Cộng hòa đại nghị

Thể chế nhà nước

Một phần của loạt bài về chính trị

Danh sách các thể chế nhà nước Dân chủ Dân chủ trực tiếp Dân chủ đại nghị Cộng hòa Chính phủ hỗn hợp Cộng hòa lập hiến Cộng hòa đại nghị Cộng hòa xã hội Cộng hòa tư bản Quân chủ Quân chủ tuyệt đối Quân chủ lập hiến Chế độ chuyên quyền Chủ nghĩa phát xít Chế độ độc tài Chủ nghĩa cộng sản Chủ nghĩa độc đoán Nhà nước đơn đảng Chế độ phong kiến Chủ nghĩa vô chính phủ Chủ nghĩa quý tộc Hierocracy Kleptocracy Kritarchy Krytocracy Chế độ nhân tài Chính quyền quần chúng Chính thể đầu sỏ Chế độ tài phiệt Thalassocracy Theocracy Timocracy

Chuyên mục chính trị

Các quốc gia theo chế độ cộng hòa đại nghị trên thế giới. Các quốc gia có tổng không có quyền hành pháp được đánh dấu màu cam và màu lục là các quốc gia có tổng thống có quyền hành pháp liên kết với nghị viện. Màu đỏ là các quốc gia theo chế độ quân chủ lập hiến

Cộng hòa đại nghị hay cộng hòa nghị viện là một hình thức cộng hòa mà nguyên thủ quốc gia được bầu ra và quốc gia đó có một nghị viện mạnh và các thành viên chính của bộ phận hành pháp được chọn ra từ nghị viện đó.

Ngược lại với nền cộng hòa tổng thống và nền cộng hòa bán tổng thống, tổng thống thường không có quyền hành pháp rộng lớn bởi vì nhiều quyền trong đó được trao cho người đứng đầu chính phủ (thường được gọi là thủ tướng). Tuy nhiên, người đứng đầu chính phủ và nguyên thủ quốc gia có thể là một chức vụ ở nền cộng hòa đại nghị (như ở Cộng hòa Nam Phi và Botswana), nhưng tổng thống vẫn được bầu theo một cách gần tương tự đối với nhiều nước theo hệ thống Westminster. Có một số trường hợp cá biệt, theo luật, tổng thống được có quyền hành pháp để điều hành công việc hàng ngày của chính phủ (ví dụ Phần Lan hay Ireland) nhưng thông thường họ không dùng những quyền này. Do đó, một số nền cộng hòa đại nghị được xem như là một chế độ bán tổng thống nhưng hoạt động dưới quyền nghị viện.

Lịch sử phát triển

Điển hình, nền cộng hòa đại nghị là những quốc gia trước đây theo chế độ quân chủ lập hiến mà người đứng đầu nhà nước cho đến nay là quốc vương (và trong trường hợp Khối Thịnh vượng chung Anh, trước đây được một toàn quyền - Governor General - đại diện) đang được thay thế bằng một tổng thống không có quyền hành pháp. Cũng có nhiều nền cộng hòa đại nghị một thời đã là nhà nước đơn đảng như ở khối Đông Âu hay Liên Xô.

Những quốc gia theo chế độ cộng hòa đại nghị hiện nay

Quốc gia	Trước đây	Năm trở thành CHNViện	Nguyên thủ quốc gia được bầu bởi
Albania	độc đảng	1991	Nghị viện, đa số phiếu
Áo	độc đảng	1955	Trực tiếp, bởi luật bầu vòng hai
Bangladesh	Cộng hòa tổng thống (Một phần của Pakistan)	1971	Nghị viện
Botswana	Quân chủ lập hiến (Khối Thịnh Vượng Chung)	1967	Nghị viện
Bulgaria	độc đảng	1947	Nghị viện
Croatia	độc đảng (Một phần của Nam Tư)	1991	Trực tiếp, bởi luật bầu vòng hai
Cộng hòa Séc	độc đảng (Một phần của Tiệp Khắc)	1993	Nghị viện, bởi đa số phiếu
Dominica	Vùng lãnh thổ hải ngoại của Anh	1978	Nghị viện, bởi đa số phiếu
Đông Timor	quân sự (Bị Indonesia chiếm)	1999	Trực tiếp, bởi luật bầu vòng hai
Estonia	độc đảng (Một phần của Liên Xô)	1992	Nghị viện, bởi đa số hai phần ba
Ethiopia	độc đảng	1991	Nghị viện, bởi đa số hai phần ba
Phần Lan	Quân chủ lập hiến (Một phần của Đế chế Nga)	1919	Trực tiếp, luật bầu vòng hai
Đức	độc đảng	1949	Hội đồng liên bang (Nghị viện và đại biểu quốc gia), bởi đa số hai phần ba
Hy Lạp	quân sự	1974	Nghị viện, bởi đa số phiếu
Hungary	độc đảng	1990	Nghị viện, bởi đa số tuyệt đối
Iceland	Quân chủ lập hiến (Một phần của Đan Mạch)	1944	Trực tiếp, bởi số phiếu có thể chuyển nhượng được
Ấn Độ	Quân chủ lập hiến (Khối Thịnh Vượng Chung)	1950	Nghị viện và bộ phận lập pháp quốc gia, bởi số phiếu khả chuyển đơn
Iraq	độc đảng	2005	Nghị viện, bở đa số hai phần ba
Ireland	Quân chủ lập hiến (Khối Thịnh Vượng Chung)	1949	Trực tiếp, bởi số phiếu khả chuyển đơn
Israel	bị bảo hộ (Phần của Palestine dưới sự ủy trị của Anh)	1949	Nghị viện, bởi đa số hai phần ba
Ý	Quân chủ lập hiến	1948	Nghị viện, bởi đa số
Latvia	độc đảng (Một phần của Liên Xô)	1991	Nghị viện
Litva	độc đảng (Một phần của Liên Xô)	1990	Trực tiếp, bởi luật bầu vòng hai
Macedonia	độc đảng (Một phần của Nam Tư)	1991	Trực tiếp, bởi luật bầu vòng hai
Mauritius	Quân chủ (Khối Thịnh Vượng Chung)	1992	Nghị viện, bởi đa số phiếu
Ba Lan	độc đảng	1990	Trực tiếp, bởi luật bầu vòng hai
Bồ Đào Nha	quân sự	1976	Trực tiếp, bởi luật bầu vòng hai
Serbia	độc đảng (Một phần của Nam Tư)	1992	Trực tiếp, bởi luật bầu vòng hai
Singapore	Quân chủ lập hiến (Một phần của Malaysia)	1965	Trực tiếp, bởi luật bầu vòng hai
Slovakia	độc đảng (Một phần của Tiệp Khắc (cũ))	1993	Nghị viện
Slovenia	độc đảng (Một phần của Nam Tư)	1991	Trực tiếp, bởi luật bầu vòng hai
Thụy Sĩ	quân sự (Bị Pháp chiếm đóng)	1802	Parliament
Thổ Nhĩ Kỳ	Quân chủ chuyên chế (Một phần của Đế chế Ottoman)	1923	Nghị viện, bởi đa số hai phần ba
Vanuatu	Quân chủ lập hiến (Khối Thịnh Vượng Chung)	1947	Nghị viện và chủ tịch hội đồng địa phương, bởi đa số
Nam Phi	Quân chủ lập hiến (Khối Thịnh Vượng Chung)	1961	Nghị viện, bởi đa số
Malta	Quân chủ lập hiến (Khối Thịnh Vượng Chung)	1974	Trực tiếp, bởi luật bầu vòng hai
Trinidad và Tobago	Quân chủ lập hiến (Khối Thịnh Vượng Chung)	1976	Nghị viện

Quốc gia trước đây theo chế độ cộng hòa đại nghị

Quốc gia	Năm trở thành nền cộng hòa	Năm thay đổi thể chế	Trở thành	Nguyên nhân thay đổi
Fiji	1987	2006	Ủy ban hành chính quân sự	Đảo chính quân sự tại Fiji (2006)