nhận bí tích rửa tội với tên thánh là Phêrô, cùng một lúc được cùng Mỹ Lan lãnh bí tích hôn phối theo nghi thức Công giáo.

Tranh chấp tác quyền[sửa | sửa mã nguồn]

Trần Thiện Thanh có 6 người con: Anh Chương (tức ca sĩ, ký giả Thanh Toàn - đã qua đời năm 2014), Thanh Trúc, Thanh Trân, Anh Châu (với bà Trần Thị Liên), Anh Chính (với ca sĩ Kim Dung), Anh Chí (với ca sĩ Mỹ Lan). Sau khi Trần Thiện Thanh qua đời năm 2005, quyền thừa kế tác phẩm âm nhạc thuộc về 6 người con.

Thời điểm Anh Chương còn sống, anh đại diện luôn cho phần tác quyền của 4 người em lớn, còn Mỹ Lan đại diện cho phần tác quyền của Anh Chí cho đến khi đủ 18 tuổi (cô không được quyền thừa kế vì không đăng ký kết hôn với Trần Thiện Thanh). Tới khi Anh Chương qua đời năm 2014, bốn người Thanh Trúc, Thanh Trân, Anh Châu, Anh Chính đã tự ý ủy thác cho Trung tâm Làng Văn làm đại diện tác quyền những sáng tác của Trần Thiện Thanh trong thời hạn 10 năm. Tới năm 2018, Làng Văn lại ký kết với Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam để khai thác những nhạc phẩm Trần Thiện Thanh trong nước.[4] Việc này khiến các trung tâm ca nhạc hải ngoại khó khăn khi sử dụng nhạc Trần Thiện Thanh.

Vụ tranh chấp sau cùng đã đi đến hướng giải quyết, đó là chỉ cần liên hệ với 1 trong số 5 người giữ tác quyền là có thể được hát nhạc của Trần Thiện Thanh.

Nhận xét[sửa | sửa mã nguồn]


Tác phẩm[sửa | sửa mã nguồn]

Các tiết mục trình diễn trên sân khấu[sửa | sửa mã nguồn]

Trung tâm ASIA[sửa | sửa mã nguồn]

STT Tiết mục Thể hiện với Chương trình Năm
1 Biển mặn (Trần Thiện Thanh) Solo ASIA 2 1993
2 Chuyện hẹn hò (Trần Thiện Thanh) Solo ASIA 3
3 LK Anh Hùng Tư Khí Hùng Bất Tử Mỹ Lan, Hạ Lan, Như Mai ASIA 41 2003

Trung tâm Mây[sửa | sửa mã nguồn]

STT Tiết mục Thể hiện với Chương trình Năm
1 Mùa đông của anh (Trần Thiện Thanh) Solo Hollywood Night 5 1993
2 Hoa biển (Anh Thy) Solo Hollywood Night 6
3 Tuyết trắng (Anh Chương) Solo Hollywood Night 7
4 Một đời yêu em (Trần Thiện Thanh) Solo Hollywood Night 8
5 Từ dạo xa em (Trần Thiện Thanh) Solo Hollywood Night 9 1994
6 Chiều trên phá Tam Giang (Trần Thiện Thanh, thơ Tô Thùy Yên) Thanh Lan
7 Hoa học trò (Anh Bằng, thơ Nhất Tuấn) Solo Hollywood Night 10
8 Trên đỉnh mùa đông (Trần Thiện Thanh) Thanh Lan
9 Hai vì sao lạc (Anh Việt Thu) Solo Hollywood Night 11
10 Goá phụ ngây thơ (Trần Thiện Thanh, thơ Hà Huyền Chi) Thanh Lan
11 Đám cưới đầu xuân (Trần Thiện Thanh) Solo Hollywood Night 12 1995

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Cao Thanh Hương (22 tháng 3 năm 2019). “Chuyện con trai Trần Thiện Thanh bị tai nạn, bỏng nặng và hư bàn tay phải ngay trước ngày cưới”. Soha. Truy cập 13 tháng 5 năm 2020.
  2. ^ “Nhật Trường: Những Ngày Tháng Cuối Đời”.
  3. ^ “Nhật Trường hát rong gây quỹ Tượng Đài Chiến Sĩ Việt -Mỹ”.
  4. ^ Thùy Trang (ngày 19 tháng 3 năm 2019). “Tranh cãi việc nhạc sĩ Trần Thiện Thanh có bao nhiêu người con?”. Truy cập ngày 23 tháng 4 năm 2020.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]